Biznes krediti: bank şərtləri, güzəştli kredit və sənədlər

Biznes krediti sahibkarın işinə, yəni dövriyyəyə, avadanlığa, obyektin təmirinə və ya yeni filiala götürdüyü borcdur və onu həm fərdi sahibkar, həm də MMC ala bilər. Geri qaytarılmayan dövlət vəsaiti ayrıca yoldur, qrantla güzəştli kreditin fərqini biznes üçün qrant bələdçisindəki müqayisə cədvəli göstərir. Qaytarılan pulu isə dörd yerdən almaq olar: bankdan, dövlət fondunun müvəkkil bankından, mikromaliyyə təşkilatından və lizinq şirkətindən.

Faizdən əvvəl pulun nəyə xərclənəcəyini müəyyənləşdirmək lazımdır. Avadanlıq, tikinti və yeni istehsal xətti üçün fondun güzəştli krediti uyğundur, çünki o, yalnız investisiya layihəsinə verilir və 10 ilə qədər uzana bilir. Mal alıb satan, mağazalara nisyə paylayan sahibkarlara bankın dövriyyə krediti və ya kredit xətti lazımdır. Kredit xəttində bank limit açır, sahibkar ondan lazım olduqca pul çəkir, faizi yalnız çəkdiyi məbləğə ödəyir və müştərilərin pulu gələndə borcu azaldır. Belə xəttin aylıq faiz yükünü distribütor kartındakı hesab göstərir.

Mündəricat

• Banklar biznes kreditini hansı şərtlə verir?
• Dövlətin güzəştli krediti: ABİF necə işləyir?
• VÖEN-siz və girovsuz kredit almaq olarmı?
• Bank hansı sənədləri istəyir və nəyə baxır?
• Bank rədd edəndə: mikromaliyyə təşkilatı və lizinq
• Kredit tarixçəsini bank haradan görür?
• Aylıq ödənişin nümunə hesabı
• Gəlir dayananda və məzənnə dəyişəndə kredit

Banklar biznes kreditini hansı şərtlə verir?

Beş bankın rəsmi səhifəsində kiçik sahibkarlar üçün açıq yazılan şərtlər aşağıdakı cədvəldədir. Hər bankdan ilk dəfə müraciət edən sahibkarların baxdığı girovsuz və ya ən kiçik məhsul götürülüb, son sütunda həmin bankın daha böyük krediti də göstərilib.

Bank və məhsul	Məbləğ	Müddət	İllik faiz	Girov, şərt və qeyd
ABB biznes krediti: Sahibkar krediti / kredit xətti	500,000 ₼-dək	36 ayadək	14.5%-dən (FİFD 16.6–21%)	zamin və ya təminat kreditin növünə və məbləğinə görə istənir; ABB VÖEN krediti kimi ən kiçik məhsulu Mikro krediti verir: 20,000 ₼-dək, 19%-dən, 36 ayadək
Kapital Bank biznes krediti: Birbank-da mikro biznes krediti	50,000 ₼-dək	36 ayadək	16%-dən (FİFD 16.72–41.66%)	ümumi qaydada zaminsiz; VÖEN, ən azı 6 aylıq fəaliyyət, 20–70 yaş
Unibank biznes krediti: mikro kredit	200,000 ₼-dək, o cümlədən 50,000 ₼-dək zaminsiz və girovsuz	48 ayadək	FİFD 8.10–32.18%	aktiv VÖEN, 18–70 yaş; girov kimi daşınmaz əmlak, avtomobil və mal-qara qəbul olunur
Access Bank biznes krediti: girovsuz mikro kredit	50,000 ₼-dək	48 ayadək, 9 aya qədər güzəştlə	17%-dən	qərar bir iş günündə; girovlu variant 100,000 ₼-dək, 16%-dən; KOB krediti 50,000–3,000,000 ₼, 60 aya qədər, 1% komissiya
Yelo Bank: girovsuz KOB krediti	300,000 ₼-dək	60 ayadək, 24 aya qədər güzəştlə	14%-dən	mikro biznes krediti 100,000 ₼-dək, 10%-dən; adi biznes krediti 50,000–5,000,000 ₼

Mənbə: bankların rəsmi səhifələri, 10 noyabr 2026. FİFD, yəni faktiki illik faiz dərəcəsi komissiyanı və məcburi xərcləri də faizə qatır.

