Vergi borcu yoxlamaq: VÖEN ilə borc, FİN ilə çıxış qadağası

Vergi borcu yoxlamaq üçün Dövlət Vergi Xidmətinin (DVX) «Borc barədə məlumatın verilməsi» xidmətinə 10 rəqəmli VÖEN yazmaq kifayətdir, giriş tələb olunmur. Ölkədən çıxışa qadağa həmin portalın ayrıca səhifəsində FİN və vəsiqə nömrəsi ilə yoxlanır.

Dövlət büdcəsinə borc VÖEN-ə yazılır. Fərdi sahibkar kimi uçota duran, MMC açıb VÖEN alan və ya əmlakını icarəyə verdiyi üçün vergi orqanında qeydiyyata düşən hər kəsin şəxsi hesab vərəqəsi var, hesablanan vergi və gecikən ödəniş orada görünür. VÖEN-i olmayan fiziki şəxslərin mənzilə və torpağa görə vergisi bələdiyyənin hesabındadır və DVX-nin ekranına düşmür.

Aşağıdakı qaydalar Vergi Məcəlləsinin, Mülki Prosessual Məcəllənin, Miqrasiya Məcəlləsinin və «İcra haqqında» Qanunun e-qanun.az-dakı qüvvədə olan mətnlərindəndir, xidmətlərin təsviri DVX portalının öz səhifələrindən götürülüb.

Mündəricat

• Vergi borcu harada və nə ilə yoxlanır?
• Girişsiz sorğuda hansı borclar görünmür?
• Vergi borcu nədir və faiz necə artır?
• Borc ödənməyəndə bank hesabı və əmlakla nə baş verir?
• Ölkədən çıxışa qadağa: kim qoyur və harada yoxlanır?
• Vergi borcunu ödəmək: portal, bank tətbiqi, terminal
• Borcu birdəfəyə bağlamaq mümkün olmayanda
• Vergi borcu nə vaxt silinir?

Vergi borcu harada və nə ilə yoxlanır?

Vergi borcunu öyrənmək üçün dörd rəsmi kanal var, onlardan ikisi heç bir giriş tələb etmir.

Kanal	Nə lazımdır	Nə göstərir
new.e-taxes.gov.az, «Borc barədə məlumatın verilməsi»	10 rəqəmli VÖEN, girişsiz	əvvəlki günə dövlət büdcəsinə vergi borcu
195 çağrı mərkəzi	VÖEN	zəng gününə vergi borcu
Elektron kabinet, şəxsi hesab vərəqəsi	ASAN İmza, SİMA və ya portalın digər giriş üsulu	bütün öhdəliklər və borclar, sığorta haqları daxil
Uçotda olduğunuz vergi orqanı	şəxsən müraciət	sığorta haqları üzrə borc daxil

Mənbə: new.e-taxes.gov.az və taxes.gov.az, 10 noyabr 2026-da açılan səhifələr.

Vergi borcu yoxlamaq üçün girişsiz sorğunu özümüz keçdik. Xidmətin səhifəsində bir xana və bir düymə var, üstündə yazılıb ki, sorğu əvvəlki günə olan borcu göstərir.

1. Portalın Xidmətlər bölməsində «Borc barədə məlumatın verilməsi» sətrini açın.
2. VÖEN xanasına 10 rəqəmi yazın, rəqəm əskik olanda forma sorğunu qəbul etmir.
3. Yoxla düyməsini basın. Nəticə vergi ödəyicisinin VÖEN-i və adı yazılmış başlıqla açılır, altında ödəniş və şəxsi hesab vərəqəsinə (ŞHV) keçid düymələri durur.

Bu sorğu ilə başqasının da vergi borcunu yoxlamaq olur, çünki Məcəllənin 30.2.5-ci maddəsi borcu vergi sirri saymır. Hazır biznes alanlar satıcının şirkətini də bu sorğu ilə yoxlayırlar. Xidmətin rəsmi adı «Vergi borcu barədə məlumatın verilməsi»dir və reqlamentinə görə ödənişsizdir.

