Tender nədir: dövlət satınalmasında necə iştirak etmək

Tender satınalan təşkilatın mal, iş və ya xidmət almaq üçün elan etdiyi və qalibi əvvəlcədən yazılmış meyarlarla seçdiyi müsabiqədir. Azərbaycanda dövlət qurumlarının alışlarını 14 iyul 2023-cü il tarixli 988-VIQ nömrəli «Dövlət satınalmaları haqqında» Qanun tənzimləyir. Qanun 1 yanvar 2024-dən qüvvədədir, son dəyişikliyi 20 iyul 2026-da qüvvəyə minib, növbəti dəyişiklik paketi 1 yanvar 2027-dən işləyəcək. Aşağıdakı maddə nömrələri e-qanun.az-dakı rəsmi mətnin bugünkü redaksiyasına aiddir.

8 noyabr axşamı etender.gov.az portalında təklif qəbulu davam edən 1,220 satınalma var idi, onlardan 640-ı kotirovka sorğusu, 580-i açıq tender idi. Noyabrın ilk iş həftəsində portala hər gün 88–118 yeni elan düşüb. Satınalmada iştirak etmək üçün VÖEN və ASAN İmza lazımdır, onların necə alındığı şirkət açmaq bələdçisində addım-addım göstərilib.

Mündəricat

• Dövlət satınalmaları hansı üsullarla keçirilir?
• etender.gov.az-da iştirak neçəyə başa gəlir?
• Təklif necə hazırlanır: elandan müqaviləyə
• Təkliflər niyə rədd edilir, satınalmalar niyə baş tutmur?
• Nəticə ilə razı deyilsinizsə, şikayət hara verilir?
• SOCAR, ADY, AZAL, ASCO, AzerGold və metro alışları harada elan olunur?
• Tender saytları
• Elanları hər gün izləmək

Dövlət satınalmaları hansı üsullarla keçirilir?

Qanun beş üsul tanıyır: açıq tender, ikimərhələli tender, qapalı tender, kotirovka sorğusu və bir mənbədən satınalma (44.1-ci maddə). Hansının seçiləcəyini çox vaxt ehtimal olunan qiymət, yəni satınalan təşkilatın bu alış üçün hesabladığı məbləğ həll edir. Portalda bu rəqəm elanın kartında yazılır.

Üsul	Nə vaxt tətbiq olunur	Elandan təkliflərin açılışına ən azı	Təklifin təminatı
Açıq tender	ehtimal olunan qiymət 100,000 ₼ və daha çox olanda məcburidir, kiçik məbləğdə də keçirilə bilər (44.2, 45.2)	15 iş günü; 1–10 milyon ₼-da 20, 10 milyon ₼-dan yuxarı 30 iş günü (26.1.1)	ehtimal olunan qiymətin 1–3%-i (30.1)
İkimərhələli tender	alınacaq şeyin texniki göstəriciləri əvvəlcədən dəqiq yazıla bilməyəndə (46.1)	birinci mərhələ üçün 40 iş günü (26.1.2)	1–3%
Kotirovka sorğusu	ehtimal olunan qiymət 100,000 ₼-dan az olanda, bazarda hazır satılan mal və xidmət üçün (44.3, 48.1)	10 iş günü (26.1.3)	istənmir (1.1.27)
Qapalı tender	məxfi məlumatla bağlı alışlarda, nəzarət orqanının razılığı ilə (47.1, 44.4)	açıq tenderdəki müddətlər (26.3)	1–3%
Bir mənbədən satınalma	mal yalnız bir təchizatçıda olanda, təcili ehtiyac yarananda və ya əvvəlki alışın davamında, razılıqla (49.1)	komissiya özü təyin edir (26.4)	şərtlər toplusuna görə

Mənbə: «Dövlət satınalmaları haqqında» Qanun, 2026-cı il iyul redaksiyası. Mötərizədə maddə nömrələridir.

