Bazar · 00:29
Məqalə · İdarəetmə

Elektron kassa (NKA): kimə lazımdır, qiyməti və qeydiyyatı

Elektron kassa (NKA) kimə məcburidir, reyestrdə hansı modellər var, kassa aparatı neçəyə satılır, qeydiyyat necə gedir və çek verilməyəndə sanksiya nədir.

Qısa cavab

Elektron kassa, rəsmi adı ilə nəzarət-kassa aparatı (NKA), hər çeki internetlə Vergi Xidmətinə ötürən kassadır. Pərakəndə ticarət, iaşə, otel, tibb və gözəllik salonları onunla işləməlidir. 21 noyabr 2026-da Tap.az elanlarında qiymət əsasən 200–450 ₼ idi, üstəlik operatora aylıq haqq ödənilir. Çek verilməyəndə ilk sanksiya 1,000 ₼-dır.

Kafe piştaxtasında kiçik kassa aparatından çek çıxaran satıcı

Satışın hər çeki Dövlət Vergi Xidmətinin sisteminə internetlə getdiyi üçün bu kassaya elektron kassa deyirlər. Vergi Məcəlləsində onun adı nəzarət-kassa aparatıdır, qısaca NKA, Vergi Xidmətinin portalında və bukletlərində e-kassa və onlayn kassa sözlərinə rast gəlinir. Mağaza, kafe və ya salon açan fərdi sahibkarlar və şirkətlər bu aparatı ilk satışdan əvvəl qurmalıdırlar, çünki qeydiyyatsız kassadan vurulan çek də, heç vurulmayan çek də qanun qarşısında eyni pozuntudur.

Belə kassaların sayı ildən-ilə artır. Vergi Xidmətinin 12 noyabr 2026-cı il açıqlamasında ölkədə 117,553 yeni nəsil NKA quraşdırıldığı yazılıb. 2026-cı ilin yanvar–oktyabr aylarında bu kassalardan 26.1 milyard manatlıq dövriyyə keçib, bir il əvvəlki eyni dövrdən 14.9% çox.

Mündəricat

Elektron kassa köhnə kassa aparatından nə ilə fərqlənir?

Köhnə aparatlar çeki çap edib satışları öz yaddaşlarında saxlayırdı və vergi orqanı onları yalnız yoxlamaya gələndə görürdü. Yeni nəsil kassanın içində nəzarət mexanizmi qurğusu (NMQ) adlanan modul var. O, hər çekə şifrələnmiş unikal nömrə, yəni fiskal ID verir və çeki Vergi Xidmətinin bazasına ötürür. Fiskal ID alınmayana qədər çek bitmiş sayılmır.

Deməli, elektron kassada satış gün ərzində vergi orqanının gözü qarşısında yığılır, ay sonunda hesabatla yox. Vergi Məcəlləsinin 13.2.24-cü maddəsi də NKA-nı hesablaşma məlumatlarını toplayan, saxlayan və internetlə ötürən elektron avadanlıq və ya kompüter sistemi kimi təsvir edir.

Keçid mərhələlərlə gedib. Nazirlər Kabinetinin 14 fevral 2019-cu il tarixli 52 nömrəli qərarı ilə başlayan qrafik başa çatıb. Vergi Xidmətinin 2026-cı il «Onlayn kassanın tətbiqi» bukletində yazılıb ki, 1 yanvar 2023-cü ildən e-kassa bütün ölkə ərazisində tətbiq olunur. Buklet üç növ sayır: stasionar kassa, öz batareyası ilə ən azı 4 saat işləyən portativ kassa və xüsusi proqramdan və ya proqram-aparat kompleksindən ibarət proqram kassası. Hər birində NMQ, çek printeri, USB port və GSM, Wi-Fi və ya kabellə internetə çıxış olmalıdır.

NKA kimə məcburidir, kimə yox?

