MMC nədir: məhdud məsuliyyətli cəmiyyət necə işləyir
MMC nədir və necə işləyir: təsisçinin riski, pay və onun satışı, ümumi yığıncaq və direktor, dividend vergisi, ASC və fərdi sahibkarla müqayisə cədvəli.
Məhdud məsuliyyətli cəmiyyət (MMC) bir və ya bir neçə şəxsin qurduğu, kapitalı paylara bölünən hüquqi şəxsdir. MMC nədir sualında əsas məqam məsuliyyətdir, çünki iştirakçılar şirkətin borcları üçün şəxsi əmlakı ilə cavab vermir və yalnız qoyduqları mayanı riskə atırlar (Mülki Məcəllə, 87.1). Vergi Xidmətinə görə, 1 noyabr 2026-da kommersiya hüquqi şəxslərinin 92.5%-i MMC idi.

MMC, yəni məhdud məsuliyyətli cəmiyyət, bir və ya bir neçə şəxsin qurduğu və kapitalı paylara bölünən hüquqi şəxsdir. Bu abbreviaturanı müqavilələrdə, qaimələrdə və iş elanlarında şirkət adının yanında görürsünüz, məsələn, «Azərpoçt» MMC. Vergi Xidmətinin 12 noyabr açıqlamasında deyilir ki, 1 noyabrda qeydiyyatda olan kommersiya hüquqi şəxslərinin 92.5%-i bu formada yaradılıb, təkcə oktyabrda 1,183 yeni qurum dövlət qeydiyyatından keçib.
Qeydiyyat, VÖEN və vergi rejiminin seçimi ayrıca prosesdir və MMC açmaq addımları başqa bələdçidə toplanıb. Burada söhbət qeydiyyatdan sonrakı dövrdən gedir. Təsisçinin riski harada bitir, pay necə satılır, qərarları kim verir və mənfəət sahiblərə hansı yolla çatır? MMC nədir sualına hüquqi cavab Mülki Məcəllənin 87–96-cı maddələrindədir, çünki 87.9-cu maddə cəmiyyətin hüquqi vəziyyətini məhz bu Məcəlləyə bağlayır.
Mündəricat
- MMC nə deməkdir və məhdud məsuliyyət harada bitir?
- Təsisçi, iştirakçı və pay
- Nizamnamə kapitalı nədir və nəyə lazımdır?
- Qərarları kim verir, yığıncaq, yoxsa direktor?
- Mənfəət təsisçiyə necə çatır?
- Pay necə satılır və təsisçi necə çıxır?
- ASC nədir, MMC və fərdi sahibkardan nə ilə fərqlənir?
- Təsisçilərin əvvəlcədən razılaşmalı olduğu 6 sual
- MMC necə bağlanır?
MMC nə deməkdir və məhdud məsuliyyət harada bitir?
Mülki Məcəllənin 87.1-ci maddəsi qaydanı iki tərəfdən qurur. İştirakçılar cəmiyyətin öhdəliklərinə görə cavab vermir və zərərdə yalnız qoyduqları mayanı itirirlər, cəmiyyət də iştirakçıların şəxsi borclarını ödəmir. «Şirkət batsa, mənzilimi apararlarmı?» sualına cavab da bu maddədədir. Kapitalı 5,000 ₼ olan şirkət təchizatçıya 18,000 ₼ borclu qalıb müflis olarsa, təchizatçı şirkətin əmlakını tələb edə bilər, təsisçinin mənzilini və şəxsi kartını yox. Hüquqi şəxslərin hamısı üçün eyni prinsipi 52.2-ci maddə yazır.
Bu müdafiənin dörd sərhədi var və onlar qanunda açıq yazılıb.
- Kiçik şirkətə kredit verən bank təsisçidən zaminlik müqaviləsi istəyə bilər. İmzalanmış zaminlik 472.1-ci maddəyə görə zamini borclu ilə birgə cavabdeh edir, təsisçinin şəxsi əmlakı da o andan riskə girir.
