Kredit tarixçəsi yoxlamaq: onlayn yollar, müddətlər, düzəliş

Kredit tarixçəsi borcalanların bugünkü və ödənilmiş borclarını, onların təminatını və ödəniş intizamını göstərən məlumatların məcmusudur, «Kredit büroları haqqında» Qanun onu belə təyin edir (2.0.2-ci maddə). Banklar bu məlumatı yazılı razılıqla alır və qərarı ona baxıb verirlər. Biznes krediti üçün müraciət edən sahibkarlardan şirkətin tarixçəsi ilə yanaşı təsisçilərin şəxsi kredit tarixçəsinə də razılıq istənilir.

Bankın görəcəyi sətirləri borcalanlar ondan əvvəl özləri aça bilirlər. Bunun üçün iki rəsmi baza və dörd müraciət yolu var, onlayn yolların ikisi günün istənilən vaxtı işləyir.

Mündəricat

• Kredit tarixçəsi nədir və hansı iki bazada saxlanır?
• Kredit tarixçəsi yoxlamaq üçün kanallar və giriş üsulları
• Hesabatda nə yazılır və kredit balı varmı?
• Kredit borcunu yoxlamaq: qalıq, gecikmə və bağlanmış bankın borcu
• Kredit tarixçəsi nə vaxt yenilənir?
• Gecikmə hesabatda hansı müddətə qalır?
• Kredit tarixçəsini silmək olarmı və yanlış qeydi kim düzəldir?
• Zaminlik və sahibkarın şəxsi kredit tarixçəsi
• Zəif kredit tarixçəsi ilə nə etmək olar?

Kredit tarixçəsi nədir və hansı iki bazada saxlanır?

Mərkəzi Bank kredit reyestri adı ilə axtarılan baza rəsmi sənədlərdə Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri (MKR) adlanır. O, 2005-ci ildə yaradılıb və bankların, bank olmayan kredit təşkilatlarının, kredit ittifaqlarının verdiyi bütün kreditləri məbləğindən asılı olmayaraq toplayır.

İkinci baza Azərbaycan Kredit Bürosudur (AKB). Büro 2018-ci il yanvarın 15-də səkkiz bankın təsisçiliyi ilə yaradılıb, kommersiya hüquqi şəxsidir və fəaliyyətini Mərkəzi Bank tənzimləyir (7.1). Kredit təşkilatları məlumatı ən azı bir büroya verməyə borcludur (12.1), reyestr isə 2018-ci il aprelin 1-dən banklara hesabat vermir (23.3.1).

Odur ki, kredit verən bankın açdığı hesabat büronundur.

Büronun bazası reyestrdən genişdir. Büronun 2026-cı ilin oktyabrında açıqladığı rəqəmlə ona 300-dən çox təşkilat qoşulub, kredit təşkilatlarından əlavə lizinq və sığorta şirkətləri, kommunal müəssisələr, nisyə mal satanlar da bu sıradadır. Məhkəmələr, icra orqanları və notariuslar ödənilməmiş öhdəliklər barədə neqativ məlumatı borclunun razılığı olmadan Elektron Hökumət İnformasiya Sisteminə yerləşdirir, büro isə onu qəbul etməyə borcludur (12.3, 12.5).

	Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri	Azərbaycan Kredit Bürosu
Kim aparır	Mərkəzi Bank	səkkiz bankın təsis etdiyi MMC
Məlumatı kim verir	banklar, bank olmayan kredit təşkilatları, kredit ittifaqları	kredit təşkilatları, lizinq və sığorta şirkətləri, məhkəmələr, icra orqanları, notariuslar
Kredit verən bank baxırmı	2018-ci ilin aprelindən yox	bəli, borcalanın razılığı ilə
Borcalan özü harada baxır	accr.e-cbar.az	Findoc portalı, ASAN Kommunal, poçt
Giriş	mygov ID	SİMA, ASAN İmza, qeydiyyatda mygov ID
Qiymət	ödənişsiz	ildə 2 hesabat ödənişsiz, sonrakılar 1 ₼

Mənbə: qanunun e-qanun.az-dakı mətni, accr.e-cbar.az, acb.az və hər iki portalın giriş səhifəsi, 10 noyabr 2026.