Kiçik mağazanın piştaxtasında portativ kassa aparatı, çek lenti və kart oxuyucusu
İllüstrasiya: AZERBUSINESS

Siyahını Məcəllənin 16.1.8-ci maddəsi verir: pərakəndə ticarət, ictimai iaşə, otel və mehmanxana tipli obyektlər, tibb müəssisələri və özəl həkim praktikası, bərbərxanalar, gözəllik salonları və kosmetoloji mərkəzlər. 2021-ci ilin dekabrında maddə yeni redaksiyada verilməzdən əvvəl o, yalnız nağd hesablaşmadan danışırdı. İndiki mətndə isə ümumiyyətlə pul hesablaşmaları yazılıb və bu, kartla ödəyən alıcılara da kassa çeki vurulması deməkdir.

FəaliyyətNKA lazımdırmı?Əsas
Mağaza, market, butik, aptekbəli, nağd və kartla satışdaVM 16.1.8
Kafe, restoran, dönərxanabəliVM 16.1.8
Otel, hostel, qonaq evibəliVM 16.1.8
Klinika, stomatoloq, özəl həkimbəliVM 16.1.8
Bərbərxana, gözəllik salonubəli; işçisiz, fərdi qaydada işləyən bərbər üçün yoxVM 16.1.8, 16.1.8.6
Instagram və ya saytdan əhaliyə satışbəli, məsafədən pərakəndə satış sayılırDVX izahı
Bazarda piştaxtadan, avtomobildən, səyyar satış; kənd təsərrüfatı məhsulunun bazarda satışıyoxVM 16.1.8.2, 16.1.8.3
Qəzet və jurnal satışı (dövriyyənin yarısından çoxu)yoxVM 16.1.8.1
VÖEN-li alıcıya topdan satışyox, satış elektron qaimə ilə rəsmiləşirVM 13.2.63, 58.7
Siyahıda adı olmayan xidmət (təmir, nəqliyyat, məsləhət)16.1.8 tələb etmir, nağd ödənişdə çek, qəbz və ya digər ciddi hesabat blankı verilirVM 16.1.9

Mənbə: Vergi Məcəlləsinin e-qanun.az-dakı qüvvədə olan mətni və DVX-nin 2026 bukleti. Son sətir ən çox sual doğuran yerdir, fəaliyyətiniz ora düşürsə, rejimi mühasibdən soruşun.

Onlayn satıcılar üçün cavab Vergi Xidmətinin bir fərdi sahibkara verdiyi izahdadır: sosial şəbəkədən gələn sifarişlə məsafədən pərakəndə satış nəzarət-kassa aparatında rəsmiləşir. O izahın mənbəsi və onlayn mağazanın qalan vergi işləri e-ticarət biznesi bələdçisində yazılıb. Mağazalara və şirkətlərə mal verən topdançılar satışı kassa çeki ilə deyil, elektron qaimə-faktura ilə rəsmiləşdirirlər.

Reyestrdəki modellər və e-kassa operatorları

Elektron kassa kimi yalnız dövlət reyestrinə daxil edilmiş modellər işlədilə bilər. 21 noyabr 2026-da e-kassa.gov.az-ın reyestr səhifəsində 17 sətir saydıq. Onlarda 15 cihaz var, ikisi iki fərqli proqramla qeydə alınıb: NCR və Diebold Nixdorf-un stasionar terminalları, Omnitech, Sunmi, Tianyu və WizarPOS-un portativ aparatları, CASPOS-un Z108 və CASBOX modelləri. Siyahıya ən son 5 iyun 2025-ci ildə Omnitech M8-in yeni proqram versiyası düşüb.

Reyestrdə hər modelin tətbiq sahəsi də yazılıb. 16 sətirdə pərakəndə ticarət, yalnız birində, IIKO proqramı ilə işləyən Smart Horeca TC-TOUCH-A8-də ictimai iaşə göstərilib. Reyestr bu sütunun kafe sahibləri üçün nə demək olduğunu izah etmir və biz bunu dəqiqləşdirə bilmədik.