- Şirkətin yaradılması ilə bağlı, dövlət qeydiyyatına qədər yaranan öhdəliklərə görə təsisçilər birgə məsuliyyət daşıyırlar (46-cı və 87.7-ci maddələr).
- Şirkət adından çıxış edən şəxs vicdanla və şirkətin maraqlarını öz maraqlarından üstün tutaraq hərəkət etməlidir (49.3). Şirkət zərərlə işləyərkən rəhbərlərə bonus yazılırsa, əmlak bazar qiymətindən xeyli aşağı satılırsa və ya mal real dəyərindən baha alınırsa, direktor zərəri şəxsən ödəyir (49.4). Bunu nizamnamə kapitalında ən azı 5% payı olan iştirakçı tələb edə bilər.
- Ləğv olunan şirkətin pulu vergi borcunu bağlamağa çatmayanda qalan borc təsisçilərə yalnız onlar qanuna və ya nizamnaməyə görə şirkətin öhdəlikləri üçün birgə cavabdehdirlərsə keçir (Vergi Məcəlləsi, 79.2). Adi MMC-də belə şərt olmur. Vergidən yayınmaya görə cinayət məsuliyyəti başqa məsələdir, o, şəxsidir və Cinayət Məcəlləsinin 213-cü maddəsi ilə gəlir.
Sonuncu bəndin necə işlədiyini Vergi Xidmətinin 2023-cü ilin noyabrında açıqladığı cinayət işi göstərir. Bir şəxs müxtəlif vergi idarələrində qeydiyyatda olan on MMC-nin faktiki rəhbəri olub, şirkətlər bəyannamə verməyib və büdcəyə 1.5 milyon manatdan çox vergi ödənilməyib. Yasamal Rayon Məhkəməsi 8 may 2023-cü il tarixli hökmlə onu 213.3-cü maddə ilə təqsirli bildi, əvvəlki hökm də nəzərə alınaraq 7 il azadlıqdan məhrumetmə və 3 il sahibkarlıqla məşğul olmaq qadağası təyin edildi. Şirkətlərin hamısı məhdud məsuliyyətli idi, cəza isə onları idarə edən şəxsə verildi.
Təsisçi, iştirakçı və pay
Şirkəti quranlar təsisçi adlanır, sonradan pay alıb qoşulanlar iştirakçı. Məcəllə maddələrin çoxunda ikinci sözü işlədir, elə yazır ki, hüquqlar baxımından onların arasında fərq qalmır. Pay şirkətin nizamnamə kapitalındakı hissədir və faizlə və ya manatla yazılır. Ümumi yığıncaqda hər iştirakçının səsi payına mütənasibdir (91.1-1), mənfəətdən aldığı hissə də kapitaldakı mayasına uyğun hesablanır (90-1.2).
Bir nəfərlik MMC qanunidir. Qanunun qoyduğu məhdudiyyətlərdən biri odur ki, MMC-nin tək iştirakçısı özü də bir nəfərdən ibarət olan başqa təsərrüfat cəmiyyəti ola bilməz (88.2). Təsisçilər fiziki şəxslər də, hüquqi şəxslər də ola bilər.
Maya pulla qoyulmaya da bilər. Ortaqlardan biri, məsələn, 7,500 ₼ nağd, o biri yük maşını və ya kafe avadanlığı gətirirsə, əşyanın dəyərini təsis yığıncağı yekdilliklə təsdiq edir (87.5.1, 87.6). Köhnə avadanlıq bazar qiymətindən baha qiymətləndiriləndə onu gətirən ortaq faktiki olaraq payın bir hissəsini pulsuz alır, bu fərq də ilk mənfəət bölgüsündə manatla görünür.
Yeni iştirakçılar şirkətə iki yolla gəlir. Ya mövcud iştirakçının payını alırlar, ya da kapitala əlavə maya qoymaq üçün ərizə verirlər və ümumi yığıncaq kapitalın artırılması ilə birlikdə onların qəbulu haqqında qərar çıxarır (90.7). Nizamnaməyə sığmayan razılaşmaları, məsələn, hansı ortağın satışa, hansının istehsala cavabdeh olduğunu iştirakçılar korporativ müqavilədə yaza bilərlər (65-1).
