Mühasibat uçotu nədir: qanun, ikili yazılış və mühasib işi
Mühasibat uçotu nədir, kim aparmalıdır, mağazanın bir ayı ikili yazılışla, hesabat hara verilir, boss.az-da mühasib maaşı və bu peşəyə necə girmək olar.
Mühasibat uçotu biznesin aktivləri, öhdəlikləri, kapitalı, gəlir və xərcləri barədə hər əməliyyatın ilkin sənəd əsasında qeydə alınması və maliyyə, vergi hesabatlarına çevrilməsidir. «Mühasibat uçotu haqqında» Qanun bunu hər hüquqi şəxs və fərdi sahibkar üçün məcburi edir, mikro və kiçik biznesin rəhbəri isə uçotu sadələşdirilmiş qaydalarla özü apara bilər.

«Mühasibat uçotu haqqında» Qanun 29 iyun 2004-cü ildə qəbul olunub, e-qanun.az-dakı qüvvədə olan mətnə son dəyişikliyi 20 fevral 2026-cı il tarixli qanun gətirib. Qanunun 2.1.6-cı maddəsi uçotu aktivlər, öhdəliklər, kapital, gəlir və xərclər barədə məlumatların ilkin uçot sənədləri əsasında toplanması, qeydə alınması və ümumiləşdirilməsi kimi təyin edir. Gündəlik dildə bu o deməkdir ki, biznesə girən və ondan çıxan hər manat qaimə, qəbz, müqavilə və ya bank çıxarışı ilə sübut olunur, hesablara yazılır və ilin sonunda şirkətin nəyə sahib olduğu, kimə borclu olduğu bir cədvəldə görünür.
Mühasibin işi kiçik biznes sahibinə çox vaxt ildə dörd dəfə, rüb sonunda bəyannamə verilən günlərdə görünür, rəqəmlər isə bütün il boyu yığılır. Mühasibliyi müştərilərə xidmət kimi satanların qiymətləri və bəyannamə təqvimi onlayn mühasibat xidməti ideyasında ayrıca hesablanıb.
Mündəricat
- Kim mühasibat uçotu aparmalıdır və kimə sadə qayda düşür?
- Aktiv, öhdəlik və kapital hesablar planında necə düzülür?
- Kiçik mağazanın bir ayı ikili yazılışla
- Hansı hesabat hara verilir?
- Mühasib nədir və nə iş görür?
- Ştatda mühasib, yoxsa kənardan xidmət?
- 1C, Excel və dövlətin elektron sistemi
- Mühasib olmaq üçün hansı yol var?
Kim mühasibat uçotu aparmalıdır və kimə sadə qayda düşür?

«Sadələşdirilmiş vergi ödəyən fərdi sahibkaram, mənə uçot nəyə lazımdır?» sualının cavabı qanunun ilk maddəsindədir. 1.1-ci maddə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bütün hüquqi şəxsləri, həmçinin hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıqla məşğul olan fiziki şəxsləri mühasibat uçotu subyekti sayır, 3.1-ci maddə də uçotu onların hamısı üçün məcburi edir.
Fərq uçotun nə qədər mürəkkəb olacağındadır və bunu biznesin ölçüsü həll edir.
Ölçü Nazirlər Kabinetinin 21 dekabr 2018-ci il tarixli 556 nömrəli qərarı ilə təsdiq olunmuş meyarlarla təyin edilir. İqtisadiyyat Nazirliyinin izahında yazılıb ki, işçi sayı ilə illik gəlirdən hansı biznesi daha yuxarı kateqoriyaya aparırsa, o götürülür. Səkkiz işçisi olan, ancaq ildə 500,000 ₼ satan mağaza buna görə kiçik sahibkar sayılır.