Buklet isə iaşə kassalarından onu tələb edir ki, masa arxasında xidmət olan zallarda çek sifarişin qəbulu və təqdimi ilə eyni anda yaransın. Masaya hesab verilən zal üçün modelin iaşəyə uyğunluğunu operatorun müqavilədə yazılı təsdiqləməsi sonrakı mübahisəni qabaqlayır. Kafenin qalan avadanlığı və başlanğıc xərci kafe və dönərxana açmaq kartındadır.

Kassanı satan, quraşdıran, qeydiyyata salan və təmir edən şirkət e-kassa operatorudur. Portalın əlaqə bölməsində səkkiz operator var: Az Smart, NBA Technologies International, CASPOS, Omnitech, POS.AZ, Datapay, One Click (eKassam) və Pulaz. CASPOS, Omnitech, eKassam və Az Smart-ın saytlarına baxanda heç birində kassanın qiyməti və ya aylıq xidmət haqqı tapılmadı, bu rəqəmləri satış meneceri telefonda deyir.

Kassa aparatı qiyməti: elanlar nə göstərir?

Stolun üstündə iki fərqli kassa aparatı və çek lenti rulonları: elanlarda qiymət 200–450 ₼ arasındadır
İllüstrasiya: AZERBUSINESS

Real qiymətləri elanlar göstərir. Həmin gün Tap.az-da «kassa aparatı» axtarışı 355 elan qaytardı. Pul qutuları, çek lentləri, proqramlar, xidmət elanları və uşaq oyuncaqları çıxandan sonra 79 cihaz elanı qaldı. Onların yarısında qiymət 200–450 ₼ arasında idi, ortadakı qiymət 300 ₼.

Satıcılar bu aparatı çox vaxt vergi kassa aparatı adlandırırlar. Adında reyestr modeli (Omnitech, CASPOS, Sunmi, Tianyu, Z108) olan 28 elanda qiymətlər 100 ₼-dan 600 ₼-a qədər dəyişirdi, POS terminalla birləşmiş 17 kassanın doqquzu 390–470 ₼ istəyirdi.

Ucuz elanların bir qismi köhnə nəsildir. Mercury markalı dörd aparat 45–80 ₼-a satılırdı, ancaq bu modellər reyestrdə yoxdur və uçota alınmır.

Kassa aparatı almaq istəyən sahibkarlar üçün elandakı rəqəmdən başqa iki şərt də var. Qeydiyyat çox satıcıda qiymətə daxildir, lakin hamısında yox: biri eyni aparatı qeydiyyatsız 190 ₼-a, qeydiyyatla 270 ₼-a təklif edirdi. Aylıq haqqı elanların çoxu ümumiyyətlə yazmır. Operator kassanı müqavilə ilə verir və texniki xidməti də o göstərir, bu xidmətin haqqını açıq yazan üç elanda ayda 15 ₼, 16.52 ₼ və 20 ₼ göstərilmişdi. Bir neçə satıcı aparatı 2, 3 və 6 aylıq faizsiz hissələrlə də verir.

Çek lentinin xərci azdır, 57 mm-lik rulon elanlarda 0.16–0.35 ₼-dır.

Bu rəqəmlərlə tək elektron kassası olan mağazanın ilk il xərci ~420–580 ₼ çıxır, hesabın sətirləri yazının sonundadır. Vergi Xidmətinin köhnə xəbərlərindən birinin başlığında yeni nəsil kassanın quraşdırma xərcinin vergi öhdəlikləri ilə əvəzləşdiriləcəyi yazılıb, lakin yeni açılan obyekt üçün bu işləmir. Məcəllənin 77.5–77.7-ci maddələri əvəzləşdirməni yalnız 2019-dan əvvəl quraşdırılmış köhnə aparatı yeni nəsil kassa ilə dəyişənlərə verir, köhnə aparatı əvəz etməyən quraşdırma 77.7.3-cü maddədə ayrıca istisna olunub. DVX-nin 2022 bukletində o əvəzləşdirmənin həddi 350 ₼ göstərilir.

Kassa aparatının qeydiyyatı necə aparılır?