Qalibin necə seçildiyi də üsuldan asılıdır. Kotirovkada tələblərə uyğun ən aşağı qiymət qazanır, tenderlərdə isə ya ən aşağı qiymət, ya da ən səmərəli təklif (33.8). Ən səmərəli təklif hesablananda komissiya yalnız istismar, texniki xidmət və təmir xərclərini, çatdırılma müddətini, funksional xüsusiyyətləri və zəmanət şərtlərini nəzərə ala bilər (33.11). Yerli mənşəli mala qiymətlər müqayisə olunarkən 20%-ə qədər güzəşt tətbiq edilir (33.13).

Bəzi alışlar ümumiyyətlə tenderə çıxmır. Satınalma planında olmayan və il ərzində cəmi 10,000 ₼-ı keçməyən xırda alışlara qanun tətbiq edilmir, ali və 1-ci, 2-ci kateqoriya dövlət orqanlarında bu hədd 20,000 ₼-dır (3.8).

Kotirovka sorğusu kiçik firma üçün niyə rahatdır?

«Kiçik firma iri şirkətlə necə yarışacaq?» sualının cavabı kotirovka qaydasının özündədir. Ehtimal olunan qiymət 30,000 ₼-dək olanda yalnız mikro və kiçik sahibkarların təklifləri qiymətləndirilir, bu məbləğdən kotirovka həddinədək olan alışlara orta sahibkarlar da qoşulur (48.2). Nazirlər Kabinetinin 556 nömrəli qərarı mikro sahibkarı 1–10 işçisi və ildə 200,000 ₼-dək gəliri olan subyekt kimi müəyyən edir. Kotirovkada təklifin təminatı istənmir, müqavilə 30,000 ₼-dan azdırsa, icra təminatı da tələb olunmur (38.4).

Açıq elanlardan təsadüfi seçdiyimiz 85 kotirovkada ehtimal olunan qiymətin medianı 8,177 ₼ idi, yarısı 3,800 ilə 21,400 ₼ arasında dəyişirdi. Elanların adlarında ən çox təmir (217 elan) və dəftərxana malları (103) keçir, 32 elanda geyim, 22 elanda təmizlik və dezinfeksiya xidməti alınır. Bu sahələrdə işləyən təmizlik şirkəti və ya tikiş atelyesi üçün dövlət sifarişi Instagram müştərisindən fərqli kanaldır: sifarişin həcmi əvvəlcədən yazılır, pul da təhvildən sonra köçürülür. Redaksiyanın fikrincə, ilk dövlət müqaviləsini açıq tenderdə axtarmaqdansa kotirovkadan başlamaq ağıllıdır, çünki uduzanda itən pul iştirak haqqı ilə bitir.

etender.gov.az-da iştirak neçəyə başa gəlir?

Dövlət satınalmaları yalnız portalda keçirilir, kağız yalnız məxfi alışlarda qalıb (15.1, 15.3). Portala ASAN İmza və ya digər gücləndirilmiş elektron imza ilə daxil olunur. Şirkət adından işləyəcək əməkdaşları təşkilatda administrator rolu olan şəxs portala dəvət edir. Elan siyahısı, nəticələr və bağlanmış müqavilələr hamıya açıqdır (15.6). Portalın tez-tez verilən suallarında yazılıb ki, şərtlər toplusu iştirak haqqı ASAN Ödəniş ilə ödənəndən sonra açılır, bundan başqa portaldan istifadə haqqı da tutulur (28.1, 28.3).

8 noyabrda təklif qəbulu gedən 1,220 satınalmadan 160-ının ödəniş məlumatına baxdıq. Hər birində istifadə haqqı 25 ₼ idi, portal bunun əvəzinə müddətli abunəni də təklif edir. İştirak haqqının məbləği ehtimal olunan qiymətə görə dəyişirdi:

• 5,000 ₼-dək satınalmalarda 10 ₼;
• 5,000 ₼-dan kotirovka həddinədək ehtimal olunan qiymətin 0.2%-i, məsələn, 11,972 ₼-lıq dəftərxana alışında 23.94 ₼;
• 200,000 ₼-dək tenderlərdə 250 ₼;
• daha böyük tenderlərdə 350, 450 və 600 ₼, ən yüksəyi 8.9 milyon ₼-lıq satınalmada 1,500 ₼.

