Özünüməşğulluq proqramı 2026: müraciət, siyahı və növbə

Xalq arasında «özünə məşğulluq» deyilən bu dəstəyi Dövlət Məşğulluq Agentliyi verir və onun nə kreditlə, nə də müsabiqə ilə qazanılan pulla əlaqəsi var. İşsiz kimi qeydiyyatda olan şəxslər müraciət edir, növbəyə düşür, təlim keçir, biznes-planlarını müdafiə edir və sonda əllərinə tikiş maşını, bərbər kreslosu və ya üç inək kimi hazır əmlak çatır. Layihələrinə pul axtaran sahibkarların yolu başqadır və biznes üçün qrant müraciətindən keçir.

Müraciət edənləri sonradan iki sual narahat edir ki, adım siyahıdadırmı və növbəm nə vaxt çatacaq. Agentliyin açıq reyestri buna rayon və istiqamət, ya da FİN kod üzrə cavab verir. Orada üç siyahını açanda gördük ki, müraciətdən aktivə qədər gözləmə zərfdən asılı olaraq 5 aydan 3 ilə qədər dəyişir.

Mündəricat

• Özünüməşğulluq nədir və proqram hansı qanunla işləyir?
• Kim qoşula bilər, kim qoşula bilməz?
• Özünə məşğulluq siyahısı 2026: adınızı harada yoxlamaq olar?
• Özünə məşğulluq növbəsi nə qədər çəkir?
• Müraciətdən əmlakın təhvilinə qədər yeddi mərhələ
• Aktivin dəyəri nə qədərdir və nə vaxt sizin olur?
• VÖEN, monitorinq və 6 aylıq qayda
• Proqram indiyədək neçə nəfəri əhatə edib?

Özünüməşğulluq nədir və proqram hansı qanunla işləyir?

Özünüməşğulluq şəxsin müstəqil surətdə və ya dövlətin dəstəyi ilə özünü işlə təmin etməsidir. Anlayışı «Məşğulluq haqqında» Qanunun 1.1.15-ci maddəsi belə açır, dövlət dəstəyinin şərtləri həmin Qanunun 24-cü maddəsində yazılıb. Addımları və müddətləri Nazirlər Kabinetinin 13 may 2020-ci il tarixli 168 nömrəli qərarı ilə təsdiqlənmiş Özünüməşğulluğun təşkili Qaydası müəyyən edir.

Ayrıca özünüməşğulluq haqqında qanun yoxdur, axtarılan mətnlər bu iki sənəddir. Qanun sonuncu dəfə 2026-cı il iyulun 14-də dəyişib, Qaydaya son düzəliş 2025-ci il mayın 12-də edilib. Agentliyin saytı özünüməşğulluq proqramının başlanğıcını Prezidentin 7 aprel 2016-cı il tarixli 1941 nömrəli Sərəncamı ilə bağlayır.

Nağd pul verilmir. Qanunun 24.1.4-cü maddəsinə əsasən seçilmiş istiqamət üçün materiallar, avadanlıqlar və digər əmlak natura şəklində, bir illik müqavilə ilə verilir və onları Agentlik dövlət satınalması ilə alır (Qayda, 7.1). Mağazanı və markanı iştirakçılar özləri seçmirlər.

Kim qoşula bilər, kim qoşula bilməz?

Əsas şərt işsiz statusudur, maddi vəziyyətə isə ilkin monitorinqdə baxılır. Qanunda işsiz o şəxsdir ki, işi və qazancı yoxdur, işə başlamağa hazırdır, əmək qabiliyyətli yaşdadır və məşğulluq orqanında qeydiyyata alınıb (1.1.6). İkinci qrup mülkiyyətində kənd təsərrüfatına yararlı torpaq payı olub başqa məşğulluğu olmayan işaxtaranlardır.