| Kateqoriya | Meyar: işçi və illik gəlir | Uçot və hesabat standartı | Əlavə tələblər |
|---|---|---|---|
| Mikro | 1–10 nəfər, 200,000 ₼-dək | Maliyyə Nazirliyinin mikro və kiçik sahibkarlar üçün uçot qaydaları; istəyə görə KOM-lar üçün MHBS və ya tam MHBS (9.1) | rəhbər və ya fərdi sahibkar uçotu özü apara bilər (3.2); MMC-də illik kənar audit məcburi deyil |
| Kiçik | 11–50 nəfər, 200,000–3 milyon ₼ | mikro ilə eyni seçim (9.1, 10.1-1) | eyni |
| Orta | 51–250 nəfər, 3–30 milyon ₼ | KOM-lar üçün MHBS, seçimlə tam MHBS (10.1) | baş mühasib peşəkar mühasib olmalıdır (3.4); MMC hər il kənar auditor cəlb edir; elektron uçot mərhələlərlə tətbiq olunur (3.1-1.1) |
| İri | 251 nəfərdən çox, 30 milyon ₼-dan yuxarı | orta ilə eyni (10.1) | sertifikatlı baş mühasib və elektron uçot məcburidir, MMC-də kənar audit də |
| İctimai əhəmiyyətli qurum | banklar, sığortaçılar, investisiya fondları, səhmləri birjada olan şirkətlər və s. (2.1.9) | yalnız tam MHBS (8.1) | illik maliyyə hesabatı internetdə və ya mətbuatda dərc olunur (12.3) |
Cədvəl qanunun, Mülki Məcəllənin 91.4-cü maddəsinin (MMC-də audit) və Nazirlər Kabinetinin 556 nömrəli qərarının bugünkü redaksiyalarına əsaslanır. MHBS Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarıdır, KOM-lar üçün MHBS onların kiçik və orta sahibkarlar üçün sadələşdirilmiş variantıdır.
Mikro və kiçik biznes beynəlxalq standarta keçmək istəsə, növbəti il üçün bu qərarı cari ilin 31 dekabrınadək uçot siyasətinə yazmalıdır (9.2-ci maddə). Kateqoriyanı və standart seçimini peşəkar mühasiblə dəqiqləşdirin, çünki uçot siyasətinə yazılan seçim bütün növbəti il üçün qüvvədə qalır.
Uçotun heç aparılmaması da cəzasız qalmır. İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 462.1-ci maddəsi qanuna uyğun uçot aparmayan, hesabatı və ya uçot sənədlərinin saxlanması qaydalarını pozanlar üçün vəzifəli şəxslərə 300–400 ₼, hüquqi şəxslərə 1,500–2,000 ₼ cərimə nəzərdə tutur. Rəhbər nə mühasibatlıq bölməsi yaradıb, nə də kənar xidmətlə müqavilə bağlayıbsa, 462.2-ci maddə ilə ona ayrıca, eyni həddə cərimə yazılır.
Aktiv, öhdəlik və kapital hesablar planında necə düzülür?
Uçotun məntiqi bir bərabərliyə söykənir. Biznesin sahib olduğu hər şey, yəni aktivlər, ya kiminsə pulu ilə əldə edilib və ona borcdur, ya da sahibkarın öz payıdır. Birincilərə öhdəlik, ikincilərə kapital deyilir və aktivlərin cəmi həmişə öhdəliklərlə kapitalın cəminə bərabər olur. Bu bərabərliyin müəyyən bir tarixə çəkilmiş şəklinə balans deyirik.