İştirak haqqı geri qaytarılmır. Yeganə istisna təklif verənlərin üçdən az olduğu üçün satınalmanın baş tutmamasıdır, onda da eyni alış yenidən elan olunanda pulu təkrar ödəmədən iştirak etmək olur (28.5).

Böyük pul təminatlara gedir. Tenderdə təklifin təminatı cədvəldəki faizlə hesablanır və təklifin özündən ən azı 30 iş günü uzun qüvvədə qalmalıdır (30.1). Qanun onun qarantiya, sığorta təminatı, akkreditiv və ya depozit şəklində verilməsinə icazə verir (1.1.27). Qarantı qanun maliyyə institutu kimi təyin etdiyindən (1.1.10) praktikada söhbət bank zəmanətindən gedir. Qalib gəldikdən sonra müqavilə məbləğinin 10%-i qədər icra təminatı verilir, mikro və kiçik sahibkarlar üçün bu pay 5%-dir (38.3).

Avans müqavilə məbləğinin 30%-inə, mikro və kiçik sahibkarlarda 50%-inə qədər ödənə bilər, lakin onun müqabilində eyni məbləğdə avans təminatı istənir (39.1).

Nümunə üçün iki şərti satınalma götürək, haqlar yuxarıdakı pillələrlə hesablanıb:

• 20,000 ₼-lıq dəftərxana kotirovkası: 40 ₼ iştirak haqqı və 25 ₼ istifadə haqqı, cəmi 65 ₼. Təminat istənmir, müqavilənin məbləği icra təminatı həddinə çatmır.
• 150,000 ₼-lıq təmir tenderi: 250 ₼ iştirak haqqı, 25 ₼ istifadə haqqı və bankdan 1,500–4,500 ₼-lıq təklif zəmanəti. Tenderi 120,000 ₼ qiymətlə udan kiçik firma 6,000 ₼-lıq icra zəmanəti də təqdim edir.

Bankın zəmanət üçün aldığı komissiya bu rəqəmlərə daxil deyil, onu öz bankınız deyəcək. Müqavilə üzrə ödəniş iş görüləndən sonra, elektron qaimə-faktura və aktla gəlir (39.2). Material və maaş xərci həmin aylarda dövriyyənizdən çıxır, bu boşluq pul vəsaitlərinin hərəkəti (cash flow) cədvəlində əvvəlcədən görünür.

Təklif necə hazırlanır: elandan müqaviləyə

1. Elanı tapın. Elanın səhifəsində ehtimal olunan qiymət və son tarix görünür, sənəd nömrəsindəki KS hərfləri kotirovka sorğusunu, AT hərfləri açıq tenderi bildirir (məsələn, 2026/KS/08684).
2. Ödənişi edib şərtlər toplusunu yükləyin. Uyğunluq tələbləri və qiymətləndirmə meyarları orada yazılır. Toplusda göstərilməyən meyarla təklifi qiymətləndirmək qadağandır (33.1).
3. Aydın olmayan sualı son tarixə 5 iş günü qalanadək portaldan verin. Komissiya 2 iş günü ərzində cavab verir, sual və cavab soruşanın adı göstərilmədən portalda yerləşdirilir (27.1).
4. Uyğunluq sənədlərini yığın (23.6). Fərdi sahibkar vergi uçotu şəhadətnaməsini, hüquqi şəxs isə dövlət qeydiyyatı şəhadətnaməsini, nizamnaməni və reyestrdən çıxarışı təqdim edir. Lisenziya tələb olunan sahədə lisenziyanın surəti də lazımdır. İş və xidmət alışlarında təcrübə və işçi heyəti barədə öz arayışınız da istənir (23.4, 23.5).
5. Qiyməti vahid üzrə hesablayın. Malın rayona çatdırılması və yüklənməsi qiymətin içindədir və bunu logistika xərcinin hesabı ilə ayrıca sayın. Ehtimal olunan qiymətdən yüksək təklif kənarlaşdırılır (35.1.7).
6. Təklifi son tarixdən əvvəl göndərin. O vaxta qədər təklifi dəyişmək və ya geri götürmək olur (31.4).
7. Komissiya izahat istəsə, 5 iş günü ərzində cavab verin (33.2). Yekun protokol imzalanandan sonra iştirakçılara bildiriş gedir və 5 iş günlük gözləmə müddəti başlayır (37.1).
8. Aksept bildirişi gələndən sonra 5 iş günü ərzində müqaviləni portalda gücləndirilmiş elektron imza ilə imzalayın və icra təminatını təqdim edin (38.2).