Qrup	Kimlər	Əsas
Qoşula bilər	işsiz kimi qeydiyyatda olanlar; torpaq payı olub başqa işi olmayan işaxtaranlar	Qanun, 24.1
Üstünlük verilir	ünvanlı dövlət sosial yardımı alanlar, əlilliyi olanlar, şəhid ailəsinin üzvləri, bir ildən artıq işsiz kimi qeydiyyatda olanlar, pensiya yaşına iki ildən az qalanlar, cəzaçəkmə yerindən azad edilmiş işsizlər	Qanun, 24.9; Qayda, 1.2
Cəlb edilmir	işsizlikdən sığorta ödənişi alanlar (ödəniş müddətində); peşə təhsili alanlar (təhsil müddətində); məşğul sayılanlar, yəni əmək və ya xidmət müqaviləsi ilə işləyənlər, sahibkarlar, ailə kəndli təsərrüfatının üzvləri	Qanun, 24.10 və 4.1; Agentliyin sual-cavabı

Mənbə: Məşğulluq haqqında Qanun və Agentliyin sual-cavab səhifəsi, noyabr 2026.

Üstünlük siyahısının birinci sətri ünvanlı sosial yardım alan ailələrdir. Yardımın bağlandığı ehtiyac meyarı minimum əmək haqqı və yaşayış minimumu haqqında yazıda izah olunub.

Kağız üzərində uyğun gələn müraciətçiləri kənarda qoyan mərhələ ilkin monitorinqdir. O, Qanuna 2024-cü ilin iyununda, Qaydaya 2025-ci ilin mayında əlavə edilib (24.1.1-1 və 2.1.1-1): Agentlik müraciətçilərin təcrübəsini, peşəsini, məşğulluq tarixçəsini, maddi rifahını və iş üçün şəraitini yerində yoxlayır. İsmayıllının qadın gözəllik salonu siyahısında 108 müraciətdən 31-inin qarşısında «özünüməşğulluğun təşkili üçün şəraiti yoxdur» qeydi dururdu. Agentliyin sual-cavab səhifəsində kənd təsərrüfatı istiqaməti üçün zərfə uyğun tövlənin olması şərti də xatırlanır.

Özünə məşğulluq siyahısı 2026: adınızı harada yoxlamaq olar?

Reyestr səhifəsində illər üzrə ayrıca siyahı faylları yoxdur. Onların yerinə Agentliyin saytında daim yenilənən Özünüməşğulluq proqramı üzrə reyestr var, proqramın səhifəsində eyni ünvan növbəlilik reyestri adlanır.

Axtarışda özünüməşğulluq üzrə reyestr, özünə məşğulluq reyestri və ya sadəcə məşğulluq siyahısı kimi yazılan şey budur. Yəni özünə məşğulluq siyahısı 2026-cı ildə də burada, iki yolla açılır:

• Rayon və biznes ideyası ilə. Açılan menyuda 87 rayon və şəhər adı var, rayondan sonra istiqamət seçilir və ora müraciət edənlərin hamısı görünür.
• FİN kodla. Şəxsiyyət vəsiqəsindəki 7 simvolluq kod yazılanda yalnız bir sətir, yəni öz cari statusunuz çıxır.

Sətirlərin hər birində 22 sütun olur: soyad, ad və ata adı, növbəlilik balı, məşğulluq statusu, müraciətin tarixi və nömrəsi, ilkin monitorinqin, təlimin və biznes-planın qiymətləndirilməsinin tarixləri ilə nəticələri, əmlakın təqdim edilmə tarixi, dövri və yekun monitorinqlər, bir də növbəti mərhələyə keçməmənin səbəbi. Üstdəki yeddi filtr siyahını mərhələlərə bölür. Növbədə gözləyənləri, təlimi bitirənləri, əmlakla təmin edilənləri və kənarlaşdırılanları ayrıca açmaq mümkündür. Dəvətlər və qərarlar bundan əlavə e-sosial portalındakı elektron kabinetə də düşür.

«Adım siyahıdadırsa, deməli, aktiv alacağam?» Yox, çünki reyestr müraciət edənlərin hamısını göstərir. Sumqayıtın telefon təmiri siyahısındakı 52 nəfərdən 21-i əmlak alıb, 26-sının qarşısında növbəti mərhələyə keçməmə səbəbi yazılıb.