| Anlayış | Nə deməkdir | Mağazada nümunə | Hesab |
|---|---|---|---|
| Aktiv | biznesə fayda gətirən əmlak və pul | kassadakı nağd, bank hesabı, rəfdəki mallar | 221, 223, 205 |
| Öhdəlik | başqalarına qaytarılacaq borclar | malsatana borc, vergi borcu, işçilərə maaş borcu | 531, 521, 533 |
| Kapital | sahibkarın payı | nizamnamə kapitalı və hələ bölüşdürülməmiş mənfəət | 301, 341 |
| Gəlir və xərc | dövr ərzində kapitalı artıran və azaldan axınlar | satış, satılan malın maya dəyəri, kommersiya xərcləri | 601, 701, 711 |
| Debitor borcu | biznesə borclu olanlar | malı nisyə götürən müştəri | 211 |
| Kreditor borcu | biznesin borclu olduğu tərəflər | pulu hələ ödənməmiş malsatan | 531 |
Hesab nömrələri Vergi Xidmətinin saytında hələ də duran 2006-cı il milli standartının əlavəsindəki hesablar planından götürülüb (Maliyyə Nazirliyinin 18 aprel 2006-cı il, İ-38 nömrəli əmri). Plan doqquz bölməyə ayrılır və nömrənin birinci rəqəmi bölməni göstərir. Bunlar 1 uzunmüddətli aktivlər, 2 qısamüddətli aktivlər, 3 kapital, 4 və 5 uzun və qısamüddətli öhdəliklər, 6 gəlirlər, 7 xərclər, 8 mənfəət və zərər, 9 mənfəət vergisi. Ona görə 223 nömrəli bank hesabının qısamüddətli aktiv olduğunu adına baxmadan da bilmək olur. İşçiyə səfərə çıxanda verilən avans 244 nömrəli təhtəlhesab məbləğlər hesabında qalır və ezamiyyə xərclərinin hesabı qaytarılana qədər bağlanmır.
Hər əməliyyat ən azı iki hesaba eyni məbləğdə yazılır, birinin debetinə, digərinin kreditinə. İkili yazılış adlanan bu qayda səhvi özü göstərir, çünki debet və kreditin cəmi tutmursa, haradasa yanlış yazılış var. Aktiv hesabı artanda məbləğ debetə yazılır, öhdəlik, kapital və gəlir hesabları kreditdə artır.
Oxşar səslənsələr də, debet hesabın bir tərəfidir, debitor sizə borclu olan şəxsdir.
Kiçik mağazanın bir ayı ikili yazılışla

Rəqəmlər nümunədir. Təsərrüfat malları satan yeni MMC ayın əvvəlində işə başlayır və ay ərzində dörd əməliyyat edir. Kartla satışın pulu elə həmin gün bank hesabına düşür, vergi yazılışları sadəlik üçün cədvələ salınmayıb.
| № | Əməliyyat | Debet | Kredit | Məbləğ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Təsisçi nizamnamə kapitalını şirkətin bank hesabına köçürür | 223 Bank hesablaşma hesabları | 301 Nizamnamə kapitalı | 5,000 ₼ |
| 2 | Malsatandan mal alınır, pulu 30 gün sonra ödəniləcək | 205 Mallar | 531 Malsatanlara qısamüddətli kreditor borcu | 3,000 ₼ |
| 3a | Malların yarısı müştərilərə kartla satılır | 223 Bank hesablaşma hesabları | 601 Satış | 2,400 ₼ |
| 3b | Satılan malın alış qiyməti anbardan silinir | 701 Satışın maya dəyəri | 205 Mallar | 1,500 ₼ |
| 4 | Malsatana borcun bir hissəsi ödənir | 531 Malsatanlara qısamüddətli kreditor borcu | 223 Bank hesablaşma hesabları | 2,000 ₼ |
Satış bir əməliyyat olsa da, iki yazılış istəyir. Birincisi gələn pulu, ikincisi rəfdən çıxan malın dəyərini göstərir və mənfəət bu iki yazılışın fərqindən çıxır. Ayın sonuna balans belə qalır.