İşin çoxunu operator görür, sahibkarın payı isə sənəd vermək və aktı imzalamaqdır. Müddəti buklet yazmır, lakin satıcıların çoxu qeydiyyatı çatdırılma və quraşdırma ilə bir paketdə təklif edir. DVX bukletinə görə ardıcıllıq belədir:

  1. Fərdi sahibkar və ya şirkət kimi vergi uçotuna durursunuz və mağazanı, kafeni təsərrüfat obyekti kimi uçota alırsınız. Obyektin kodu buradan çıxır.
  2. e-kassa.gov.az-ın operatorlar siyahısından birini seçib ona VÖEN-i, fiziki şəxssinizsə şəxsiyyət vəsiqəsinin surətini və obyektin kodunu verirsiniz.
  3. Sənədlər yoxlanandan sonra müqavilə bağlanır. Operator portalda NKA-nın qeydiyyatı haqqında ərizəni doldurur və müqavilənin PDF-ini əlavə edir.
  4. Sistem obyektin uçotda olduğunu və kassanın başqa obyektdə qeydiyyatda olmadığını yoxlayır. Uyğunsuzluq yoxdursa, operatorun kabinetinə sertifikat faylı gəlir.
  5. Operator sertifikatı kassanın NMQ-sinə yazır, aparatı obyektdə quraşdırır və portal üzərindən akt tərtib edir.
  6. Siz e-taxes kabinetində aktın nömrəsini daxil edirsiniz və aktı gücləndirilmiş elektron imza ilə təsdiqləyirsiniz, bunun üçün ASAN İmza lazımdır. Kabinetə NKA-nın qeydiyyat vərəqəsi düşür, kassa aktivləşir, operatorun göndərdiyi PIN kod daxil ediləndən sonra ilk çek çap olunur.

İşləyərkən nəyə diqqət edilir?

Kassa aparatının istifadə qaydasında ən çox sual internetlə bağlı yaranır. NMQ şəbəkə olmayanda çekləri 7 gün saxlayır, bu müddət ərzində məlumat Vergi Xidmətinə çatmırsa, yeni çek vurmağa icazə vermir. Aparat xarab olanda vergi orqanına və operatora dərhal xəbər verilir, operator 36 saat ərzində təmir etməli, alınmasa, ehtiyat kassa qoymalıdır. NMQ-nin sertifikatı 3 illikdir və bitməsinə 7 gün qalmış kabinetə bildiriş gəlir.

Obyekti bağlayanda və ya kassanı satanda onu uçotdan çıxarmaq lazımdır. Son növbə bağlanır, ərizə elektron imza ilə verilir, operator 5 iş günü ərzində qalan məlumatları ötürüb NMQ-ni sıfırlayır.

Obyektdə vergi nəzarəti tədbiri gedirsə, ərizə icra olunmur və kabinetə imtina bildirişi gəlir.

Çekdə nə yazılmalıdır və alıcı onu necə yoxlayır?

QR kodlu kassa çeki və smartfon: alıcı çeki fiskal ID ilə yoxlayır
İllüstrasiya: AZERBUSINESS

Çekin rekvizitlərini Məcəllənin 50.8-ci maddəsi sadalayır. Orada satıcının adı və VÖEN-i, obyektin adı, kodu və ünvanı, tarix və saat, malın adı, miqdarı və qiyməti, ƏDV-nin və ya sadələşdirilmiş verginin dərəcəsi və məbləği, kassanın markası və zavod nömrəsi, QR kod, ödənilən və qaytarılan məbləğ olmalıdır. Bu tələblərə cavab verməyən çek də sanksiyaya düşür, 2021-ci ildə 58.7-ci maddəyə məhz bu ifadə əlavə olunub.

E-kassa çekini yoxlamaq üçün alıcılara qeydiyyat lazım deyil. Çekdəki fiskal ID e-kassa.gov.az-ın ana səhifəsindəki çek yoxlama xanasına yazılır və çekin bütün sətirləri açılır. Alışdan dərhal sonra çek bir müddət görünməyə bilər, statusların mənası ƏDV geri al bələdçisində izah olunub.