Adlar açıqdır. Agentlik reyestr səhifəsində yazır ki, proqrama cəlb edilənlər və onların aktivlərlə təminatı haqqında məlumatların ictimai açıqlığı təmin olunub. Aktiv alanların müqavilələri, təhvil aktları, əmlak siyahıları, foto və videoları e-sosial portalının Özünüməşğulluq aktivləri bölməsindədir.

AZERBUSINESS ad siyahıları dərc etmir, aşağıdakı rəqəmlər də adsız sayımlardır.

Özünə məşğulluq növbəsi nə qədər çəkir?

Qayda mərhələlərin içindəki müddətləri yazır, özünə məşğulluq növbəsinin, yəni müraciətdən ilkin monitorinqə qədərki gözləmənin nə qədər çəkəcəyini yazmır. Agentliyin 2025-ci il sorğusunda iştirakçıların 71%-i növbədə olma müddətindən razı qaldığını deyib, lakin müddətin özü orada göstərilməyib. Onu reyestrdən çıxarmaq olur, çünki sətirlərdə müraciət tarixi ilə əmlakın təqdim edilmə tarixi yan-yana durur. Bir şəhər xidməti, bir rayon xidməti və bir kənd zərfi götürdük.

Siyahı	Müraciət	Baxış gözləyir	Şəraiti yoxdur	Aktiv alıb	Müraciətdən aktivə qədər (median)
Sumqayıt, telefon təmiri	52	0	9	21	təxminən 150 gün
İsmayıllı, qadın gözəllik salonu	108	21	31	34	təxminən 380 gün
Bərdə, maldarlıq təsərrüfatı	4,178	1,309	735	1,044	təxminən 1,080 gün

Mənbə: dma.gov.az, Özünüməşğulluq proqramı üzrə reyestr, 10 noyabr 2026. Median aktiv almış şəxslərin müraciət və təqdimat tarixləri arasındakı gün sayından hesablanıb.

Sumqayıtda telefon təmiri zərfini ən tez alan şəxs müraciətdən 76 gün, İsmayıllıda salon avadanlığını ən tez alan 90 gün sonra alıb. Bərdədə inək zərfini gözləyənlər üçün növbə təxminən üç ildir və baxış gözləyən 1,309 müraciətin ən köhnəsi 2020-ci ilin yanvarına aiddir.

Üç siyahı bütün ölkəni göstərmir, üstəlik bu rəqəmlər artıq aktiv almış adamların keçmişdə gözlədiyi müddətlərdir. Fərqin istiqaməti buna baxmayaraq aydın görünür, çünki xidmət zərflərinə növbələr aylarla, mal-qara zərfinə illərlə ölçülür.

Bizim fikrimizcə, əlində peşəsi olanlar üçün xidmət istiqaməti daha qısa yoldur. Telefon təmiri biznesi və gözəllik salonu açmaq kartlarında bu işlərin gəlir-xərc hesabları ayrıca verilib.

Növbəlilik balının necə hesablandığı reyestr səhifəsində izah olunmur. Baxdığımız siyahılarda bal yalnız baxış gözləyənlərdə yazılmışdı, İsmayıllıda 55–86, Bərdədə 49–153 arasında, mərhələni keçmiş sətirlərin demək olar ki, hamısında 0 dururdu. Öz balınızın nədən yarandığını DOST mərkəzində və ya 142 çağrı mərkəzində dəqiqləşdirin. Agentliyin sual-cavabına görə ilkin monitorinqin nəticəsi də reyestrdə, regional məşğulluq filialında və DOST mərkəzində öyrənilir.

Müraciətdən əmlakın təhvilinə qədər yeddi mərhələ

Özünüməşğulluq proqramına qoşulmaq üçün ayrıca ərizə forması axtarmaq lazım gəlmir, çünki yol işsiz kimi qeydiyyatdan keçir. Qeydiyyatı Dövlət Məşğulluq Agentliyinin yerli qurumları və DOST mərkəzləri aparır, onlayn variant e-sosial portalındakı işaxtaran və işsiz kimi qeydiyyata alınma xidmətidir.

Xidmətin pasportunda müddət 20 dəqiqə, haqq ödənişsiz, tələb olunan sənəd şəxsiyyət vəsiqəsi göstərilib. Təhsil və əmək tarixçəsi haqqında məlumatlar sistemə başqa dövlət bazalarından gəlir, gəlməyəndə diplom və ya əmək kitabçası ilə əlavə olunur.