Nizamnamə kapitalı nədir və nəyə lazımdır?
Nizamnamə kapitalı iştirakçıların mayalarının cəmidir və 90.1-ci maddənin dili ilə desək, kreditorların mənafeyinə təminat verən əmlakın minimum miqdarını göstərir. MMC üçün minimum məbləğ yoxdur, ödəmə müddətini də qeydiyyat bələdçisi izah edir. Kapital kağız üzərində qalan rəqəm deyil, onun iki praktik nəticəsi var.
Xalis aktivləri nizamnamə kapitalından az olan şirkət mənfəət bölə bilməz, bölgü qərarı aktivləri bu həddən aşağı salacaqsa da qərar qəbul olunmur (90-1.3.2). Deməli, böyük kapital yazıb sonra zərərə düşən şirkətin ortaqları dividendi daha gec görürlər. Kapitalı azaltmaq kreditorlara da toxunur. Ümumi yığıncaq qərar verəndən sonra şirkət bütün kreditorlarına yazılı məlumat göndərir, onlar da bir ay ərzində borcun vaxtından əvvəl qaytarılmasını tələb edə bilərlər (90.8).
Kapitalı artırmaq daha asandır. Bunu şirkətin öz vəsaiti hesabına, ötən ilin maliyyə hesabatlarına əsasən (90.5), iştirakçıların əlavə mayası ilə və ya yeni iştirakçının pulu ilə etmək olur. İştirakçını maya qoymaq öhdəliyindən azad etmək qadağandır (90.3).
Qərarları kim verir, yığıncaq, yoxsa direktor?

MMC-nin ali orqanı iştirakçıların ümumi yığıncağıdır, cari işləri icra orqanı, yəni şirkətlərin çoxunda direktor aparır (91.1). Bir nəfərlik şirkətdə yığıncaq olmur, iştirakçı qərarları təkbaşına verir və yazılı şəkildə rəsmiləşdirir (91.1-7). Direktor dəyişəndə və ya nizamnaməyə düzəliş ediləndə hazırlanan təsisçi qərarı məhz bu sənəddir.
Bəzi məsələləri direktor heç vaxt həll edə bilməz, 91.3-cü maddə onları ümumi yığıncağın müstəsna səlahiyyəti sayır.
- nizamnaməni və kapitalın miqdarını dəyişmək;
- direktorun təyini və vaxtından əvvəl azad edilməsi;
- illik hesabatların təsdiqi, mənfəət və zərərin bölgüsü;
- şirkətin yenidən təşkili və ya ləğvi;
- dəyəri xalis aktivlərin yarısından çox olan əqdlər (87.10) və aidiyyəti şəxslərlə böyük əqdlər.
Növbəti yığıncaq ildə ən azı bir dəfə çağırılır, ilin yekunlarına həsr olunan yığıncaq maliyyə ili bitəndən ən gec dörd ay sonra keçirilir (91.1-2). Təqvim ili ilə işləyən şirkət üçün bu, aprelin sonudur. O vaxta qədər illik balans hazır olmalıdır, amma onun keyfiyyəti il boyu aparılan mühasibat uçotundan asılıdır.
Yetərsay və 50/50 tələsi
Yığıncaq payların 50%-dən çoxuna malik iştirakçılar gələndə səlahiyyətlidir. Yetərsay olmasa, yığıncaq eyni gündəliklə yenidən çağırılır və bu dəfə payların yarısı kifayət edir, üçüncü çağırışda 25% (91.1-4 – 91.1-6). Payları bərabər bölmüş iki ortaq üçün bunun mənası belədir ki, birinci iclasa biri gəlməsə, iclas baş tutmur, ikinci çağırışda tək gələn ortaq artıq yetərsay yaradır. Qərarların hansı səs çoxluğu ilə qəbul olunacağını qanun hər məsələ üçün ayrıca yazmır, 89-cu maddə bunu nizamnaməyə həvalə edir. Nizamnamə susursa, heç-heçə vəziyyətindəki mübahisə məhkəməyə qədər uzana bilər.