| Aktivlər | Məbləğ | Öhdəliklər və kapital | Məbləğ |
|---|---|---|---|
| 223 Bank hesabı | 5,400 ₼ | 531 Malsatana borc | 1,000 ₼ |
| 205 Anbardakı mallar | 1,500 ₼ | 301 Nizamnamə kapitalı | 5,000 ₼ |
| 341 Ayın xalis mənfəəti | 900 ₼ | ||
| Cəmi | 6,900 ₼ | Cəmi | 6,900 ₼ |
Ay 900 ₼ mənfəətlə bağlanıb, lakin satışdan və malsatana ödənişdən sonra bank hesabı təsisçinin köçürdüyü 5,000 ₼-dan cəmi 400 ₼ çox göstərir. Qalan hissə rəfdə satılmamış malın içindədir, malsatana hələ ödənməyən 1,000 ₼ da gələn ay bank hesabından çıxacaq. Mənfəət ilə pul arasındakı bu fərqi pul vəsaitlərinin hərəkəti hesabatı ayrıca izləyir və mağaza sahibinin kağız üzərində qazanıb kassada pul tapmaması məhz buradan yaranır.
Hansı hesabat hara verilir?
Kiçik biznesin hesabatlarının böyük hissəsi vergi hesabatlarıdır və onlar e-taxes.gov.az elektron kabinetindən Vergi Xidmətinə göndərilir. İllik maliyyə hesabatının yolu başqadır və hamıya aid deyil.
| Hesabat | Kim verir | Hara | Müddət |
|---|---|---|---|
| Sadələşdirilmiş verginin bəyannaməsi | sadələşdirilmiş vergi ödəyiciləri | Vergi Xidməti, e-taxes | rüb bitəndən sonrakı ayın 20-dək |
| Ödəmə mənbəyində tutulmalar üzrə vahid bəyannamə | muzdlu işçisi olanlar; fərdi sahibkar öz sığortası üçün | Vergi Xidməti, e-taxes | rüb bitəndən sonrakı ayın 20-dək |
| Mənfəət vergisi (MMC) və ya gəlir vergisi (fərdi sahibkar) bəyannaməsi | bu rejimdə işləyənlər | Vergi Xidməti, e-taxes | növbəti ilin 31 martınadək |
| İllik maliyyə hesabatı, auditor rəyi | büdcə vəsaiti və ya dövlət zəmanəti alanlar, hesabatını dərc etməli olanlar, məcburi auditdən keçənlər | Maliyyə Nazirliyi, e-mühasibat sistemi | Nazirlər Kabinetinin 97 nömrəli qaydaları ilə |
Rüblük müddətləri Vergi Xidmətinin 2026-cı il sadələşdirilmiş vergi bukleti verir, 31 mart tarixi 2025-ci il bəyannamələri barədə 18 mart 2026 bildirişindədir.
E-mühasibat informasiya sisteminin əsasnaməsini Nazirlər Kabineti 11 sentyabr 2025-ci ildə 262 nömrəli qərarla təsdiq edib, sistemin sahibi və operatoru Maliyyə Nazirliyidir (1.7-ci bənd). 28 oktyabr 2025-ci ildə qəbul edilən 320 nömrəli qərar kommersiya təşkilatlarının illik hesabatlarının bu sistemlə elektron göndərilməsini qaydalara yazdı. Əsasnamənin 3.2.1-ci bəndinə görə kommersiya altsistemindən büdcə vəsaiti alan, hesabatını dərc etməli olan və məcburi auditdən keçən şirkətlər istifadə edir. Siyahıda mikro və kiçik biznes ayrıca adlanmır, buna görə də onların gündəlik hesabat ünvanı e-taxes olaraq qalır.
Rəsmi sənədlərdə sistemin adı defislə yazılır, e mühasibat və ya e-muhasibat kimi yazılışlarda isə başqa ünvanlar da çıxır. Məsələn, e-muhasibat.az-da açılan sayt dövlət sistemi deyil, mühasibat xidməti satan özəl şirkətə məxsusdur.
Hesabatın gecikməsi də izlənir. Auditorlar Palatası 2026-cı ilin yanvarında AZƏRTAC-ın sorğusuna cavabında bildirib ki, hər ilin sonunda auditor cəlb etmək barədə elan dərc edir, gecikmə aşkarlananda şirkətlərə xəbərdarlıq məktubu göndərir və məcburi auditdən yayınmanın cəriməsini aşağı saydığı üçün onu artıran layihə hazırlayıb. Hazırda Məcəllənin 464-cü maddəsi belə yayınmaya görə vəzifəli şəxslərə 300–600 ₼, hüquqi şəxslərə 1,500–2,500 ₼ cərimə nəzərdə tutur.