Köhnə e-sosial.az ünvanı indi e-social.gov.az-a yönləndirir, xidmətə keçid düyməsi mygov ID giriş səhifəsini açır. Özünüməşğulluq proqramı qeydiyyat mərhələsindən sonra belə davam edir:

1. İşsiz statusu. Elektron ərizəni doldurduğunuz gün sistem məşğul olub-olmadığınızı yoxlayır. İşsiz kimi qeydiyyatı istisna edən hal tapılmayanda işsiz, tapılanda işaxtaran kimi qeydə alınırsınız (Qanun, 5.2 və 5.5). Xidmətin 2022-ci il pasportunda hələ köhnə, 5 iş günlük gözləmə yazılıb.
2. Fərdi məşğulluq proqramı. Məsləhətçi ilə birlikdə tərtib olunur və özünüməşğulluq haqqında məsləhətlər məhz bu vaxt verilir (Qayda, 4.2). Reyestrdə proqramında özünüməşğulluq qeyd olunmadığı üçün kənarda qalanlar var, buna görə də istəyinizi və seçdiyiniz istiqaməti burada yazdırın.
3. İlkin monitorinq. Növbəniz çatanda iş yeriniz və peşəniz yerində yoxlanır (2.1.1-1).
4. Təlim. Dəvətlər məsləhətdən sonra 10 iş günü ərzində elektron kabinetə, poçt ünvanına və SMS-lə gəlir (5.2). Təlimlər fiziki və ya onlayn keçirilir, baxdığımız siyahılarda başlama və bitmə tarixləri arasında çox vaxt 4–6 gün vardı.
5. Biznes-plan. Təlim bitəndən sonra 5 iş günü ərzində kabinetə yüklənir (6.2). Gəlir və xərc bölmələrinin necə doldurulduğunu biznes plan nümunəsi göstərir.
6. Qiymətləndirmə. Üç nəfərlik komissiyalar planları 30 iş günü ərzində qiymətləndirir, qərarlar daha 5 iş günündə kabinetə qoyulur (6.3, 6.5).
7. Müqavilə və təhvil. Müsbət qərardan sonra bir illik müqavilə imzalanır, əmlak ən geci 10 iş günü ərzində təhvil-təslim aktı ilə verilir (7.2).

Təlimin bitməsindən əmlakın təhvilinə qədər Qaydadakı müddətlərin cəmi 50 iş günüdür, müqavilənin hansı gün imzalanacağı isə orada yazılmayıb. Gözləmənin böyük hissəsi buna görə təlimdən əvvələ, ilkin monitorinq növbəsinə düşür.

Komissiya özünüməşğulluğa başlamağa hazır olmadığınız qərarını versə, yenidən təlimdə iştirak hüququnuz qalır, qərardan inzibati qaydada və ya məhkəməyə şikayət vermək də mümkündür (6.5.2, 9.1). Əmlak verilənədək işə düzələn müraciətçilərə kömək dayandırılır və bu barədə qərar 5 iş günü ərzində çıxarılır (7.5). Reyestrdə belə sətirlər məşğul şəxs olduğu üçün kənarlaşdırılanlar kimi qalır, Bərdənin maldarlıq siyahısında onların sayı 303 idi.

Aktivin dəyəri nə qədərdir və nə vaxt sizin olur?

Zərflərin manatla qiymətlərini Agentlik saytda yazmır. Qaydanın 7.2-ci bəndinə görə əmlakın növü, dəyəri, keyfiyyəti, sayı və mənşəyi müqaviləyə əlavə olunur, yəni dəqiq rəqəmi iştirakçılar öz müqavilələrində görürlər.

Ümumi ölçü üçün bir mənbə var. İşsizlikdən sığorta fondunun 2026-cı il büdcəsi haqqında Qanun özünüməşğulluq tədbirlərinə 77 milyon ₼ ayırır (maddə 3.6), 2023–2025-ci illərdə proqrama ildə 16,800–17,400 nəfər cəlb olunub. Büdcə həmin həcmə hesablanıbsa, bir iştirakçıya təxminən 4,400–4,600 ₼ düşür.