Telefonla vergi borcu öyrənmək istəyən sahibkarlar 195-ə zəng edib 1 düyməsi ilə Vergi Xidmətinə qoşulur, avtomat menyuda VÖEN-i yığıb # basırlar.

Elektron kabinetə giriş səhifəsində beş üsul sıralanıb: ASAN İmza, SİMA Token, SİMA İmza, şəxsiyyət vəsiqəsi və kod-parol-şifrə. Kabinetdə Ödəniş bölməsini açanda sistem həmin tarixə büdcəyə və sığorta fondlarına borcu özü çıxarır. Mobil imzanın necə alındığı ASAN İmza bələdçisində yazılıb.

Girişsiz sorğuda hansı borclar görünmür?

Xalq arasında sosial vergi borcu deyilən borc, yəni məcburi dövlət sosial sığorta, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqları VÖEN sorğusunda çıxmır. Portalın öz qeydi istifadəçiləri şəxsi hesab vərəqəsinə və ya uçotda olduqları vergi orqanına yönəldir və bunu vergi sirri ilə izah edir. Halbuki Məcəllənin 30.2.5-ci maddəsinin bugünkü mətni sığorta haqları üzrə borcları da açıq məlumatların sırasına yazır. Nəticə odur ki, sorğuda sıfır görən sahibkarların işçilərinə görə sığorta haqlarından borcu qala bilər.

Əmlak vergi borcu nədir sualını adətən mənzil və ya həyət evi sahibləri verir. Fiziki şəxsin binaya görə əmlak vergisi və torpaq vergisi yerli vergilərdir (8.1-ci maddə). Bələdiyyə tədiyə bildirişini avqustun 1-dən gec olmayaraq elektron qaydada göndərir, məbləğ iki bərabər hissədə, avqustun 15-dək və noyabrın 15-dək ödənilir (200.4, 200.5, 208.3 və 208.5-ci maddələr). Əvvəlki sahib ödəməyibsə, vergi yeni sahibin üzərində qalır. Bu borclar DVX-nin sorğusunda yoxdur, onları əmlakın yerləşdiyi ərazinin bələdiyyəsi bilir.

Əmlakını icarəyə verib vergi uçotuna duran fiziki şəxslərin borcu isə VÖEN sorğusunda görünür, çünki bu gəlirin vergisi dövlət büdcəsinə gedir. Kirayəçi şirkət olanda icarə vergisini kimin tutub ödədiyi ayrıca qaydadır.

Bank kreditləri üzrə gecikmələr də bu ekranda yoxdur, onlar kredit tarixçəsində yoxlanır.

Vergi borcu nədir və faiz necə artır?

Vergi borcu nədir? Məcəllənin 77.1-ci maddəsi vergi öhdəliyini üç hissədən yığır: verginin özü, hesablanmış faiz və tətbiq edilmiş maliyyə sanksiyası. Müddətində ödənməyən hər üçü borcdur. Borclar bu yollarla yaranır:

• bəyannamə verilib, məbləğ isə son günə qədər köçürülməyib, məsələn, gəlir vergisi bəyannaməsindən sonra;
• il ərzində cari vergi ödəməsi buraxılıb;
• vergi orqanı kameral və ya səyyar yoxlamada əlavə vergi hesablayıb;
• hesabat gecikdiyi üçün 40 ₼ maliyyə sanksiyası yazılıb (57.1), vergi azaldılıbsa, sanksiya azaldılan məbləğin 50%-idir (58.1).

Faiz gecikən hər gün üçün ödənilməmiş verginin 0.1%-idir (59.1-ci maddə) və bütün ötmüş müddətə, ancaq bir ildən çox olmamaqla hesablanır (59.2). Nümunə kimi 1,000 ₼ vergi götürülüb.