Saytlarda faiz minimum hədd kimi yazılır və bu, ən etibarlı müştərilərə verilən dərəcədir. Real təklifi FİFD aralığı daha yaxşı göstərir. Kapital Bankın mikro kreditində həmin aralıq 16.72% ilə 41.66% arasındadır və 6 aydan 36 aya qədər müddətləri əhatə edir, çünki birdəfəlik xərclər qısa müddətə bölünəndə illik faizə daha ağır düşür.

Bu, kredit məsləhəti deyil. Faizi, komissiyanı və təminatı müqavilədən əvvəl bankda dəqiqləşdirin, çünki banklar şərtləri tez-tez dəyişir və endirim kampaniyaları keçirir.

Dövlətin güzəştli krediti: ABİF necə işləyir?

Sahibkarlıq krediti adı ilə axtarılan dövlət dəstəyini indi Azərbaycan Biznesinin İnkişafı Fondu (ABİF) verir, bankların saytında bu kreditlər hələ də keçmiş SİF qeydi ilə gedir. Fond pulu sahibkara birbaşa ötürmür. Nazirlər Kabinetinin 22 iyul 2026-cı il tarixli 231 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilən qaydaya görə krediti müvəkkil kredit təşkilatları, yəni Fondla müqavilə bağlamış banklar və bank olmayan kredit təşkilatları verir (1.5.1, 3.2). Bank bu krediti öz adından və öz riskinə verdiyindən girovu, sənədləri və son qərarı da o müəyyən edir (3.5).

ABİF mexanizmi	İllik faiz	Məbləğ	Müddət	Güzəşt müddəti
Güzəştli kredit	5%-dək	5,000–50,000 ₼	3 ilədək	kredit müddətinin ilk yarısınadək
Güzəştli kredit	5%-dək	50,001–1,000,000 ₼	5 ilədək	kredit müddətinin ilk yarısınadək
Güzəştli kredit	5%-dək	1,000,001–10,000,000 ₼	10 ilədək	kredit müddətinin ilk yarısınadək
Avadanlıq krediti	9%-dək	5,000–3,000,000 ₼	5 ilədək	12 ayadək
Zəmanətli kredit	15%-dək, faizin yarısınadək hissəsini dövlət ödəyir	3,000,000 ₼-dək	3 ilədək	12 ayadək

Mənbə: AccessBank-ın ABİF səhifəsi; güzəşt dövründə yalnız faiz ödənilir, zəmanət kreditin 60%-dən çoxunu əhatə etmir.

Müvəkkil bankların səhifələri bir-birindən fərqlənə bilər. PAŞA Bank zəmanət və subsidiya kreditini 5,000,000 ₼-dək, 7 ilədək və kreditin 90%-dək zəmanəti ilə yazır, işğaldan azad olunmuş 10 bölgədəki sahibkarlar üçün ayrıca dəstəyi də qeyd edir. Eyni səhifədə kreditin qeyri-neft sənayesinə, kənd təsərrüfatına, emal və istehsala, logistika və turizmə, təhsil və səhiyyə kimi sosial sahələrə verildiyi yazılıb. Müraciəti bank və Fond birlikdə qiymətləndirir.