Eyni çek bazası üzərində ƏDV geri al sistemi işləyir və ƏDV ödəyicisinin çekindəki verginin kartla ödənişdə 17.5%-ini, nağd ödənişdə 5%-ini alıcılara qaytarır (165.5). Sadələşdirilmiş vergidə olan dükanların çeklərində ƏDV olmadığından onlardan heç nə qayıtmır. Bankların kartla alışa görə hesaba qaytardığı keşbek isə vergidən asılı olmayan, bankın öz proqramıdır.

Çek verilməyəndə sanksiya nə qədərdir?

Məcəllənin 58.7-ci maddəsi bir neçə pozuntunu eyni pilləyə yığır. NKA quraşdırmadan əhali ilə hesablaşmaq, uçota alınmamış və ya tələblərə cavab verməyən kassadan istifadə etmək, çeki verməmək və ya ödənilən məbləğdən az yazmaq bura daxildir. Təqvim ili ərzində birinci hal 1,000 ₼, ikinci 3,000 ₼, üçüncü və sonrakılar 6,000 ₼ maliyyə sanksiyası ilə nəticələnir. Eyni əməliyyatda bir neçə pozuntu birlikdə olanda, məsələn, nə POS, nə də çek olmayanda, 53.6-cı maddəyə görə sanksiya bir dəfə tətbiq edilir.

Maddənin əvvəlki redaksiyasında çekin verilməməsi alıcı onu istəyəndən sonra da verilməyəndə pozuntu sayılırdı. Bu şərt mətndən çıxarılıb, yəni indi alıcının çek istəyib-istəməməsi fərq etmir.

«Kiçik dükandır, kassasız satsam, kim biləcək?» deyən sahibkarlar unudurlar ki, kassasız satış sistemdə iz qoymasa da, onu yerində aparılan müşahidə tapır. 2025-ci ilin mayında Bakının vergi nəzarəti idarəsi məhz müşahidə ilə Nəsimi rayonunda Cavadxan küçəsindəki və Yasamalda Hüseyn Cavid prospektindəki iki fərdi sahibkarın obyektində müştərilərə POS əvəzinə kartdan karta köçürmə təklif edildiyini aşkarladı, Vergi Xidməti bunu rəsmi saytında açıqladı. Faktlar rəsmiləşdirildi, sahibkarlara kassa çekinin də verilməli olduğu izah edildi. Kartdan karta köçürmədə çek ümumiyyətlə vurulmur, belə satışın başqa riskləri onlayn ödəniş sistemləri haqqında yazıda var.

Sanksiyanı tez ödəyənlər üçün güzəşt də gələ bilər. Vergi Xidmətinin rəsmisi Əvəz Quliyev noyabrda Milli Məclisdəki 2027 layihəsini izah edərkən maliyyə sanksiyasını 10 iş günü ərzində ödəyənə 10% güzəşt təklifini də sadalayıb. Bu, hələ layihədir və qəbul olunmayıb.

POS terminal və elektron kassa bir-birini əvəz etmir

POS terminal kartdakı pulu bank üzərindən satıcının hesabına keçirir, NKA isə satışı vergi sisteminə yazır. Vergi Xidmətinin yuxarıdakı açıqlamasında deyilir ki, nağdsız ödənişdə alıcıya POS-terminalın qəbzi ilə yanaşı nəzarət-kassa aparatının çeki də verilməlidir. Bazarda ikisini bir qurğuda birləşdirən aparatlar da satılır.

İaşədə bu inteqrasiyanın vergi tərəfi də var. Dövriyyəsi 200,000 ₼-ı keçən kafe və restoran 2026–2028-ci illərdə POS ödənişlərinə 8% əvəzinə 6% sadələşdirilmiş vergini yalnız POS kassaya vahid sistemdə qoşulanda və çekdə tranzaksiya nömrəsi (RRN) ötürüləndə ödəyir, şərtləri sadələşdirilmiş vergi bələdçisində var. Hansı obyektlərin POS qoymağa borclu olduğu, bankların komissiyası və terminalların qiymətləri POS terminal haqqında yazıdadır.