Kredit tarixçəsi yoxlamaq üçün kanallar və giriş üsulları

Mərkəzi Bank kredit tarixçəsi: accr.e-cbar.az

Mərkəzi Bank 2023-cü il yanvarın 10-da Elektron Xidmətlər Portalında vətəndaşların reyestrdəki öz məlumatlarına baxması üçün ayrıca səhifə açıb. Xidmət ödənişsizdir və istənilən vaxt işləyir.

Giriş səhifəsini açıb baxdıq və gördük ki, accr.e-cbar.az-ın vətəndaşlar bölməsi accr-portal.e-cbar.az ünvanına aparır, orada 1 giriş düyməsi var, mygov ID. Press-relizdə adı çəkilən ASAN Login indi bu adla işləyir, ona hansı vasitələrlə girildiyi ASAN İmza bələdçisinin SİMA və mygov ID bölməsindədir.

Büronun hesabatı: Findoc portalı

AKB-nin hesabatı Findoc adlı portalda və onun mobil tətbiqində verilir. Büro portalı 2022-ci ildə işə salıb, 2025-ci ilin oktyabr press-relizində 150 mindən çox istifadəçi göstərilirdi, bir il sonra rəqəm 225 mini keçib.

findoc.az-ın giriş səhifəsində fərdi istifadəçilər üçün 3 seçim durur: SİMA tətbiqi ilə oxudulan QR kod, e-poçt və şifrə, ASAN İmzanın mobil nömrəsi və İstifadəçi ID-si. İlk dəfə girənlər dörd addımlı qeydiyyatdan keçirlər. Kimlik SİMA və ya mygov ID ilə təsdiqlənir, sonra fərdi məlumatlar yazılır, mobil nömrə təsdiq edilir və qeydiyyat tamamlanır.

Hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar 2023-cü ilin dekabrından portala ASAN İmza ilə girib razılıq ərizəsini imzalayırlar.

Paket	İllik qiymət	Kredit hesabatı	Skor hesabatı	Paketə xas olan
Sadə	ödənişsiz	2	2	gecikmə günləri barədə bildiriş
Standart	5 ₼	6	6	hesabatın e-imza ilə təsdiqi
Gümüş	10 ₼	12	12	hesabatın e-imza ilə təsdiqi
Qızıl	20 ₼	15	15	sorğu, yeni kredit və status dəyişikliyi barədə bildirişlər

Mənbə: AKB-nin 10 iyun 2026-cı il redaksiyalı Qaydalarının tarif cədvəli (5.6.5), qiymətlərə ƏDV daxildir. acb.az-ın qiymət səhifəsində Qızıl paket göstərilməyib.

Sadə paketdə limit bitəndən sonra hər yeni kredit hesabatı 1 ₼, skor hesabatı 0.5 ₼-dır (5.6.5.1). Redaksiyanın hesabına görə, yalnız kredit hesabatına baxanlara paket lazım deyil, çünki ildə altı hesabat Sadə paketdə 4 ₼-a başa gəlir, Standart paket isə 5 ₼-dır. Paketlər skor hesabatını da hər dəfə alanlara sərf edir.

ASAN Kommunal və poçtla müraciət

ASAN xidmət kredit borcunu öyrənmək istəyənləri bir ünvanda qəbul edir, bu, Bakıda Akademik Həsən Əliyev küçəsi 34-dəki 1 saylı ASAN Kommunal mərkəzidir. Xidmətin səhifəsində çıxarışın ödənişsiz və dərhal verildiyi, pəncərənin bazar ertəsindən cüməyədək 09:00–18:00 arası işlədiyi yazılıb.

Fiziki şəxslər şəxsiyyət vəsiqəsi ilə gəlir, fərdi sahibkarlar VÖEN sənədinin surətini də gətirirlər. Borcalanın əvəzinə gələn nümayəndələrdən səlahiyyət sənədi istənilir, onun quruluşu etibarnamə nümunəsində göstərilib.

Bakıya gələ bilməyənlər üçün Qaydalarda iki yol qalır (3.13, 3.14). Elektron imza ilə təsdiqlənmiş ərizə büronun e-poçt ünvanına, notariusda təsdiqlənmiş distant sorğu poçt ünvanına göndərilir. Büro cavabı sorğu daxil olan gündən 3 iş günü ərzində verməlidir (Qanun, 20.6).