Hər iştirakçı yığıncaq protokolunun surətini tələb edə bilər (88.3.9). Payı 10% və ya daha çox olan iştirakçı direktorun şübhəli əqdlərinə aid sənədləri istəyəndə direktor onları 5 iş günü ərzində təqdim etməlidir (49.6). Azlıqda qalan ortaqlar direktorun işinə bu yolla birbaşa baxa bilirlər. Yığıncağa özünüz gedə bilmirsinizsə, sizi etibarnamə ilə nümayəndə təmsil edə bilər (91.1-1).
Direktor kim ola bilər?
Direktor iştirakçılardan biri də ola bilər, kənardan dəvət olunan şəxs də (91.1). Təsisçi özünü də direktor təyin edə bilər. Onunla müqaviləni yığıncağa sədrlik edən şəxs imzalayır, təkbaşına rəhbər fiziki şəxs olmalıdır (91-2.3). Nizamnamə icazə verərsə, idarəetmə müqavilə ilə kənar idarəçiyə, o cümlədən başqa şirkətə də verilə bilər (91-2.4). Direktorla əmək müqaviləsi bağlanır və maaş yazılır, hətta direktor şirkətin yeganə təsisçisi olsa belə.
Kiçik MMC-lər üçün az bilinən qaydalardan biri aidiyyəti şəxslərlə əqdlərə aiddir. Direktor, onun ailə üzvləri və payı ən azı 10% olan iştirakçılar şirkətə aidiyyəti şəxs sayılır (49-1.1). Belə şəxslə bağlanan əqdin dəyəri şirkət aktivlərinin 5%-ini keçəndə müstəqil auditorun rəyi və ümumi yığıncağın qərarı lazımdır, maraqlı iştirakçı da səsvermədə iştirak etmir (49-1.2). Məsələn, aktivləri 60,000 ₼ olan şirkət direktorun öz mənzilini ildə 6,000 ₼-a ofis kimi icarəyə götürürsə, əqd aktivlərin 10%-ini təşkil edir və bu prosedur tələb olunur. Kənar audit mikro və kiçik sahibkarlıq subyekti olan MMC-lər üçün məcburi deyil (91.4), bu meyarlar fərdi və mikro sahibkar statusları haqqında yazıda cədvəllə verilib.
Mənfəət təsisçiyə necə çatır?
Şirkət hesabındakı pul təsisçinin pulu sayılmır, hətta o, yeganə təsisçi olsa belə. Mənfəəti şəxsi hesaba keçirməyin qanuni yolu dividenddir. Ümumi yığıncaq il üzrə xalis mənfəətin hamısını və ya bir hissəsini bölmək barədə qərar verir, hər iştirakçı payına uyğun məbləğ alır, şirkət də onu qərardan sonra bir ay ərzində ödəməlidir (90-1.1, 90-1.2). Şirkət müflisləşmə əlamətlərinə uyğun gəlirsə və ya bölgü onu belə vəziyyətə salacaqsa, qərar qəbul edilə bilməz (90-1.3.1).
Dividend vergisi Vergi Məcəlləsinin 122.1-ci maddəsi ilə 5%-dir və ödəmə mənbəyində tutulur, yəni şirkət onu vergi agenti kimi saxlayıb büdcəyə köçürür.
Vergi iki pillədə tutulur. Əvvəl şirkət mənfəətdən 20% mənfəət vergisi (105.1) və ya dövriyyədən sadələşdirilmiş vergi ödəyir, sonra bölünən hissədən dividend vergisi gəlir. Gəlir və xərclərinin uçotunu aparan, ƏDV ödəyicisi olmayan və 12 ay ərzində dövriyyəsi 200,000 ₼-a çatmayan şirkətin fiziki şəxs təsisçilərinin dividendi vergidən azaddır (102.1.22-1). Maddənin mətni elə qurulub ki, sadələşdirilmiş vergi ödəyən şirkətə şamil olunub-olunmaması birbaşa görünmür. Bunu Vergi Xidmətinin «Vergi öhdəliyinin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi» xidməti ilə yazılı sorğu göndərib dəqiqləşdirmək mümkündür.