Bu, bizim bölməyimizdir, zərfin rəsmi qiyməti deyil və içində təlim xərcləri də ola bilər.

Aktivlər üç istiqamətdə verilir: kənd təsərrüfatı, istehsal və xidmət. Agentliyin səhifəsində 32 zərf sadalanır, reyestrin formasında 33 istiqamət çıxır və əlavə olan su sızmasının aşkarlanması xidmətidir. Zərflərin içində nələr olduğunu, yəni özünə məşğulluq avadanlıqları siyahısını və dərzi zərfi ilə qurulan işin hesabını özünə məşğulluq avadanlıqları kartında ayrıca yazmışıq.

Müqavilə ili ərzində əmlak iştirakçının mülkiyyətində olmur. O, Daşınar Əmlakın Yüklülüyünün Dövlət Reyestrində qeydə alınır (7.1) və yalnız biznes-plandakı iş üçün işlədilir. İlin sonunda fəaliyyət plana uyğun olanda əmlak ikinci təhvil-təslim aktı ilə mülkiyyətinizə verilir (Qanun, 24.2; Qayda, 8.1). Həmin tarixə qədər onu satanlar və ya başqasının istifadəsinə verənlər zərəri ödəməli olurlar.

Mülkiyyət keçəndən sonrakı satışa Qaydada məhdudiyyət yazılmayıb, ancaq əlavə şərtlər varsa, onlar yalnız öz müqavilənizin mətnindən görünər.

VÖEN, monitorinq və 6 aylıq qayda

Müqavilə bağlanandan sonra 5 iş günü ərzində xidmət və istehsal zərfi alanlar fərdi sahibkar kimi qeydiyyatdan keçir, kənd zərfi alanlar ailə kəndli təsərrüfatı kimi uçota durur və bunu elektron kabinetdə göstərirlər (7.3). VÖEN-in necə alındığı fərdi sahibkar qeydiyyatının addımları ilə birlikdə şirkət açmaq bələdçisindədir.

Vergi rejimi peşədən asılıdır. Dövlət Vergi Xidmətinin 2026-cı il flayerində işçi götürmədən fərdi qaydada işləyən dərzilər, bərbərlər, çəkməçilər və pinəçilər aylıq sabit məbləğli qəbzlə işləyənlərin siyahısındadır.

Bir il ərzində Agentlik fəaliyyətinizi izləyir, yoxlamalar ildə ən azı iki dəfə foto və ya videoçəkilişlə aparılır (8.1, 8.2). Yaşayış yeri və ya əmlakın işlədiyi ünvan dəyişəndə bunu 10 iş günü ərzində kabinetdə qeyd etmək tələb olunur (7.4). Müqavilə şərtləri pozulanda nəticələr pozuntunun növündən asılı olur.

Nə baş verib	Nəticə	Əsas
Əmlak təyinatı üzrə işlədilmir, satılıb, başqasının istifadəsinə verilib və ya ona qəsdən ziyan vurulub	zərərin əvəzi Mülki Məcəllə ilə Agentliyin hesabına ödənilir	Qanun, 24.4; Qayda, 8.3
Əmlak üzrlü səbəb olmadan 6 ay işlədilməyib	əmlak qaytarılır və ya qaytarılan vaxtdakı bazar dəyəri ödənilir; qiymət Dövlət Statistika Komitəsinin dərc etdiyi qiymətlərlə müəyyən olunur	Qanun, 24.3 və 24.5; Qayda, 8.4 və 8.5
İştirakçı ödəməkdən imtina edir	mübahisə məhkəmədə həll olunur	Qanun, 24.7; Qayda, 9.2

Agentliyin sual-cavab səhifəsində ikinci halın müddəti hələ də 1 il yazılır. Bu, köhnə redaksiyadır. Qanunun 24.3-cü maddəsində 1 il 2024-cü il iyunun 28-də, Qaydanın 8.4-cü bəndində 2025-ci il mayın 12-də 6 ayla əvəz olunub və e-qanun.az-dakı qüvvədə olan mətn 6 aydır.