Hesabatda nə yazılır və kredit balı varmı?

Büronun çıxarışı altı hissədən ibarətdir:

• şəxsi məlumatlar və kredit skoru;
• kreditlərin, kredit xətlərinin və qarantiyaların manatla icmalı;
• son 12 ayda hesabatı kimin, nə vaxt və hansı məqsədlə istədiyi;
• aktiv öhdəliklər, hər birinin forması, valyutası, verilmə və bitmə tarixi;
• tam ödənilmiş öhdəliklər;
• zamin olduğunuz öhdəliklər.

Sorğu edən təşkilatların adı yalnız hesabatın sahibinə açıqlanır. Qaydaların çıxarış forması əsas borc üzrə gecikmə günlərini son 24 ayın hər ayı üçün ayrıca göstərir (Əlavə 2), ödəniş intizamı bu sətirdə görünür.

Kredit balı var və FinScore adlanır. Büro onu Türkiyənin Kredi Kayıt Bürosu ilə birlikdə hazırlayıb, bal 1-dən 1,000-ə qədərdir və büro yazır ki, bal nə qədər yüksəkdirsə, kreditin vaxtında qaytarılması ehtimalı da o qədər yüksəkdir. Findoc borcalanları bu şkala üzrə beş dərəcəyə ayırır: pis, kafi, orta, yaxşı və əla. Skor hesabatında cari baldan əlavə ona ən çox təsir edən dörd meyar və son 12 ayın bal tarixçəsi verilir.

Balı hesablayanda büro ödəniş tarixçəsinə, aktiv kreditlərə, tarixçənin uzunluğuna, kredit növlərinə və demoqrafik məlumatlara baxdığını yazır. Hər meyarın çəkisi büronun səhifəsində göstərilməyib.

Qaydaların 2026-cı il redaksiyasında çıxarış Stop-Kredit statusu ilə başlayır. Report.az oktyabrın 8-də büroya istinadla yazıb ki, vətəndaşlar Findoc-un şəxsi kabinetində rəqəmsal kanallarla öz adlarına istehlak krediti rəsmiləşdirilməsinə və kredit limitinin artırılmasına könüllü məhdudiyyət qoya bilirlər.

Kredit təşkilatları oktyabrın 1-dən məsafədən kredit verməzdən əvvəl bu statusu yoxlamalıdır.

Kredit borcunu yoxlamaq: qalıq, gecikmə və bağlanmış bankın borcu

Kredit yoxlamaq istəyənlərə çox vaxt tarixçənin hamısı yox, bir rəqəm lazım olur, borcun qalığı. O, hesabatın aktiv öhdəliklər hissəsində hər kredit üzrə ayrıca yazılır, icmalda bütün kreditlərin əsas borcu və faiz borcu manatla toplanır. Qalıq ayın 1-nə olan vəziyyəti göstərdiyi üçün ayın ortasında edilən ödənişlər orada hələ görünmür, günün dəqiq rəqəmini kredit verən bank deyir.

Qanun vaxtı keçmiş borcu belə təyin edir: əsas borcun və ya faizin ödənişi müqavilədəki müddətdən 30 təqvim günündən artıq gecikib (16.1.5). Gecikmə günləri əsas borc və faiz üzrə ayrıca sayılır.

Problemli kredit borcunu öyrənmək istəyənlərin bir hissəsi krediti artıq bağlanmış bankdan götürüb. Belə borclar itmir. Mərkəzi Bankın qərarı ləğvetmə prosesində olan kredit təşkilatlarını da reyestrə məlumat verənlərin sırasında sayır (2.1.2). Bu o deməkdir ki, borc hesabatda həmin bankın adı ilə qalır.

Müflis elan olunmuş bankların ləğvedicisi Əmanətlərin Sığortalanması Fondudur. Fondun ləğv prosesində olan banklar səhifəsində 21 bank saydıq. Sonuncular 2023-cü ildə müflis elan edilən Muğan Bank və Günay Bankdır, 2020-ci ildən Atabank, Amrahbank, NBCBank və AGBank, daha əvvəlki illərdən Bank Standard, Dəmirbank və Texnikabank da oradadır.