• Bir ay gecikən 1,000 ₼: 30 günün faizi 1,000 × 0.001 × 30 = 30 ₼ edir.
• Bir il və daha çox gecikən 1,000 ₼: 365 günün faizi 1,000 × 0.001 × 365 = 365 ₼-dır və bundan o yana artmır, yəni faiz verginin 36.5%-ində dayanır.

Ödəniş gələndə əvvəl verginin özü, sonra faiz, axırda sanksiya bağlanır (88.1). Faiz yalnız ödənilməmiş vergiyə hesablanır, faizin və sanksiyanın üstünə faiz gəlmir. Borcun hamısına pul çatmayanda belə verginin özü bağlanan gündən artım dayanır.

Borc ödənməyəndə bank hesabı və əmlakla nə baş verir?

Bildirişdən hərraca qədər yol Məcəllədə müddətləri ilə yazılıb.

Addım	Müddət	Maddə
Vergi orqanı borcun ödənilməsi barədə bildiriş göndərir	ödəmək üçün 5 gün	65.1
Bəyan edilib ödənilməyən vergi sərəncamla bank hesabından alınır	bank sərəncamı daxil olduğu gün icra edir	65.2.1.1, 65.3
Vergi orqanının özü hesabladığı məbləğ üçün hesabda borcun 105%-i dondurulur	şikayət üçün 30 təqvim günü, sonra pul büdcəyə alınır	65.2, 65.2.1.2
Vergi orqanı aktivlər barədə məlumat istəyir və əmlakı siyahıya ala bilər	məlumat üçün 10 gün	89.1, 89.3
Siyahıya alınmış əmlakın satışı üçün məhkəməyə müraciət edilir	siyahıya alınmadan 30 gün sonra	90.1

Mənbə: Vergi Məcəlləsinin e-qanun.az-dakı qüvvədə olan redaksiyası.

Dondurma bütün hesabı bağlamır. 2,000 ₼ borca görə hesabda 2,100 ₼ saxlanılır, ondan artıq qalan pulla ödənişlər etmək olur (65.2). Hesabda vəsait yoxdursa, sərəncam bankda qalır və pul daxil olduqca icra edilir (65.4). ƏDV depozit hesabından yalnız ƏDV borcu alınır (65.2.3), bu hesabın necə işlədiyi ƏDV haqqında yazıdadır.

Sərəncam banka gedəndən sonra kassadan nağd xərc çəkən sahibkarlar əlavə risk götürürlər, çünki növbəlilik pozulmaqla aparılan nağd məxaricin 50%-i qədər maliyyə sanksiyası tətbiq olunur (58.3).

Siyahıya alınmış əmlak barəsində sahibi sərəncam verə bilmir, onu satmaq üçün bağlanan əqd etibarsız sayılır (89.2, 89.11). Fiziki şəxsin qanunla tələb yönəldilə bilməyən əmlakı siyahıya düşmür (89.4). Vergi Xidməti 2024-cü ilin yekunlarını açıqlayanda borclulara 1.3 milyon rəsmi bildiriş göndərildiyini, əmlakın siyahıya alınması barədə 12 min qərar qəbul edildiyini yazmışdı.

Hesab vərəqəsinin bank çıxarışı ilə üzləşdirilməsi mühasibat uçotunun aylıq işlərindəndir. Ştatda mühasibi olmayan kiçik şirkətlər onu onlayn mühasibat xidməti göstərənlərə tapşırırlar.

Ölkədən çıxışa qadağa: kim qoyur və harada yoxlanır?

Vergi Xidmətinin eyni açıqlamasında 2024-cü ildə borcun alınması üçün 7,008 şəxsin ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırıldığı da yazılıb. Ölkədən çıxışa qadağa iki ayrı yolla qoyulur və hər ikisində son sözü məhkəmələr deyir.

Vergi orqanının müraciəti

Vergi Məcəlləsinin 23.1.15-3-cü maddəsi vergi orqanına borcun, faizin və sanksiyanın ödənilməsini təmin etmək üçün məhkəməyə müraciət hüququ verir. Məhdudiyyət vergi ödəyicisi olan fiziki şəxsə, şirkətlərin borcunda onların icra orqanının rəhbərinə, yəni direktora qoyulur.