Təkliflər niyə rədd edilir, satınalmalar niyə baş tutmur?

Portalın ləğv olunmuş satınalmalar siyahısında 8 sentyabr – 7 noyabr 2026 arasındakı son 1,000 ləğvə baxdıq. 807-sində səbəb təklif və təminat verən təchizatçıların üçdən az olması idi (29.8, 36.1.1), yəni ləğv olunan hər beş alışdan dördündə üç təklif belə yığılmamışdı. Daha 121 satınalmanı nəzarət orqanının qərarı ilə ləğv ediblər, 53-də heç bir təklif şərtlərə uyğun gəlməyib, 13-də maliyyələşmə dayandırılıb. Ləğvlərin 686-sı kotirovka sorğusunun payına düşür.

Rəqəm onu göstərir ki, ləğvin əsas səbəbi rəqabətin azlığıdır. Yalnız mikro və kiçik sahibkarlar üçün elan olunub baş tutmayan kotirovkanı satınalan təşkilat orta sahibkarların da iştirakı ilə yenidən keçirə bilər (48.3).

Qalib qiymətlər ehtimal olunan qiymətdən xeyli aşağıdır. 29 oktyabr – 6 noyabr arasında tamamlanan 300 satınalmanın qalib qiymətini ehtimal olunan qiymətlə tutuşdurduq. Kotirovkalarda qalib təklifin medianı ehtimal olunan qiymətin 71.5%-i, açıq tenderlərdə 79%-i idi, kotirovka qaliblərinin dörddə biri 55%-dən də aşağı qiymət vermişdi. Qanunda yazılıb ki, 20%-dən çox ucuz təklifə görə komissiya izahat istəyə bilər, izahatdan sonra icraya ciddi şübhə qalarsa, təklif kənarlaşdırılır (35.1.8).

Kiçik firmanın qarşısına çıxa biləcək kənarlaşdırma səbəbləri qanunda ayrıca sadalanıb:

• vergi və digər icbari ödənişlər üzrə vaxtı keçmiş borc və ya riskli vergi ödəyicisi barədə qərar (23.3.5.1, 23.3.5.2);
• son bir ildə iki və ya daha çox dəfə adamı əmək müqaviləsi qüvvəyə minmədən işlətdiyinə görə sanksiya (23.3.5.3);
• uyğunluq sənədlərindəki natamam məlumatın vaxtında düzəldilməməsi (35.1.3);
• komissiyanın düzəltdiyi hesab səhvi ilə razılaşmamaq (35.1.6);
• bir satınalmada birdən artıq təklif vermək və ya iki təklifdə birdən iştirak etmək (35.1.4).

Kiçik firma üçün tenderi uduzmaqdan təhlükəlisi gücü çatmayan müqaviləni udmaqdır. Qalib müqaviləni vaxtında imzalamasa və ya icra təminatını gətirməsə, təklifin təminatı geri qaytarılmır (38.5). Müqavilənin icrasından boyun qaçıran və ya bir il ərzində üç və daha çox satınalmada müqavilədən imtina edən təchizatçı etibarsız təchizatçılar reyestrinə düşür və 3 ilə qədər satınalmalara buraxılmır (16.1, 16.4).

Nəticə ilə razı deyilsinizsə, şikayət hara verilir?