Reyestrə yeni model düşəndə və ya 2027 dəyişiklikləri qəbul olunub kassa sanksiyalarına toxunanda bunu qısa xəbər kimi bülletenə salırıq. Vergi yeniliklərini e-poçtla almaq istəyirsinizsə, AZERBUSINESS-in icmalına abunə olun.

Hesabın əsası

  • Tək kassalı mağaza, ilk il, ucuz variant
    • Kassa aparatı: 200 ₼ (elanların aşağı dörddə birinin sərhədi, qeydiyyatın qiymətə daxil olduğu fərz edilir)
    • Operatorun xidməti: 180 ₼ (ayda 15 ₼, 12 ay)
    • Çek lenti: 36 ₼ (ildə ~103 rulon, rulonu 0.35 ₼)
    • İlk il cəmi: ~420 ₼ (dəqiq 416 ₼)
  • Tək kassalı mağaza, ilk il, orta variant
    • Kassa aparatı: 300 ₼ (79 elanın ortadakı qiyməti, qeydiyyatla birlikdə)
    • Operatorun xidməti: 240 ₼ (ayda 20 ₼, 12 ay)
    • Çek lenti: 36 ₼ (eyni gümanla, ildə ~103 rulon)
    • İlk il cəmi: ~580 ₼ (dəqiq 576 ₼)
  • Qiymətlər 21 noyabr 2026-da Tap.az elanlarından götürülüb. Lent hesabında gündə 40 çek, ildə 360 iş günü və bir rulonun ~140 çek tutduğu bizim gümanımızdır. İnternet, POS komissiyası və mühasib xərci hesaba daxil deyil.

Tez-tez verilən suallar

İkinci əl kassa aparati qiymeti nə qədərdir və belə aparatı qeydiyyata salmaq olarmı?

Olar, əgər model reyestrdədirsə və əvvəlki sahib onu uçotdan çıxarıbsa. Tap.az-da işlənmiş Omnitech kassalarını qeydiyyatla birlikdə 299 ₼-a təklif edən elanlar var. Alışdan əvvəl satıcıdan uçotdan çıxarılma bildirişini istəmək lazımdır, çünki kassa hələ köhnə obyektdə qeydiyyatdadırsa, yeni ərizə yoxlamadan keçmir.

Hədiyyə kartı və ya bonusla ödənişdə də çek vurulurmu?

Bəli. Onlayn kassanın çekində pulun necə ödəndiyi ayrıca sətirdə qeyd olunur və bonus ilə hədiyyə kartı da həmin siyahıdadır. Bu yolla ödənmiş məbləğə ƏDV geri al işləmir.

Kassa oğurlanarsa və ya yanğında xarab olarsa nə etmək lazımdır?

Kassa uçotdan çıxarılma ərizəsi ilə çıxarılır. Oğurluq və ya itkidə ərizəyə polis şöbəsinin, yanğında yanğın mühafizə bölməsinin arayışı əlavə olunur. Belə səbəblə uçotdan çıxarılan kassalar barədə məlumat vergi orqanının operativ nəzarət bölməsinə ötürülür.

Alıcı malı qaytaranda və ya nisyə ödəyəndə yeni çek vurulurmu?

Bəli. E-kassa çekinin növü ayrıca göstərilir: satış, geri qaytarma, ləğvetmə, avans və nisyə satış üzrə ödəniş. Geri qaytarma və ləğv çekində ilk satış çekinin fiskal ID-si, nisyə ödəniş çekində isə ödənişin sıra nömrəsi və qalıq borc yazılır.

Mənbələr

Material məlumat xarakterlidir və investisiya və ya hüquqi məsləhət deyil; 100% nəticəyə zəmanət vermir — qərarı öz araşdırmanız əsasında verin. İstifadə şərtləri

Aktual oxunan məqalələr

mövzuya yaxın
Bütün məqalələr