Mülki Prosessual Məcəllənin 355-5 – 355-7-ci maddələrinə görə ərizə şəxsin yaşadığı yer üzrə məhkəməyə verilir və 10 gün ərzində baxılır. Qətnamə qəbul edilən kimi qüvvəyə minir, şikayət onun icrasını dayandırmır. Sığorta haqları üzrə borc da eyni əsasdır (355-5.1).

«Borcum cəmi bir neçə yüz manatdır, buna görə də sərhəddə saxlayarlar?» Minimum məbləğ nə Vergi Məcəlləsində, nə də Mülki Prosessual Məcəllənin bu fəslində yazılıb. Kiçik borcluların arqumenti başqa yerdən, Konstitusiya Məhkəməsinin 2026-cı ildə qəbul etdiyi qərardan gəlir.

Həmin il martın 31-də Məhkəmənin Plenumu bu maddələri şərh etdi. İş xarici inşaat şirkətinin Azərbaycandakı filialından başlamışdı: DVX-nin Bakı Şəhəri Lokal Gəlirlər Baş İdarəsi filialın büdcəyə və İcbari Tibbi Sığorta Fonduna borcuna görə rəhbərin çıxışının məhdudlaşdırılmasını istəmiş, Bakı Apellyasiya Məhkəməsi isə məsələni Plenuma göndərmişdi. Plenum qərara aldı ki, qayda xarici şirkətin filial və nümayəndəlik rəhbərinə də aiddir. Eyni qərar hüququ tətbiq edən orqanlardan tələb edir ki, şəxsin öhdəlikdən yayındığına dair ilkin sübutları araşdırsınlar, alternativ tədbirin mümkünlüyünü və məhdudiyyətin mütənasibliyini qiymətləndirsinlər.

İcra məmurunun təqdimatı

İkinci yol icra sənədindən keçir. «İcra haqqında» Qanunun 84-1-ci maddəsinə görə məhkəmə qərarı və ya vergi orqanının pul tələbi barədə aktı əsasında verilmiş icra sənədi könüllü icra müddətində üzrsüz səbəbdən icra edilməyəndə icra məmuru əsaslandırılmış təqdimat verir, məhdudiyyəti məhkəmə qərardadla qoyur. Qərardad Elektron icra sistemindən sərhəd keçidlərini qeydə alan Giriş-çıxış və qeydiyyat sisteminə ötürülür, borcluların adına olan mobil nömrələrə SMS gedir.

Qadağanı səfərdən əvvəl yoxlamaq

Ölkədən çıxışa qadağa yoxlamaq üçün DVX-nin ayrıca səhifəsi var, danışıqda buna vergi stop yoxlamaq da deyirlər. Giriş istəmir, şəxsiyyət vəsiqəsinin FİN-i, seriyası və nömrəsi yazılır. Cavab ya məhdudiyyətin olmadığını yazır, ya da olduğunu və bu halda qərarı verən məhkəməni, qərarın tarixini və nömrəsini göstərir.

Vergidən başqa borclara görə ölkədən çıxışa stop yoxlamaq üçün DİN-in saytına baxdıq. mia.gov.az-ın ana səhifəsində nazirliyin 2 elektron xidməti göstərilir, onlardan «Ölkədən getmək hüququ müvəqqəti məhdudlaşdırılmış borclu və cavabdeh şəxslər» adlı keçid E-Polis portalını açır. Portalın açıq səhifəsində xidmətlər 3 qrupda sadalanır və çıxış məhdudiyyəti heç birində adla çəkilmir. Kabinetə şəxsi hesabla girilir, içəridə nəyin göstərildiyini yoxlaya bilmədik.

mygov-dakı sərhədkeçmə bölməsi, İRİA-nın 2026-cı ilin yanvarında yazdığı kimi, yalnız giriş-çıxış tarixçəsini göstərir.