«Faiz bu qədər aşağıdırsa, niyə hamı bu krediti götürmür?» sualının cavabı şərtlərdədir. Pul cari xərcə yox, investisiya layihəsinə verilir, PAŞA Bankın səhifəsi ən azı 6 aylıq fəaliyyət və vergi ödənişlərində gecikmə olmamasını tələb edir, risk isə bankın üstündə qaldığı üçün girovu da adi kreditdəki kimi o istəyir. Buna baxmayaraq fondun krediti az adam üçün deyil. Fondun saytı bu günə qədər 60,690 layihəyə güzəştli kredit verildiyini və kreditlərin ümumi məbləğinin 3.9 milyard ₼ olduğunu göstərir. Report.az-ın 2025-ci il noyabr xəbəri isə illik tempi verir: həmin ilin yanvar–oktyabr aylarında Fond 5,355 layihəyə 290.4 milyon ₼ ayırıb, bu da bir layihəyə orta hesabla 54,000 ₼-dan bir qədər çoxdur.

Güzəştli pulun xərclənməsi də yoxlanılır. Müvəkkil bank vəsaitin təyinatı üzrə xərclənib-xərclənmədiyinə kredit verilməmişdən əvvəl və verildikdən sonrakı ilk 6 ayda ən azı bir dəfə yerində baxır, sonra kredit qüvvədə olduqca ildə ən azı bir dəfə yoxlayır (231 nömrəli qərar, 5.2). Pul başqa işə gedibsə, bank sahibkarın ödəyib-ödəmədiyindən asılı olmayaraq həmin məbləği faizi ilə 10 iş günü ərzində Fonda qaytarmalıdır (5.4). Belə yoxlamalarda avadanlıqların qaimələri və köçürmə sənədləri sahibkarın əlindəki əsas sübutlardır.

VÖEN-siz və girovsuz kredit almaq olarmı?

VÖEN-siz biznes krediti bankda praktik olaraq yoxdur. Unibank sual-cavab bölməsində açıq yazır ki, mikro kredit üçün aktiv vergi ödəyicisi olmaq lazımdır. Kapital Bank VÖEN-dən əlavə ən azı 6 aylıq fəaliyyət istəyir, PAŞA Bankın ABİF səhifəsində də eyni müddət var, yəni dünən alınmış VÖEN çox vaxt kifayət etmir.

Hələ qeydiyyatda olmayanlar üçün fərdi sahibkar və ya MMC kimi qeydiyyat bələdçisi VÖEN-in onlayn necə alındığını addım-addım göstərir. AccessBank-ın onlayn forması aktiv VÖEN-i və sabit gəliri olmayan müraciətçilərə biznes krediti əvəzinə qızıl girovu ilə lombard krediti təklif edir.

Girovsuz kredit də var, sadəcə tavanı aşağıdır və cədvəldəki bankların üçündə eyni rəqəmdə dayanır. Yelo Bankın girovsuz KOB krediti daha böyükdür, ABB isə hesab-faktura və təchizat müqaviləsinə əsasən 1,000,000 ₼-dək təminatsız kredit verdiyini göstərir. Daha böyük məbləğlərdə banklar girov kimi daşınmaz əmlak, nəqliyyat vasitələri, mal və zaminlik istəyir. Unibank kiçik biznes krediti üçün zamin tələbini biznesin təhlilindən sonra müəyyən edir, daşınar və ya daşınmaz əmlak girov qoyulanda isə zamin istəmir. ABİF-in zəmanətli kreditində kreditin 60%-ə qədərini zəmanət örtür.

Bank hansı sənədləri istəyir və nəyə baxır?

Siyahı bankdan banka dəyişir, lakin beş bankın və Fond kreditinin səhifələrindəki tələbləri birləşdirəndə bu sənədlər təkrarlanır:

• şəxsiyyət vəsiqəsi (MMC-də təsisçilərin) və VÖEN və ya vergi qeydiyyatı şəhadətnaməsi;
• MMC üçün təsis sənədləri və dövlət reyestrindən çıxarış;
• son 6 ayın maliyyə hesabatları (ABB);
• son 12 ayın bank hesabı çıxarışı və vergi orqanındakı şəxsi hesab vərəqəsindən çıxarış (PAŞA Bank, ABİF krediti);
• fəaliyyət yerinə mülkiyyət və ya icarə sənədi (AccessBank, ABİF krediti);
• sadə biznes plan və ya gəlir bəyanatı (AccessBank, mikro kredit);
• şirkət və təsisçilər üzrə kredit tarixçəsinin alınmasına razılıq və ASAN İmza.