İki ortaqlı, ƏDV ödəyicisi olan şirkətin bir ilini nümunə kimi götürək. Vergidən əvvəl 40,000 ₼ mənfəət qalıb, ortaqların payları 60% və 40%-dir, yığıncaq da xalis mənfəətin 25,000 ₼-nı bölməyə qərar verib.
- Şirkətin səviyyəsində (nümunə rəqəmlər)
- Vergidən əvvəl mənfəət: 40,000 ₼ (il üzrə)
- Mənfəət vergisi: 8,000 ₼ (mənfəətin 20%-i)
- Xalis mənfəət: 32,000 ₼ (vergidən sonra qalan)
- Şirkətdə saxlanan: 7,000 ₼ (yığıncağın qərarı ilə bölünməyən hissə)
- Bölünən dividend: 25,000 ₼
- Payı 60% olan ortaq
- Hesablanan dividend: 15,000 ₼ (25,000 ₼-ın 60%-i)
- Dividend vergisi: 750 ₼ (şirkət ödəmə mənbəyində tutur)
- Əlinə çatan: 14,250 ₼
- Payı 40% olan ortaq
- Hesablanan dividend: 10,000 ₼ (25,000 ₼-ın 40%-i)
- Dividend vergisi: 500 ₼ (şirkət ödəmə mənbəyində tutur)
- Əlinə çatan: 9,500 ₼
Şirkətdə işləyən təsisçilər ikinci yolla, maaşla da gəlir götürürlər. Maaş şirkətin xərcidir və mənfəət vergisinin bazasını azaldır, ancaq ondan gəlir vergisi və sığorta haqları tutulur. Hansı yolun sərfəli olduğu vergi rejimindən və maaşın məbləğindən asılıdır. Direktor maaşından tutulan vergi və sığortanın manatla hesabı qeydiyyat bələdçisindədir.
Pay necə satılır və təsisçi necə çıxır?

İştirakçı payını və ya onun bir hissəsini digər iştirakçılara sərbəst sata bilər (93.1), kənar şəxsə satmağa da icazə var (93.2). Kənar alıcıdan əvvəl pay digər iştirakçılara təklif olunur. Onlar paylarına mütənasib şəkildə üstünlük hüququna malikdirlər və xəbərdar edildikləri gündən bir ay ərzində, nizamnamə başqa müddət yazmayıbsa, almasalar, pay kənar alıcıya keçə bilər (93.3). Şirkətin paylarının yarısını və ya daha çoxunu almaq istəyən şəxs bütün iştirakçılara rəsmi təklif göndərməlidir (93.7).
Redaksiya 20 noyabrda bu maddələrin e-qanun.az-dakı hazırkı redaksiyasını tutuşdurdu. 2018-ci ildə 1054-VQD nömrəli qanunla 93.2-ci maddədən «əgər cəmiyyətin nizamnaməsində ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa» sözləri, 93.3-cü maddədən də üstünlük hüququnu nizamnamə ilə başqa cür qurmağa imkan verən hissə çıxarılıb. 2018-ci ildən əvvəl yazılmış nizamnamələrdə köhnə formul hələ də qala bilər. Üstəlik, 93.4-cü maddə nizamnamənin kənar şəxsə satışı mümkünsüz etdiyi halı hələ də xatırladır. Nizamnaməniz pay satışını məhdudlaşdırırsa, bu ziddiyyəti müqaviləni imzalamazdan əvvəl hüquqşünasa göstərin.
Payla birlikdə şirkətin borcları və vergi keçmişi də yeni sahibə keçir, ona görə hazır biznes alanda VÖEN üzrə vergi borcu müqavilədən əvvəl yoxlanır.
Satmaq istəməyən iştirakçı digərlərinin razılığı olmadan istənilən vaxt şirkətdən çıxa bilər (95.1). Ona çıxdığı gün tərtib olunan balansa görə payına düşən əmlak hissəsi ödənilir (96.1). Məsələn, balansındakı xalis aktivləri 30,000 ₼ olan şirkətdən payı 35% olan ortaq çıxırsa, şirkət ona 10,500 ₼ və ya bu dəyərdə əmlak borclu olur. Pulunun çoxu avadanlıqda və müştəri borcunda olan şirkət üçün belə tələb kassanı bir anda boşalda bilər.