Mühasib nədir və nə iş görür?
Mühasib biznesin əməliyyatlarını sənədlə hesablara yazan və bu yazılışlardan vergi və maliyyə hesabatları çıxaran mütəxəssisdir. Kiçik şirkətdə bütün iş bir nəfərin üzərinə düşür. Bank çıxarışını hesablara bölmək, gələn e-qaimələri yoxlamaq, maaşı və ondan tutulan vergini hesablamaq, rüb sonunda bəyannamələri e-taxes-dən göndərmək onun gündəlik işidir.
Baş mühasibin vəzifəsini qanun özü təsvir edir (2.1.17 və 3.3-cü maddələr). O, uçotun aparılmasına, maliyyə və vergi hesabatlarının tərtibinə və uçot sənədlərinin saxlanmasına cavabdeh olan vəzifəli şəxsdir. İri və orta şirkətlərdə, büdcə təşkilatlarında, dövlətin nəzarət payı olan şirkətlərdə və bəzi ictimai əhəmiyyətli qurumlarda baş mühasib peşəkar mühasib sertifikatı almalıdır (3.4). Sertifikatsız adamı bu vəzifəyə təyin edən rəhbər Məcəllənin 462.3-cü maddəsi ilə cərimələnir. Mühasib köməkçisi adətən ilkin sənədlərlə işləyir, onları sistemə daxil edir və arxivi qaydasında saxlayır.
10 noyabr 2026-cı ildə boss.az-dakı 617 aktiv elanın hamısına baxdıq və gördük ki, 37-sinin vəzifə adında mühasib sözü var. Onlardan 35-i Bakıda idi, biri Xırdalanda, biri İsmayıllıda. Maaş 32 elanda yazılmışdı.
| Vəzifə adı | Elan | Maaşı yazılan | Maaş aralığı |
|---|---|---|---|
| Mühasib köməkçisi | 6 | 6 | 500–1,000 ₼ |
| Mühasib | 13 | 13 | 400–1,500 ₼, aralıq ortalarının medianı 850 ₼ |
| Aparıcı mühasib | 5 | 3 | 700–1,800 ₼ |
| Baş mühasib | 5 | 5 | 900–4,000 ₼; beşindən dördü 2,000 ₼-dan başlayır |
| Digər (ERP, istehsal, maliyyə mühasibi, mühasib-operator, təcrübəçi, baş mühasib assistenti) | 8 | 5 | 500–1,000 ₼ |
Elanlarda ən çox soruşulan bacarıq Excel-dir, 37 elandan 21-də yazılıb. 1C proqramını 17 elan, peşəkar mühasib sertifikatını 8 elan istəyir, halbuki bəzi elan sahibləri qanunla sertifikat tələb olunmayan kiçik şirkətlərdir. ACCA iki elanda çıxır, süni intellekt alətləri heç birində yoxdur. Siyahı bir saytın bir günlük kəsiyidir və bütün bazarı göstərmir.
Ştatda mühasib, yoxsa kənardan xidmət?
Qanun hər iki yolu tanıyır, rəhbər ya mühasibatlıq bölməsi yaradır, ya da uçotu müqavilə ilə sahibkarlıq subyektinə tapşırır (3.2-ci maddə). Ştat mühasibin işəgötürənə xərci maaşdan çoxdur. Elanlardakı 850 ₼-lıq median maaşa 2026-cı il sosial sığorta qaydası ilə ayda təxminən 140 ₼ sosial və 17 ₼ tibbi sığorta əlavə olunur ki, bu da cəmi 1,010 ₼-a yaxın edir. İş yeri, kompüter və proqram lisenziyası bu məbləğə daxil deyil.