Kirayə yerdə işləyən sahibkarlar üçün fəaliyyət yerinin sənədi icarə müqaviləsidir. Ona hansı bəndlərin yazıldığı və müqavilənin nə vaxt dövlət qeydiyyatına verildiyi obyekt icarəsi bələdçisində izah olunub. Biznes planda kreditin hansı satışdan qaytarılacağı rəqəmlə görünməlidir, bu hissənin quruluşu biznes planının təşkili yazısında addım-addım verilib.

Dövriyyə sənədlərin özündən vacibdir. AccessBank-ın müraciət forması aylıq dövriyyəni dörd pillə ilə soruşur (500 ₼-dan az, 500–2,000 ₼, 2,001–5,000 ₼ və 5,000 ₼-dan çox), PAŞA Bank 12 aylıq hesab çıxarışı istəyir, ABB maliyyə hesabatı. Kassadan, POS-dan və hesabdan keçməyən satışlar bu rəqəmlərin heç birində görünmür. Hesabatı müntəzəm aparan bizneslərin bu mərhələdə işi asandır, halbuki mühasibat uçotu aparmayan sahibkarlar rəqəmləri müraciətdən əvvəl yığmalı olur.

Bank rədd edəndə: mikromaliyyə təşkilatı və lizinq

Bank olmayan kredit təşkilatları (BOKT) və mikromaliyyə şirkətləri də Mərkəzi Bankın lisenziyası ilə işləyir. 1999-cu ildən bu lisenziya ilə fəaliyyət göstərən FINCA Azerbaijan fərdi biznes və təsərrüfat kreditini 500–20,000 ₼, 6–30 ay müddətinə, illik 23%-dən verir, faktiki illik faizi 28.29–43.26% yazır. Ev və ya maşın girov qoymadan buradan 15,000 ₼-dək almaq olar. Faiz cədvəldəki bank mikrokreditlərindən yüksəkdir, ancaq FINCA müraciət edə biləcəklər sırasında sənətkarları, fermerləri və kiçik xidmət göstərənləri ayrıca sadalayır. Fondun qaydası güzəştli krediti BOKT-ların da verməsinə imkan yaradır (1.5.1).

Mikro biznes krediti ilə alınacaq şey maşın və ya avadanlıqdırsa, lizinq ayrıca seçimdir. Lizinqdə pulu deyil, əşyanın özünü maliyyələşdirirsiniz və o, ödəniş bitənə qədər lizinq şirkətinin adına qalır. Birbank-ın avtomobil lizinqini Bir Kredit BOKT MMC maliyyələşdirir. Yeni maşına ilkin ödəniş 0%-dən, işlənmiş maşına 20%-dən, rəsmi gəliri olmayanlara 30%-dən başlayır, məbləğ 100,000 ₼-dək, müddət 60 ayadək, illik faiz 15–25%, komissiya 2%-dir.

Maşın sürücünün adına keçmədiyi üçün ona etibarnamə verilir, ilk 3 ayda hər dəfə bir aylıq. Taksi və kuryer işində lizinq ödənişinin gəlirlə necə tutuşdurulduğu taksi parkı açmaq kartında göstərilib. ABİF-in 2024-cü il qaydası lizinq və faktorinq şirkətlərini də Fondun müvəkkil təşkilatları sırasında sayır (2.1.1).

Kredit tarixçəsini bank haradan görür?