Amma 96.1-ci maddə nizamnamədə başqa qayda yazılmasına imkan verir. Ödənişi bir neçə aya bölən bənd yazın, çünki məbləğ birdən ödənəndə qalan ortaqlara dövriyyə üçün pul qalmaya bilər.
İştirakçı vəfat edəndə payı vərəsələrinə keçir, nizamnamə bunu digər iştirakçıların razılığına bağlamırsa (93.6). Razılıq verilməzsə, şirkət vərəsələrə payın həqiqi dəyərini ödəyir. İştirakçının şəxsi borcları üçün kreditor onun şirkətdəki payına yalnız iştirakçının başqa əmlakı borcu ödəməyə çatmayanda tutma yönəldə bilər (94.1).
ASC nədir, MMC və fərdi sahibkardan nə ilə fərqlənir?
Səhmdar cəmiyyəti kapitalı səhmlərə bölünmüş cəmiyyətdir (98.1) və iki növdə olur. Açıq səhmdar cəmiyyətində (ASC) səhmlər digər səhmdarların razılığı olmadan satılır (99.1), qapalı səhmdar cəmiyyətində (QSC) səhmlər məhdud dairədə yayılır və səhmdarların üstünlük hüququ var (100.1, 101.1). Fərdi sahibkar ayrıca şirkət yaratmadan öz adına işləyən fiziki şəxsdir.
| Sual | Fərdi sahibkar | MMC | ASC və QSC |
|---|---|---|---|
| Kim qurur | bir fiziki şəxs | bir və ya bir neçə fiziki və ya hüquqi şəxs | bir və ya bir neçə şəxs (98.5) |
| Sahibin borclara görə riski | biznes əmlakı şəxsi əmlakdan ayrılmır | qoyulan maya həddində (87.1) | səhmlərin dəyəri həddində (98.4) |
| Kapital | yoxdur | minimum məbləğ yoxdur | dövlətin müəyyən etdiyi minimumdan az ola bilməz (103.2) |
| Payı və ya səhmi satmaq | yalnız biznesin əmlakı satılır | iştirakçılara üstünlük, adi halda 1 ay (93.3) | ASC-də sərbəst, QSC-də səhmdarlara üstünlük |
| Hesabatın dərci | yoxdur | tələb olunmur (91.5) | illik hesabat hər il dərc olunur (99.2, 100.3) |
| Kənar audit | yoxdur | mikro və kiçik şirkətdə məcburi deyil (91.4) | dərc olunan hesabat auditordan keçir (107.6) |
| Əsas vergi | gəlir vergisi və ya sadələşdirilmiş vergi | mənfəət və ya sadələşdirilmiş vergi, üstəlik dividend vergisi | MMC ilə eyni |
| Bağlamaq | uçotdan çıxmaq | ləğv proseduru, iştirakçıların yekdil qərarı (92.1) | ləğv proseduru |
Mənbə: Mülki Məcəllə və Vergi Məcəlləsinin e-qanun.az-dakı redaksiyaları, noyabr 2026.
Kiçik biznes üçün MMC seçin, çünki səhmdar cəmiyyətinin praktik üstünlüyü bu miqyasda görünmür. Səhmlərin buraxılması qiymətli kağızlar qaydaları ilə aparılır (106.1), illik hesabatı hər il dərc etmək lazım gəlir, investorlar da MMC-yə pay alaraq daxil ola bilirlər. Fərdi sahibkarlıqla MMC arasındakı seçim qeydiyyat bələdçisinin ilk bölməsidir, işin hansı mərhələsində rəsmiləşməyin vaxtı çatdığını sıfırdan biznes qurmaq bələdçisi göstərir.