Nəzarət orqanı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyidir. Şikayət pillə ilə gedir və hər pillənin öz müddəti var:

• Kənarlaşdırılmamış iştirakçı nəticədən 5 iş günlük gözləmə müddəti ərzində satınalan təşkilata şikayət edir, təşkilat 5 iş günündə cavab verir (54.1).
• Kənarlaşdırılan və ya iştirak etməyən təchizatçı müqavilə qüvvəyə minənə qədər, hüququnun pozulduğunu bildiyi gündən 15 iş günü ərzində satınalan təşkilata müraciət edir, cavab 10 iş günü çəkir (54.2).
• Təşkilatın cavabı ilə razılaşmayan və ya cavab almayan təchizatçı 15 iş günü ərzində Dövlət Agentliyinə yazır (55.2). Agentliyin saytında ünvan Bakı, Səbail rayonu, Üzeyir Hacıbəyli 84 və office@competition.gov.az kimi göstərilib, şikayətə 20 iş günü ərzində baxılır (55.4).
• Agentliyin qərarından da inzibati qaydada və məhkəməyə şikayət etmək olar (57).

Şikayəti araşdırmaq üçün Agentlik satınalmanı 10 iş gününədək dayandıra bilər, bu müddət daha 10 iş günü uzadıla bilər (56). Bununla belə, qanuni əsasla ləğv olunmuş satınalma, şərtlərə uyğun təklif olmaması və bütün təchizatçılar arasında sövdələşmə halları istisna olmaqla, şikayət predmeti deyil (53.2.2). Müddətlər təqvim günü ilə yox, iş günü ilə sayılır və gecikən şikayət baxılmamış saxlanılır (54.3), ona görə şikayət mətnini və müddət hesabını hüquqşünasla dəqiqləşdirin.

SOCAR, ADY, AZAL, ASCO, AzerGold və metro alışları harada elan olunur?

Dövlət şirkətlərinin bir qismi öz vəsaiti ilə alış edəndə bu qanuna tabe deyil. Söhbət müşahidə şurasının tərkibini dövlətin müəyyən etdiyi qurumun təsdiqlədiyi kommersiya şirkətlərindən gedir (3.2.8). Onlar daxili qaydalarla alır, amma satınalma planını və elanlarını, sonra nəticələrini öz saytlarında dərc etməlidirlər (15.7). Büdcə pulu, dövlət zəmanəti ilə alınmış kredit və ya qrant hesabına alışda isə qanun tam tətbiq olunur. Praktikada şirkətlər fərqli yol seçib:

Şirkət	Elanlar harada	8 noyabrda nə gördük
SOCAR	e-tender.socar.az portalı və socar.az-da «Satınalma elanları» bölməsi	portalda qeydiyyat və pre-kvalifikasiya tələb olunur; SOCAR Midstream Operations-ın 2 elanı etender.gov.az-da idi
Azərbaycan Dəmir Yolları (ADY)	etender.gov.az	təklif qəbulu gedən elan yox idi; 3 noyabrda İmişlidə dizel lokomotivlərinə texniki xidmət mərkəzinin tikintisi 1,650,112 ₼-a yekunlaşıb
AZAL	azal.az, «Tender və Hərraclar»	2026-cı ilin açıq tender və kotirovka elanları burada, portaldakı son elanlar 2022-yə aiddir
ASCO	etender.gov.az	«Zığ» Gəmi Təmiri Zavodunun tikintisi üzrə 6 elan
AzerGold	etender.gov.az	197 tamamlanmış satınalma; nəticəsi gözlənilən son elan Kəlbəcər və Ağdərədə buruq-qazma işləridir
Bakı Metropoliteni	etender.gov.az	565 tamamlanmış satınalma; 11 elan nəticə mərhələsində idi

Mənbə: etender.gov.az-ın açıq elan və nəticə siyahıları, şirkətlərin saytları, 8 noyabr 2026.