Borc ödənəndən sonra

Vergi Məcəlləsinin 24.1.2-1-ci maddəsi vergi orqanını məhdudiyyətə səbəb olan əsaslar aradan qalxan kimi dərhal onun götürülməsi barədə qərar qəbul etməyə borclu edir. 2017-ci ilin aprelinədək Mülki Prosessual Məcəllədə məhdudiyyətin ayrıca məhkəmə qətnaməsi ilə götürülməsi qaydası da var idi, o bənd ləğv olunub. İcra xəttində də məlumat sistemə dərhal daxil edilir və borcluya SMS göndərilir (84-1.2). Qanunlar gün saymır, odur ki, biletdən əvvəl sorğunu təkrarlamaq yeganə etibarlı yoxlamadır.

Vergi borcunu ödəmək: portal, bank tətbiqi, terminal

Vergi borcunu ödəmək üçün kabinetə girmək məcburi deyil. Portalın Ödəniş xidməti VÖEN-i yazıb axtarış düyməsini basandan sonra açılır və vergiləri, digər büdcə daxilolmalarını, sosial, işsizlik və tibbi sığorta haqlarını bank kartı ilə qəbul edir.

Kabinetdən ödəyəndə təsnifat kodu, ödənişin təyinatı və məbləğ ekrana avtomatik gəlir, sonda mədaxil qəbzi açılır. Nağd ödəyənlər ExpressPay terminallarında hökumət ödənişləri bölməsindən Dövlət Vergi Xidmətini seçir, VÖEN-i və vergi növünü göstərirlər. DVX-nin təlimatında yazılıb ki, kart sahibindən hər əməliyyata görə bankın xeyrinə məbləğin 0.15%-i, ən azı 40 qəpik xidmət haqqı tutulur. 800 ₼ ödənişdə bu, 1.2 ₼ edir.

Bank tətbiqlərindəki vergi ödənişi Hökumət Ödəniş Portalının infrastrukturu ilə işləyir. Mərkəzi Bankın izahına görə büdcə və bələdiyyə ödənişləri bankların şöbələrində və elektron bankçılığında, ödəniş terminallarında və Azərpoçtda qəbul olunur. Portalın öz ünvanı gpp.az bu yazı hazırlananda açılmırdı.

Bankdan əl ilə köçürmə edənlərə rayon üzrə xəzinədarlıq hesabı və büdcə təsnifat kodu lazımdır, hər ikisi taxes.gov.az-ın büdcə rekvizitləri səhifəsindədir. Girişsiz sorğu əvvəlki günün borcunu göstərdiyi üçün bu gün edilən ödəniş orada dərhal əks olunmur.

Borcu birdəfəyə bağlamaq mümkün olmayanda

Məcəllənin 85-ci maddəsi möhlətə və hissə-hissə ödəməyə icazə verir, lakin dörd əsasdan biri olmalıdır (85.6):

• təbii fəlakət, qəza və ya başqa qarşısıalınmaz qüvvə zərər vurub;
• borcu birdəfəyə ödəmək iflas təhlükəsi yaradır və ya buna ödəmə qabiliyyəti çatmır;
• dövlət satınalması üzrə sifariş yerinə yetirilib, sifarişçi isə pulu ödəməyib;
• fəaliyyət yalnız mövsümidir.

Müraciət vergi orqanına yazılı verilir və 30 iş günü ərzində baxılır (85.11). Borc 500 ₼-dan azdırsa, müddət uzadılmır (85.8.4). 500 ₼ ilə 300,000 ₼ arasında olanda kassadakı və hesablardakı qalıq, debitor və kreditorlar, son bir ilin bank əməliyyatları barədə arayışlar əlavə edilir (85.9). Daha böyük borca bank zəmanəti, zaminlik, girov və ya əmlakın siyahıya alınmasına yazılı razılıq istənilir (85.9-1). Bütün hallarda borcun 10%-i əvvəlcədən ödənilməlidir (85.9-3), 5,000 ₼ borcda bu, 500 ₼-dır.