Fondun saytında hər bankın ləğvetmə hesabının rekvizitləri və kreditlərin onlayn ödənişi bölməsi var, əlaqə nömrəsi 941-dir. Eyni Fond bağlanan bankların əmanətçilərinə kompensasiya ödəyir, onun həddi investisiya bələdçisinin əmanət bölməsində verilib.

Köhnə valyuta kreditlərinin bir hissəsi 2015-ci ilin devalvasiyalarından qalıb. Prezidentin 2019-cu il 28 fevral tarixli 551 nömrəli Fərmanı dövlətin ödədiyi kompensasiyanı əvvəlcə banklar və ləğvetmə prosesində olan banklar qarşısındakı vaxtı keçmiş əsas borca yönəltmişdi (2-ci hissə).

Büronun bazasına kreditdən başqa öhdəliklər də düşür. Findoc-un tarixçə bölməsində yol polisinin cərimələri, məhkəmə işləri, icra və probasiya şöbələrinin müəyyən etdiyi öhdəliklər və notariusda təsdiqlənmiş borc müqavilələri ayrıca göstərilir. Vergi və sığorta haqqı borcu Dövlət Vergi Xidmətinin sorğusunda görünür, vergi borcunu yoxlamaq üçün kanallar və borca görə ölkədən çıxış məhdudiyyəti ayrıca mövzudur.

Kredit tarixçəsi nə vaxt yenilənir?

Kredit təşkilatları məlumatı üç fərqli müddətdə ötürür. Bu müddətlər reyestr üçün Mərkəzi Bankın 12 noyabr 2021-ci il tarixli 32/1 nömrəli qərarında, büro üçün onun öz Qaydalarında eyni yazılıb.

Nə dəyişib	Nə vaxt ötürülür	Bənd
Yeni kredit verilib	verildiyi gündən 2 iş günü ərzində	MKR Qaydası 3.3; AKB Qaydaları 2.4
Kredit tam ödənilib	ödənildiyi gündən 2 iş günü ərzində	3.5; 2.5
Aktiv kreditin qalığı və gecikmə günləri	ayın 1-nə olan vəziyyət, növbəti 4 iş günü ərzində	3.2; 2.3
Qanundakı son hədd	dəyişiklikdən 30 gündən gec olmayaraq	Qanun, 17.3

Borcalanları çaşdıran üçüncü sətirdir. Reyestrin sual-cavab bölməsində ayın 15-də ödəniş edib qalığın azalmadığını yazan borcalana xatırladılır ki, aktiv kreditlərin məlumatı ayın 1-nə olan vəziyyətlə ötürülür. Deməli, 15-də edilən ödəniş növbəti ayın ilk iş günlərində görünəcək.

Tam bağlanmış kredit iki iş günündən sonra da aktiv görünəndə reyestr borcalanları kredit təşkilatının özünə yönəldir. Büro tərəfdə Findoc istifadəçilərinə məlumatların aylıq yenilənməsi və gecikmə günləri barədə bildirişlər bütün paketlərdə gəlir ki, yeni gecikmə yazılanda borcalanlar bunu hesabatı açmadan öyrənsinlər.

Gecikmə hesabatda hansı müddətə qalır?

Büro topladığı məlumatı onda edilən son dəyişiklikdən sonra 10 il saxlayır və bu müddətdə istifadəçilərə verir, sonra məlumat məhv edilir və ya borcalanın razılığı ilə arxivə keçir (10.1).

Neqativ məlumatın vaxtından əvvəl məhv edilməsini tələb etmək olmur (10.2). Bu müddət büroya aiddir, reyestrin açıq səhifələrində və 32/1 nömrəli qərarda saxlanma müddəti göstərilməyib.

Gecikmənin kredit tarixçəsində necə qalması kreditin necə bağlanmasından asılıdır. AKB baş direktorunun müavini Seymur Həsənov 2023-cü ilin avqustunda vergiler.az-a müsahibəsində iki halı ayırıb. Borcalan kredit dövründə gecikib, sonra qrafikə qayıdıb və sonuncu ödənişi vaxtında edibsə, hesabatda yalnız son 24 ayın tarixçəsi əks olunur və həmin gecikmə günləri iki ildən sonra görünmür. Ancaq sonuncu ödəniş gecikəndə həmin gecikmə günlərinin sayı hesabatda 10 il qalır.