Təsisçilərin əvvəlcədən razılaşmalı olduğu 6 sual

Onlayn qeydiyyatda sistem nizamnaməni ərizədəki məlumatlarla avtomatik hazırlayır və hər təsisçi ərizəni öz kabinetində ASAN İmza ilə təsdiqləyir. Avtomatik mətn tək təsisçiyə bəs edə bilər. Ortaqlar olanda aşağıdakı suallara cavablar nizamnaməyə və ya korporativ müqaviləyə yazılır, özü də MMC yaratmaq barədə ərizə verilməmişdən əvvəl.
- Kim nə qoyur? Pulun məbləği, əmlakın siyahısı və qiyməti, ödəmə müddəti. Əmlakın dəyəri yekdil təsdiqlənir.
- Direktor kimdir və səlahiyyəti harada bitir? Qanun xalis aktivlərin yarısından böyük əqdi yığıncağa verir. Nizamnamə bu həddi aşağı sala bilər, məsələn, 5,000 ₼-dan yuxarı hər müqavilə üçün ortaqların razılığı.
- Qərarlar necə qəbul olunur? Hansı məsələ sadə çoxluqla, hansı yekdilliklə həll edilir və bərabər paylarda heç-heçə necə açılır.
- Mənfəətin nə qədəri bölünür? Hər il bölünən hissə, şirkətdə qalan ehtiyat və dividendin ödəmə tarixi.
- Çıxan ortağa necə ödənilir? Payın dəyəri hansı balansla hesablanır və neçə hissəyə bölünür.
- Pay satılanda və ya vərəsəyə keçəndə nə olur? Üstünlük hüququnun müddəti, birgə və məcburi satış şərtləri (65-2), vərəsənin şirkətə daxil olması üçün razılıq.
MMC necə bağlanır?
İştirakçılar şirkəti yekdil qərarla könüllü ləğv edə və ya yenidən təşkil edə bilərlər (92.1). Ləğvetmə komissiyası elan verir, kreditorlara tələblərini bildirmək üçün müddət tanınır, vergi borcu şirkətin öz əmlakından ödənilir. Prosesin müddətləri və mərhələləri qeydiyyat bələdçisinin son bölməsində verilib.
2025-ci ilin iyununda süd məhsulları istehsalçısı «Milk Pro» MMC-nin ləğvi belə bir elanla ictimaiyyətə çatdı. Report.az-ın xəbərinə əsasən kreditorlara tələblərini bildirmək üçün iki ay verilib, 2004-cü ildə yaradılan şirkətdə 2023-cü ilə qədər İqtisadiyyat Nazirliyinə məxsus «Azərbaycan İnvestisiya Şirkəti» ASC-nin 20% payı olub. Xəbərdə o da yazılıb ki, şirkətə vergi hesabatını vaxtında vermədiyi üçün dəfələrlə maliyyə sanksiyası tətbiq edilib. Fəaliyyəti dayanmış şirkətin hesabat öhdəliyi ləğvə qədər qalır.
Mülki Məcəllənin şirkətlərə aid maddələri ildə bir neçə dəfə dəyişir. 2026-cı ilin iyulunda 90.2-ci maddəyə vençur fondları üçün istisna əlavə olundu, 91-2.4-cü maddəyə edilən dəyişiklik 2027-ci il yanvarın 24-dən qüvvəyə minəcək. Belə dəyişikliklərin qısa izahını almaq üçün AZERBUSINESS bülleteninə abunə olun.
Hesabın əsası
- İki ortaqlı MMC, dividend bölgüsü (nümunə rəqəmlər; şirkət ƏDV ödəyicisidir, ona görə 102.1.22-1 güzəşti tətbiq olunmur)
- Mənfəət vergisi: 8,000 ₼ (40,000 ₼-ın 20%-i, VM 105.1)
- Xalis mənfəət: 32,000 ₼ (40,000 ₼-dan vergi çıxılandan sonra)
- Bölünən: 25,000 ₼, saxlanan: 7,000 ₼
- Dividend vergisi cəmi: 1,250 ₼ (750 ₼ və 500 ₼, dərəcə VM 122.1-dən)
- Ortaqlara çatan cəmi: 23,750 ₼
- Çıxan ortağın payı (nümunə rəqəmlər)
- Balans üzrə xalis aktivlər: 30,000 ₼
- Ortağın payı: 35%
- Ödənilməli: 10,500 ₼ (MM 96.1, nizamnamədə ayrı qayda yoxdursa)
- Aidiyyəti şəxslə icarə (nümunə rəqəmlər)
- Şirkətin aktivləri: 60,000 ₼
- İllik icarə: 6,000 ₼
- Aktivlərə nisbət: 10%, həddən yuxarı (MM 49-1.2)
Tez-tez verilən suallar
MMC nedir, ingilis və rus dillərində necə adlanır?