Satış riski nəzəri deyil. Bərdənin maldarlıq siyahısında yekun monitorinq nəticəsi yazılmış 282 sətrin 128-ində əmlakın tam və ya qismən satıldığı, 28-ində üçüncü şəxsin istifadəsinə verildiyi qeyd olunub. Yekun nəticələr aktiv alan 1,044 nəfərin təxminən dörddə birində doldurulub, deməli, bu rəqəm bütün iştirakçıların payı deyil.

Heyvanlar tələf olanda və ya avadanlıq sıradan çıxanda Agentliyin yerli qurumuna və ya DOST mərkəzinə dərhal xəbər verilir, kənd zərflərində təsdiqedici sənədlər də istənilir.

Proqram indiyədək neçə nəfəri əhatə edib?

Agentliyin nəticələr səhifəsi ailələri yox, nəfərləri sayır. 2017-ci il yanvarın 1-dən 2026-cı il oktyabrın 31-dək proqrama 119,545 nəfər cəlb edilib.

İl	Proqrama cəlb edilən (nəfər)
2017	1,172
2018	6,326
2019	9,554
2020	12,023
2021	16,232
2022	16,097
2023	17,362
2024	17,327
2025	16,827
2026, yanvar–oktyabr	6,625

Mənbə: Dövlət Məşğulluq Agentliyi, 31 oktyabr 2026-cı il tarixinə.

2021-ci ildən bəri say ildə 16–17 min ətrafında qalırdı. 2026-cı ilin on ayında ayda orta hesabla 660 nəfər cəlb olunub, 2025-də bu rəqəm 1,400 idi. Azalmanın səbəbini Agentlik həmin səhifədə izah etmir, amma Sumqayıt və İsmayıllı siyahılarında da 2026-cı ildə təqdim edilmiş aktivlər yox idi.

Qurulan işlərin nə qədər yaşadığını Dünya Bankının qiymətləndirməsi göstərir. Bank 2024-cü ilin iyulunda Məşğulluğa Dəstək Layihəsinə 150 milyon dollar əlavə maliyyə ayıranda açıqlayıb ki, üç ildə 15,000 nəfər aktiv paketi alıb və layihə iştirakçılarının 70%-dən çoxu 24 ay sonra işini davam etdirirdi. Həmin açıqlamada biznesini genişləndirmək istəyən iştirakçılar üçün nağd qrant sxeminin sınaqdan keçiriləcəyi də yazılıb.

Birinci ili başa vurub əmlakı öz adına keçirən iştirakçılar artıq adi fərdi sahibkarlardır və sonrakı sənəd işlərini başqa sahibkarlar kimi KOB evində həll edə bilirlər. Dövlət dəstəyi və kiçik biznes haqqında yeni yazıları e-poçtla almaq üçün AZERBUSINESS-ə abunə olun.

Hesabın əsası

• İllərin cəmi (Agentliyin nəticələr səhifəsi): 1,172 + 6,326 + 9,554 + 12,023 + 16,232 + 16,097 + 17,362 + 17,327 + 16,827 + 6,625 = 119,545 nəfər.
• Aylıq orta: 6,625 ÷ 10 ≈ 660 nəfər 2026-cı ilin on ayında; 16,827 ÷ 12 ≈ 1,400 nəfər 2025-ci ildə.
• Bir iştirakçıya düşən büdcə (bizim bölməyimiz, 2026-cı ilin büdcəsi əvvəlki illərin sayına bölünüb): 77,000,000 ÷ 17,362 ≈ 4,435 ₼; 77,000,000 ÷ 16,827 ≈ 4,576 ₼; yuvarlaq 4,400–4,600 ₼.
• Qaydadakı müddətlər (təlimin bitməsindən təhvilə): biznes-plan 5 + qiymətləndirmə 30 + qərarın yerləşdirilməsi 5 + təhvil 10 = 50 iş günü.
• Gözləmənin aya və ilə çevrilməsi: 150 ÷ 30 = 5 ay; 380 ÷ 365 ≈ 1 il; 1,080 ÷ 365 ≈ 3 il.
• Yekun monitorinqi yazılanlar (Bərdə, maldarlıq): 282 ÷ 1,044 ≈ 0.27.