SOCAR-ın saytında deyilir ki, pre-kvalifikasiya e-tender portalında aparılır və yalnız tələblərə cavab verən şirkətlər Təsdiqlənmiş Təchizatçılar Siyahısına daxil edilir. Buna görə SOCAR tender elanlarında iştirak satınalmadan xeyli əvvəl, qeydiyyatla başlayır. ADY tender və AzerGold tender elanları adi dövlət satınalması kimi gedir, Metropoliten tender elanlarını da portalda verir, ASCO tender elanları da orada dərc olunub. Belə alışlarda yuxarıdakı haqlar, təminatlar və müddətlər eynidir.

Daxili qaydalarla aparılan alışda forma tam başqa ola bilər. BakuBus-ın 2025-ci ildə Qarabağ üçün alət və avadanlıq alışına dair şərtlər toplusunda qiymət təklifi dörd tərəfdən möhürlənmiş qapalı zərfdə istənirdi. Zərflərin açılışına şirkətin əməkdaşı yalnız etibarnamə ilə gələ bilərdi və etibarnamənin əslini açılışdan 30 dəqiqə əvvəl təqdim etməli idi, belə sənədin mətni üçün etibarnamə nümunəsi var. Həmin toplusda icra təminatı yalnız 50,000 ₼-dan böyük müqavilələrdə istənirdi, yəni dövlət qanunundakı həddən yüksək idi.

Tender saytları

Dövlət alışlarının hamısı bir portalda olduğu üçün tender saytları siyahısı qısadır:

• etender.gov.az dövlət satınalmalarının vahid internet portalıdır, açıq elanları da, nəticələri də burada axtarmaq olur;
• e-tender.socar.az SOCAR-ın təchizatçı qeydiyyatı və pre-kvalifikasiya portalıdır;
• socar.az saytının satınalma elanları bölməsində SOCAR müəssisələrinin müsabiqə və hərrac elanları dərc olunur;
• azal.az saytının tender və hərraclar bölməsi AZAL-ın öz elanlarını verir;
• competition.gov.az nəzarət orqanının saytıdır, satınalma qaydalarının izahı və şikayət ünvanı oradadır.

Elanları hər gün izləmək

Gündə yüzə yaxın yeni elanı əl ilə süzmək vaxt aparır. Elanların kartlarında təsnifat kodları göstərilir (məsələn, 14111500 kodu çap və yazı kağızıdır), açar sözlə və kodla süzgəc qurmaq üçün bu kifayətdir. Siyahını hər səhər yoxlayıb yalnız sahənizə uyğun gələn elanları bir məktubda göndərmək tipik AI agent tapşırığıdır. Agent uyğunluq sənədlərinin siyahısını şərtlər toplusundan çıxarıb çek-listə də çevirə bilər, kiçik biznesdə süni intellektin sənəd işində necə vaxt qazandırdığı ayrıca hesablanıb. Ancaq qiyməti və imzanı agentə vermək olmaz, çünki ASAN İmza ilə göndərilən təklifə görə cavabı təchizatçı verir.

Belə köməkçini tender elanlarına uyğunlaşdırmaq üçün əsas bacarıq Hermes AI Agent ilə şəxsi köməkçi qurmaqdır. Bu, KURS: AI Agent & YouTube biznesi daxilindəki dərslərdən biridir, biznes proseslərini süni intellektlə avtomatlaşdırmaq da orada ayrıca keçilir.

Hesabın əsası

• Kotirovkada iştirak haqqı: 20,000 × 0.002 = 40 ₼; 40 + 25 = 65 ₼.
• Tenderdə təklifin təminatı: 150,000 × 0.01 = 1,500 ₼; 150,000 × 0.03 = 4,500 ₼.
• Tenderdə iştirakın haqları: 250 + 25 = 275 ₼.
• Kiçik firmanın icra təminatı: 120,000 × 0.05 = 6,000 ₼.
• Nümunədəki tender qiyməti: 120,000 ÷ 150,000 = 0.8, yəni ehtimal olunan qiymətin 80%-i, açıq tender qaliblərinin medianına (79%) yaxın.
• Ləğvlərin payı: 807 ÷ 1,000 = 0.807, yəni 80.7%, təxminən beşdə dörd.