Müsahibədə 44 günlük müharibə iştirakçılarının və pandemiyadan zərər çəkənlərin gecikmələrinə xüsusi qeyd qoyulduğu da deyilir. Çıxarış formasında bu qeydin mətni var, müharibə ilə bağlı gecikmələr üçün 2020-ci il iyulun 1-dən 2021-ci il iyulun 1-dək olan dövr göstərilir. Lakin qeydi büro özü əlavə etmir, onu kredit verən təşkilatın rəsmi müraciəti ilə qoyurlar.

Kredit tarixçəsini silmək olarmı və yanlış qeydi kim düzəldir?

Doğru məlumatı sildirmək mümkün deyil. Reyestrin sual-cavabında gecikmə günlərini sildirmək istəyənlərə bir cümlə ilə cavab verilib ki, ödəniş qrafikdən kənarlaşmalarla edilibsə, bu mümkün deyil. Büronun bazasında düzəliş yalnız iki əsasla aparılır, məlumatı verən təşkilatın müraciəti və ya məhkəmənin qüvvəyə minmiş qərarı ilə (Qaydalar, 4.2).

Deməli, kredit tarixçəsi silmək üçün pul istəyən vasitəçi bu iki əsasdan heç birini təmin edə bilməz. Büronun adından dələduzluq halı isə artıq olub. 2023-cü ilin iyununda AKB məlumat yaydı ki, TikTok-da onun loqosu ilə «Asan Kredit Bürosu» adlı saxta səhifə açılıb və ödəniş müqabilində girovsuz, zaminsiz kreditlər təklif edir. Büro hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət etdiyini və TikTok-da rəsmi səhifəsinin olmadığını bildirmişdi.

Səhv məlumat üçün qanunun 18-ci maddəsində müddətləri ilə yazılmış yol var.

1. Hesabatı alın və səhv sətirdə məlumatı hansı təşkilatın verdiyinə baxın.
2. Büroya və ya həmin təşkilata müraciət edin, səhvi təsdiqləyən sənədlərin surətini əlavə edin (18.1). Findoc-da elektron müraciət bölməsi var, kağız forma Qaydaların 5-ci əlavəsidir.
3. Büro növbəti iş günündən gec olmayaraq sətrə «dəqiqləşdirilir» qeydi qoyur və təşkilata sorğu göndərir (18.2).
4. Təşkilat 3 iş günü ərzində məlumatı yoxlayıb büroya cavab verir (18.3).
5. Büro 2 iş günü ərzində səhvi düzəldir və səhv hesabatı almış banklara yenisini pulsuz göndərir, məlumat doğru çıxanda sizə əsaslandırılmış cavab yazır (18.4).

Yoxlama gedən günlərdə hesabat banklara həmin qeydlə verilir (18.5). Nəticə ilə razılaşmayan borcalanlar qısa izahlarını tarixçəyə yazdıra (18.7), Mərkəzi Banka və məhkəməyə şikayət edə bilərlər (18.8). Şikayət formasındakı hazır seçimlərdən biri belədir: kredit bağlanıb, lakin büroda bu məlumat yenilənməyib.

Zaminlik və sahibkarın şəxsi kredit tarixçəsi

Qanun borc anlayışına zaminliyi də daxil edir (2.0.4) və çıxarışın ayrıca hissəsi zamin durduğunuz kreditləri sadalayır. Orada hər kredit üzrə əsas borcun gecikmə günləri də yazılır, belə çıxır ki, borcalanın gecikməsi zaminin hesabatında da görünür. Reyestrin sual-cavabında yazılıb ki, borcalan krediti tam ödəyəndən sonra zaminlik zaminin kredit tarixçəsində əks olunmur.

Bankların sorğu məqsədləri arasında zamin və təsisçi barədə sorğular ayrıca sətirlərdir (Qaydalar, Əlavə 2). MMC kredit istəyəndə banklar şirkətlə birlikdə onun sahibinin şəxsi hesabatını da aça bilirlər. Fərdi sahibkarlarda belə ayrım yoxdur, çünki hesabat fiziki şəxsin adına tərtib olunur və VÖEN orada şəxsi məlumatların yanında yazılır.