Vergi orqanı 6 ayadək möhlət verə və ya borcu razılaşdırılmış qrafiklə 1 ilədək hissələrə bölə bilər (85.10). Borcun 75%-i bu dövrdə ödənilibsə, müddətlər 1 və 2 ilədək artırıla bilər (85.10-1). Uzadılan dövrdə faiz hesablanmır, borcun alınması üzrə tədbirlər dayanır (85.10-2). Riskli vergi ödəyicilərinə, barələrində vergi cinayəti üzrə iş açılanlara və son bir ildə əvvəlki möhləti pozanlara imtina edilir (85.8). İflas və mövsümilik əsasları, habelə dövlət sifarişi əsası sığorta haqlarına şamil olunmur (85.6-1).

DVX-nin saytındakı «Vergi borcu üzrə kömək» səhifəsində hələ də 1 aydan 9 ayadək müddət yazılıb, Məcəllənin bugünkü mətnində 6 ay və 1 il göstərilir. Müraciətin hansı əsasla veriləcəyini və təminat sənədlərini mühasiblə və ya vergi hüquqşünası ilə dəqiqləşdirin.

Vergi borcu nə vaxt silinir?

Vergi orqanı hesabat dövrü bitəndən sonra 3 il ərzində vergini hesablaya, 5 il ərzində isə hesablanmış məbləği tuta bilər (85.4). Məcəllə vergi öhdəliyinin yerinə yetirilməsi müddəti qurtaranda ümidsiz borcların silinməsini nəzərdə tutur (93.1.1). Məhkəmədə mübahisə gedən vaxt və möhlət dövrü 5 ilə daxil edilmir (85.5-2, 85.12).

Məhkəmə qərarı ilə təmin edilmiş borcda hesab başqadır: qərar qüvvəyə minəndən 5 il keçəndə borc silinir (93.1.3). Varisi olmayan şəxs vəfat edəndə onun vergi öhdəlikləri ləğv olunur (81.2).

Sığorta haqlarına bu qaydalar aid deyil. Məcəllənin 85.5-1-ci maddəsi 3 və 5 illik məhdudiyyəti sosial, işsizlik və tibbi sığorta haqlarına tətbiq etmir, 93.1.3 də onları istisna edir, yəni bu borc köhnəldiyi üçün silinmir.

Köhnə borclar üçün ayrıca qanun da olub. 30 dekabr 2016-cı il tarixli 474-VQ nömrəli Qanun 2017-ci il yanvarın 1-nə olan vergi borclarını tənzimləyirdi, Prezidentin 12 yanvar 2017-ci il tarixli fərmanı onun tətbiqini Vergilər Nazirliyinə tapşırmışdı. Bu qanun yalnız həmin tarixə olan borclara aid idi, vergi borcunun silinməsi üçün Məcəllənin bugünkü mətnində daimi qayda 93-cü maddədədir.

Borc, möhlət və çıxış məhdudiyyəti qaydaları dəyişəndə bu səhifədəki maddələri yenidən yoxlayırıq. Sahibkarlar üçün vergi dəyişikliklərini e-poçtla almaq istəyənlər AZERBUSINESS-ə abunə ola bilərlər.

Hesabın əsası

• Bir aylıq faiz (59.1): 1,000 × 0.001 × 30 = 30 ₼.
• Faizin yuxarı həddi (59.2): 1,000 × 0.001 × 365 = 365 ₼; faiz dərəcəsi ilə 0.1 × 365 = 36.5%.
• Hesabda dondurulan məbləğ (65.2): 2,000 × 1.05 = 2,100 ₼.
• Möhlət üçün ilkin ödəniş (85.9-3): 5,000 × 0.1 = 500 ₼.
• Kartla ödənişin xidmət haqqı: 800 × 0.0015 = 1.2 ₼.
• Məbləğlər: borc və ödəniş məbləğləri nümunədir, hesabı göstərmək üçün seçilib; dərəcələr Məcəllənin və DVX təlimatının mətnindəndir.