Bizim fikrimizcə, ayda bir neçə on əməliyyatı və bir-iki işçisi olan mağaza üçün ştat mühasib baha başa gəlir. Belə biznesə rüblük hesabatları və aylıq yazılışları görən xidmət kifayət edir, sahibkardan da sənədləri vaxtında təhvil vermək tələb olunur. Gündə onlarla e-qaimə, anbar qalığı və növbəli işçilər olanda hesab dəyişir, çünki gecikmiş yazılış ay sonunda balansın tutmamasına çevrilir və mühasibin müəssisədə olması özünü doğruldur.
Kənar xidmət seçəndə məsuliyyətin bölünməsini bilmək lazımdır. Qanunun 16.2-ci maddəsinə görə uçot qanuna uyğun aparılmayanda rəhbərlə və baş mühasiblə yanaşı mühasibat xidmətini göstərən sahibkar da məsuliyyət daşıyır. Sertifikatlı baş mühasib tələb olunan şirkətə xidmət göstərən hüquqi şəxsin ən azı iki peşəkar mühasiblə əmək müqaviləsi olmalıdır, fərdi sahibkarın özü sertifikatlı deyilsə, ən azı biri ilə (3.5).
Bu tələb yalnız sertifikatlı baş mühasibi olmalı şirkətlərə xidmətə aiddir, mikro və kiçik müştəriyə işləyən mühasibə şamil olunmur.
1C, Excel və dövlətin elektron sistemi
Elektron uçot hamı üçün məcburi deyil. Qanunun 3.1-1-ci maddəsi onu iri sahibkarlar, mərhələlərlə orta sahibkarlar, hasilatın pay bölgüsü sazişləri çərçivəsində işləyən şirkətlər, hesabatını dərc edən publik hüquqi şəxslər və büdcə təşkilatları üçün tələb edir. 20 fevral 2026-cı il dəyişikliyi qanuna 4-1.1.3-cü maddəni əlavə etdi və Maliyyə Nazirliyinin informasiya sisteminin uçotun elektron aparılmasını və maliyyə hesabatlarının orada tərtib edilməsini təmin edəcəyini yazdı. Mətn bu imkanın kimlər üçün məcburi olacağını demir.
Mikro biznesdə gəlir və xərc uçotu çox vaxt cədvəldə başlayır, amma cədvəl ikili yazılışı özü aparmır. Bank çıxarışını kateqoriyalara bölmək, qaimələrdən cəmi çıxarmaq kimi işləri Excel və Google Sheets-də süni intellektlə sürətləndirmək olur, lakin rüb sonunda bəyannaməyə gedən rəqəmi yenə adam yoxlamalıdır. Anbar, maaş və e-qaimə axını artanda uçot proqramı lazım olur və boss.az elanlarında ən çox adı çəkilən proqram 1C idi. Proqramda hər yazılış iki hesaba eyni anda düşür, cədvəldə isə bunu əl ilə izləmək lazımdır.
Mühasibatda vaxt aparan işlərin bir hissəsi təkrarlanan sənəd işidir. Gələn qaimələri müştəri qovluqlarına çeşidləmək, sənəd gecikdirən müştəriyə rüb sonundan əvvəl xatırlatma göndərmək, bank çıxarışından aylıq cədvəl hazırlamaq bunlara aiddir. Belə işləri kiçik biznesdə süni intellektin başqa tətbiqləri ilə birlikdə AI agentə tapşırmaq mümkündür. Qaimə çeşidləyən və xatırlatma göndərən belə bir köməkçini Hermes AI Agent ilə qurmaq KURS: AI Agent & YouTube biznesi dərslərindən biridir. Bəyannaməni imzalamaq və vergi qərarı vermək mühasibin öz işi olaraq qalır.
Mühasib olmaq üçün hansı yol var?

Ali təhsil yolu bakalavr pilləsində mühasibat ixtisası ilə başlayır. Məsələn, Azərbaycan Universitetinin ixtisas səhifəsinə görə təhsil 4 il davam edir, verilən kvalifikasiya mühasibdir, dərslər azərbaycan və ingilis dillərində keçilir. Elanlara baxanda işəgötürənlər diplomla yanaşı təcrübə də istəyir, mühasib köməkçisi elanlarının bəzisində belə 6 aydan 1 ilə qədər staj tələbi yazılıb.