Hüquqi şəxslərin də kredit tarixçəsi var. Hazır şirkət alan sahibkarlar satıcıdan MMC-nin Findoc-dan alınmış hesabatını istəyə bilərlər, çünki şirkətin kredit və lizinq borcları pay satılandan sonra da şirkətdə qalır.

Lizinqlə işləyənlər üçün qayda ilin sonunda sərtləşir. 2026-cı il 26 may tarixli 413-VIIQD nömrəli Qanun dekabrın 25-dən maliyyə icarəsi verənləri də məlumatı ən azı bir büroya verməyə borclu edir, indiyədək lizinq şirkətləri bunu könüllü edirdi (12.2.1). Maşınlarını lizinqə götürən taksi parkı sahiblərinin ödənişləri bundan sonra bank krediti kimi hesabata düşməlidir.

Zəif kredit tarixçəsi ilə nə etmək olar?

«Bir dəfə gecikmişəm, indi mənə heç bir bank kredit verməyəcək?» Həsənov həmin müsahibədə bunun əksini deyir: kredit tarixçəsində gecikmə günlərinin olması kreditə çıxışı bağlamır, kreditorlar gecikmənin səbəbini araşdırır və daxili siyasətlərinə uyğun olaraq daha kiçik məbləğ təklif edə bilirlər. Qərar hər bankın özündə qaldığı üçün aşağıdakı addımlar nəticəyə zəmanət vermir, onlar yalnız hesabatda görünən sətirləri dəyişir.

• Gecikmədə olan borcu bağlayın və aktiv kreditlərin qalan ödənişlərini qrafiklə aparın, vaxtında bağlanan kreditdə köhnə gecikmələr iki ildən sonra hesabatdan çıxır.
• Ödəyə bilmədiyiniz krediti bankla yenidən rəsmiləşdirməyi danışın. Restrukturizasiya hesabatda görünür, büroya ötürülən statuslar arasında restrukturizasiya edilmiş işlək öhdəlik ayrıca sətirdir (Qaydalar, Əlavə 1).
• Zamin olduğunuz kreditləri hesabatın sonuncu hissəsində yoxlayın və borcalandan ödəniş vəziyyətini soruşun.
• Findoc-da gecikmə bildirişini açıq saxlayın, onlayn kredit götürmürsünüzsə, Stop-Kredit məhdudiyyətini qoşun.
• Kredit bağlanıb, hesabat isə onu aktiv göstərirsə, düzəliş müraciətini yeni kredit üçün banka getməzdən əvvəl verin, proses altı iş gününə qədər çəkə bilir.

Bu yazı kredit məsləhəti deyil. Qaydalar və tariflər dəyişir, öz halınız üçün cavabı kredit verən bankda və ya büronun (012) 210 10 10 nömrəsində dəqiqləşdirin.

Büro tarifləri, Mərkəzi Bank kredit qaydalarını dəyişəndə bu səhifədəki rəqəmləri yeniləyirik. Belə dəyişikliklərin qısa xülasəsi AZERBUSINESS bülleteninə abunə olan sahibkarlara e-poçtla gedir.

Hesabın əsası

• Düzəliş prosesinin ən uzun halı (18.2–18.4): büronun qeydi üçün 1 iş günü, təşkilatın yoxlaması üçün 3, büronun düzəlişi üçün 2 iş günü, cəmi 1 + 3 + 2 = 6 iş günü.
• İldə altı kredit hesabatı, Sadə paket: ikisi ödənişsiz, qalan dördü 4 × 1 = 4 ₼; Standart paket 5 ₼.
• İldə on iki kredit hesabatı, Sadə paket: ikisi ödənişsiz, qalan onu 10 × 1 = 10 ₼; Gümüş paket də 10 ₼.
• Altı kredit və altı skor hesabatı, Sadə paket: 4 × 1 + 4 × 0.5 = 6 ₼; Standart paketdə hamısı 5 ₼.
• Findoc istifadəçiləri: 2025-ci ilin oktyabrında 150 mindən, 2026-cı ilin oktyabrında 225 mindən çox, yəni 225 ÷ 150 = 1.5 dəfə; hər iki rəqəm press-relizdəki aşağı həddir.