Mərkəzi Kredit Reyestri adı hələ də tez-tez çəkilir. Banklar borcalanlar haqqında məlumatı indi də Mərkəzi Bankın Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestrinə verir, ancaq «Kredit büroları haqqında» Qanuna görə reyestr 2018-ci il aprelin 1-dən məlumat istifadəçilərinə hesabat vermir (23.3.1). Kredit verən bankın baxdığı hesabat kredit bürosundandır və ölkədə bu işi Azərbaycan Kredit Bürosu (AKB) görür. Qanun elə qurulub ki, razılıq verilməsə kredit müqaviləsi bağlana bilməz (15.5), bank formalarındakı razılıq qutusu buna görədir.

Öz hesabatınızı görmək pulsuz və tezdir. Qanuna görə büro hər təqvim ilində ən azı 2 dəfə hesabatı ödənişsiz verməlidir (21.2). ASAN xidmətin səhifəsinə görə çıxarış Bakıdakı 1 saylı ASAN Kommunal mərkəzində iş günləri 09:00–18:00 arası ödənişsiz və dərhal verilir. Fərdi sahibkarlar şəxsiyyət vəsiqəsi və VÖEN-in surəti ilə gəlir, hüquqi şəxslərin nümayəndələri isə səlahiyyət sənədi və möhürlü müraciət forması ilə. Elektron imzası olanlar büroya distant müraciət də edə bilər.

Hesabatda səhv tapılanda borcalanlar büroya və məlumatı verən banka sübutla müraciət edə bilər. Büro növbəti iş günündən gec olmayaraq qeydə «dəqiqləşdirilir» işarəsi qoyur (18.2), bank 3 iş günü ərzində məlumatı yoxlayır (18.3), səhv təsdiqlənəndə büro onu 2 iş günündə düzəldir və səhv hesabatı almış təşkilatlara yenisini pulsuz göndərir (18.4). Nəticə ilə razı olmayanlar Mərkəzi Banka və məhkəməyə şikayət edə bilər (18.8). Düzgün neqativ məlumat isə büroda son dəyişiklikdən sonra 10 il saxlanılır (10.1) və onun vaxtından əvvəl silinməsini tələb etmək olmur (10.2).

Aylıq ödənişin nümunə hesabı

Biznes kreditlərinin çoxu annuitetlə, yəni hər ay bərabər məbləğlə qaytarılır, AccessBank KOB krediti üçün bunu açıq yazır. Annuitetin ilk aylarında ödənişin böyük hissəsi faizə gedir, əsas borc sonra sürətlə azalır. Tutaq ki, 20,000 ₼ 36 aya götürülür. Bazar krediti üçün cədvəldəki mikro kreditlərin başlanğıc dərəcələrinə yaxın olan 18% seçilir, ABİF krediti üçün isə fondun yuxarı həddi götürülür.

• Düstur: aylıq ödəniş = məbləğ × aylıq faiz ÷ (1 − 1 ÷ (1 + aylıq faiz)^ay sayı); aylıq faiz illik faizin 12-yə bölünməsidir.
• Bank krediti, illik 18%: aylıq ödəniş ~720 ₼ çıxır və ilk ayın 300 ₼-ı faizə, qalanı əsas borca gedir. Üç ildə faiz ~6,030 ₼ edir, 1% komissiya da üstünə 200 ₼ gəlir.
• ABİF krediti, güzəştsiz: ayda ~600 ₼, üç ilin faizi ~1,580 ₼.
• ABİF krediti, 12 ay güzəştlə: birinci il ayda yalnız ~83 ₼ faiz ödənilir, sonrakı 24 ayda ödəniş ~880 ₼-a qalxır, faizin cəmi ~2,060 ₼ olur.