Mühasibat kursları universiteti əvəz etmir, daha çox praktiki boşluğu doldurur. Kursun proqramında e-taxes kabineti, e-qaimə, vahid bəyannamə və 1C ilə iş varsa, bu, boss.az elanlarında soruşulan bacarıqlarla üst-üstə düşür. Yalnız nəzəriyyə keçən mühasibat kursu ilk iş müsahibəsində az kömək edir.
Peşəkar mühasib sertifikatı ayrıca pillədir. Nazirlər Kabinetinin 22 may 2019-cu il tarixli 237 nömrəli qərarı ilə imtahanı Dövlət İmtahan Mərkəzi keçirir, qanunun 14-1.2-ci maddəsinə görə iştirak ödənişlidir, sertifikat alanların adı dövlət reyestrinə yazılır. Sertifikat konkret standart üzrə verilir və elanlarda da bu fərq görünür: bir şirkət «MHBS / MHBS-KOS» sertifikatı istəyir, başqası sertifikatdan ayrıca IFRS biliyini də yazır.
Mühasibat uçotu kitabı seçəndə nəşr ilinə diqqət yetirmək lazımdır. Qanun 2018-ci il dəyişikliklərindən sonra kommersiya təşkilatları üçün beynəlxalq standartlara əsaslanır və 6-cı maddədə milli standart yalnız qeyri-hökumət təşkilatları üçün qalıb. Daha əvvəl yazılmış dərsliklər hesablar planını və ikili yazılışı öyrətmək üçün yararlıdır, ancaq standartlar hissəsi köhnə ola bilər. İnternetdə yayılan mühasibat uçotu pdf fayllarına da eyni gözlə baxmaq lazımdır, çünki yuxarıda istinad etdiyimiz 2006-cı il standartı da hələ də rəsmi saytda PDF kimi durur.
Hesabın əsası
- Nümunədə bank hesabı ayın sonunda: 5,000 + 2,400 − 2,000 = 5,400 ₼.
- Anbarda qalan mal, nümunə üzrə: 3,000 − 1,500 = 1,500 ₼.
- Malsatana qalan borc, nümunə üzrə: 3,000 − 2,000 = 1,000 ₼.
- Ayın mənfəəti, nümunə üzrə: satış 2,400 ₼, satılan malın maya dəyəri 1,500 ₼, 2,400 − 1,500 = 900 ₼.
- Nümunə balansın iki tərəfi: 5,400 + 1,500 = 6,900 ₼; 1,000 + 5,000 + 900 = 6,900 ₼.
- Satış və ödənişdən banka əlavə olunan pul, nümunə üzrə: 2,400 − 2,000 = 400 ₼.
- Ştat mühasibin maaşı: boss.az-da adı sadəcə mühasib olan 13 elanda maaş aralıqlarının ortalarının medianı, 850 ₼ (10.11.2026).
- İşəgötürənin sosial sığortası: DVX flayerindəki pillə ilə 44 + (850 − 200) × 0.15 ≈ 142 ₼, mətndə təxminən 140 ₼.
- İşəgötürənin tibbi sığortası: 850 × 0.02 = 17 ₼.
- Aylıq xərcin təxmini cəmi: 850 + 142 + 17 = 1,009 ₼, yuvarlaq 1,010 ₼. İşsizlikdən sığorta haqqı, iş yeri və proqram daxil edilməyib.
Tez-tez verilən suallar
Yeni açılan şirkətin ilk hesabat ili nə vaxt bitir?
Şirkət oktyabrın 1-dək qeydiyyatdan keçibsə, ilk hesabat dövrü elə həmin ilin sonunda bitir. Oktyabrın 1-dən sonra yaradılan şirkətin ilk dövrü növbəti ilin sonuna qədər uzanır, yəni ilk illik hesabat 15 aya qədər müddəti əhatə edə bilər (Mühasibat uçotu haqqında Qanun, 11-ci maddə).