İngilis dilində məhdud məsuliyyətli cəmiyyətə LLC (limited liability company), rus dilində ООО (общество с ограниченной ответственностью) deyilir. Xarici tərəfdaşla ikidilli müqavilədə şirkətin adı adətən hər iki dildə yazılır, Azərbaycan reyestrində isə rəsmi forma MMC-dir.
Təsisçi şirkət hesabındakı pulu öz kartına köçürə bilərmi?
Əsassız köçürmə mümkün deyil, çünki pul şirkətin əmlakıdır. Qanuni yollar ümumi yığıncağın qərarı ilə dividend və ya şirkətdə işləyən təsisçiyə maaşdır. Şirkət hesabından nağd pul çıxarılanda bank Vergi Məcəlləsinin 220.12-ci maddəsi ilə 1% sadələşdirilmiş vergi tutur, yəni 20,000 ₼ nağdlaşdırma 200 ₼ vergiyə başa gəlir.
MMC yoxlamaq üçün hansı rəsmi mənbəyə baxmaq olar?
Mülki Məcəllənin 48.1-ci maddəsinə görə hüquqi şəxslərin dövlət reyestri ümumi tanışlıq üçün açıqdır və firma adı da ora daxil edilir. Vergi Xidmətinin elektron xidmətləri arasında «Hüquqi şəxslərin dövlət reyestr məlumatları barədə sorğu» var, onun istifadəçi təlimatı da Xidmətin saytında dərc olunub. Firma adında «məhdud məsuliyyətli cəmiyyət» sözləri olmalıdır (87.8).
Təsisçilərdən biri təsis yığıncağına gəlməsə, şirkət yaranırmı?
Bir neçə təsisçi olanda təsis yığıncağı yalnız bütün təsisçilər və ya onların nümayəndələri iştirak edəndə səlahiyyətlidir (Mülki Məcəllə, 87.4). Təkrar çağırılan yığıncaqda da yetərsay olmasa, cəmiyyətin yaradılması baş tutmamış sayılır və bu qərar 7 gün ərzində bütün təsisçilərə çatdırılır. Tək təsisçi yığıncaq keçirmir, şirkəti yaratmaq barədə qərarı təkbaşına qəbul edir (87.3).
Xarici vətəndaş və ya xarici şirkət MMC-nin təsisçisi ola bilərmi?
Bəli. Mülki Məcəllənin 87.1-ci maddəsi təsisçini fiziki və ya hüquqi şəxs kimi göstərir və vətəndaşlıq şərti qoymur. Vergi Xidmətinin məlumatına görə, 2026-cı ilin oktyabrında qeydiyyatdan keçən kommersiya qurumlarının 13.2%-i xarici investisiyalı idi.
Mənbələr
- Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi, 46, 49, 49-1, 52, 87–97-ci maddələr (e-qanun.az, 18.11.2026 redaksiyası)
- Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi, 79.2, 102.1.22-1, 105.1, 122.1, 220.12-ci maddələr (e-qanun.az)
- Dövlət Vergi Xidməti — Kommersiya qurumlarının sayı 6,4 faiz artıb, 12.11.2026
- Dövlət Vergi Xidməti — Vergilərin dövlət büdcəsindən yayındırılması ilə bağlı cinayət işi başa çatıb, 14.11.2023
- Report.az — «Milk-Pro» ləğv olunur, 13.06.2025
Material məlumat xarakterlidir və investisiya və ya hüquqi məsləhət deyil; 100% nəticəyə zəmanət vermir — qərarı öz araşdırmanız əsasında verin. İstifadə şərtləri