Güzəşt dövrü ilk ili yüngülləşdirsə də cəmi faizi ~480 ₼ artırır, çünki əsas borc bir il ərzində azalmır. Yeni avadanlıq hələ gəlir gətirməyəndə bu fərq çox vaxt ödənməyə dəyər. Bankların saytındakı biznes krediti kalkulyatoru da həmin düsturla işləyir, məsələn, AccessBank-ın kalkulyatorunda yalnız məbləğ, müddət və faiz sahələri var, komissiya və sığorta ora düşmür. Aylıq ödənişi satışla deyil, bütün xərclərdən sonra hesabda qalan pulla tutuşdurmaq lazımdır və bu rəqəmi pul vəsaitlərinin hərəkəti cədvəli verir.

Gəlir dayananda və məzənnə dəyişəndə kredit

Kredit müqaviləsi satışların dayandığı aylarda özbaşına möhlət vermir. 2020-ci ilin aprelində karantin salonları bağlayanda Tofiq Quliyev FED.az-a danışmışdı ki, bir qədər əvvəl bankdan 5,000 ₼ biznes krediti götürüb, aylıq ödənişi 330 ₼ idi və bank güzəştə getmədiyi üçün ödənişləri dostlardan alınan borcla edirdilər. Eyni yazıdakı başqa salon sahibi bank borcunu dövlətin verdiyi maliyyə yardımından ödədiyini deyirdi. Ehtiyat pulu olmayan bizneslərdə bağlı bir ay borcu başqa borcla örtməyə gətirib çıxarır, bu salonda da belə olmuşdu.

Valyuta riski ikinci tələdir. Yelo Bank biznes kreditini manatla 11%-dən, dollarla 3%-dən yazır və fərq cəlbedici görünür, amma gəliri manatla olan biznes üçün dollar krediti məzənnəyə mərc deməkdir. Manat ucuzlaşanda borc manatla böyüyür, satış qiymətini isə eyni sürətlə qaldırmaq çox vaxt mümkün olmur. 2015-də dollar borcu olan sahibkarlar bunu manatın iki devalvasiyasında yaşadılar.

Kreditlə hazır işləyən biznes alanlar üçün ayrıca risk var. Borc götürüləndən sonra satıcının dediyi dövriyyənin real olmadığı üzə çıxsa da, ödəniş qrafiki dəyişmir. Satıcının dediyi gəliri yoxlamağın yolları və pulu hissə-hissə ödəmək ardıcıllığı hazır biznes almaq bələdçisində verilib.

Fond və banklar yeni kredit proqramı açanda qısa xəbəri AZERBUSINESS bülletenində göndəririk, abunə olmaq üçün bir e-poçt ünvanı kifayətdir.

Hesabın əsası

• Bank krediti, illik 18%, 36 ay (nümunə): aylıq faiz 18% ÷ 12 = 1.5%; annuitet düsturu ilə aylıq ödəniş 723.05 ₼; ilk ayın faizi 20,000 × 0.015 = 300 ₼; əsas borca 723.05 − 300 = 423.05 ₼; cəmi ödəniş 723.05 × 36 = 26,029.80 ₼; faiz 26,029.80 − 20,000 = 6,029.80 ₼; komissiya 20,000 × 0.01 = 200 ₼.
• ABİF krediti, illik 5%, 36 ay, güzəştsiz (nümunə): annuitet 599.42 ₼; cəmi 599.42 × 36 = 21,579.12 ₼; faiz 21,579.12 − 20,000 = 1,579.12 ₼.
• ABİF krediti, 12 ay güzəştlə (nümunə): güzəşt ayında faiz 20,000 × 0.05 ÷ 12 = 83.33 ₼; on iki ayda 83.33 × 12 = 999.96 ₼; qalan 24 ayın annuiteti 877.43 ₼, cəmi 877.43 × 24 = 21,058.32 ₼; faiz 999.96 + 21,058.32 − 20,000 = 2,058.28 ₼.
• Güzəştin əlavə faizi (nümunə): 2,058.28 − 1,579.12 = 479.16 ₼, yuvarlaq 480 ₼.
• ABİF-in orta layihə krediti, 2025-in yanvar–oktyabrı (Report.az): 290,400,000 ÷ 5,355 ≈ 54,230 ₼.