Peşəkar mühasib sertifikatı neçə il qüvvədədir?
Sertifikat 5 il qüvvədədir və son ildə imtahan yenidən verilir. Eyni standart üzrə ikinci dəfə sertifikat alan şəxsə sonuncu sertifikat ömürlük verilir və o, həmin standart üzrə daha imtahana çağırılmır (qanunun 14-1.3 və 14-1.4-cü maddələri).
Vergi bəyannaməsini verən şirkət maliyyə hesabatından azad olurmu?
Olmur. Qanunun 12.5-ci maddəsinə görə Vergi Məcəlləsi ilə verilən sənədlər bu qanunun tələb etdiyi illik hesabatların yerini tutmur. Vergi uçotu verginin bazasını hesablamaq üçündür, mühasibat uçotu biznesin bütün əmlakını, borclarını və kapitalını göstərir.
Uçot sənədlərini kim görə bilər?
Sənədlərdə kommersiya və ya dövlət sirri varsa, onun açıqlanması ayrıca qanunlarla tənzimlənir. Dövlət orqanları qanunla nəzərdə tutulan hallarda bütün uçot sənədləri ilə tanış ola bilər, şirkətin audit üçün cəlb etdiyi auditor da bütün sənədləri görmək hüququna malikdir (qanunun 15-ci maddəsi).
Muhasibat ucotu ne demekdir, muhasib ilə buxgalter eyni şəxsdirmi?
Bəli, söhbət eyni sahədən gedir: klaviaturada ə və ü olmadan yazılan muhasibat az dilinin ədəbi normasında mühasibat kimi yazılır. Buxgalter isə rus dilindən gəlmiş köhnə addır, qanunda və rəsmi elanlarda mühasib deyilir, buxgalteriya sözü də şirkətin mühasibatlıq bölməsini bildirir.
Mənbələr
- «Mühasibat uçotu haqqında» Qanun, 716-IIQ, 29.06.2004, qüvvədə olan redaksiya (e-qanun.az)
- İnzibati Xətalar Məcəlləsi, 462 və 464-cü maddələr (e-qanun.az)
- Mülki Məcəllə, 91.4-cü maddə (e-qanun.az)
- İqtisadiyyat Nazirliyi — sahibkarlıq subyektlərinin bölgüsü meyarları (NK-nın 556 nömrəli qərarı)
- Nazirlər Kabineti — «e-mühasibat» informasiya sistemi haqqında Əsasnamə, 262 nömrəli qərar, 11.09.2025
- Nazirlər Kabineti — 320 nömrəli qərar, 28.10.2025 (illik hesabatların e-mühasibat ilə təqdimi)
- Maliyyə Nazirliyi — 1 nömrəli Milli Mühasibat Uçotu Standartı və hesablar planı, İ-38, 18.04.2006 (taxes.gov.az)
- Nazirlər Kabineti — peşəkar mühasib sertifikatı Qaydaları, 237 nömrəli qərar, 22.05.2019
- Dövlət Vergi Xidməti — «Sadələşdirilmiş vergi» bukleti, 2026
- Dövlət Vergi Xidməti — «Vergi ödəyicilərinin nəzərinə!», 18.03.2026
- Dövlət Vergi Xidməti — muzdlu işçisi olan qeyri-dövlət sektoru üçün flayer, 2026
- AZƏRTAC — Auditorlar Palatası: illik maliyyə hesabatlarının gec təqdimi, 05.01.2026
- boss.az — aktiv vakansiyalar, «mühasib» (10.11.2026)
- Azərbaycan Universiteti — «Mühasibat» ixtisası
Material məlumat xarakterlidir və investisiya və ya hüquqi məsləhət deyil; 100% nəticəyə zəmanət vermir — qərarı öz araşdırmanız əsasında verin. İstifadə şərtləri