Kuryer şirkəti açmaq: mağazalar üçün çatdırılma və logistika

Kuryer şirkəti onlayn mağazaların, restoranların və topdan satıcıların sifarişlərini götürüb alıcıya aparır və çatdırılmanın pulunu satıcıdan alır. Bu, logistikanın «son mil» deyilən hissəsidir. Platformalardakı kuryerlikdən fərqi odur ki, burada müştəri müqavilə bağlayan mağazadır və tarifi də siz qurursunuz. Tək başlamaq istəyənlər üçün sənədlər və bir kuryerin aylıq hesabı kuryer olmaq kartındadır. Bu kart üç kuryerlik çatdırılma xidmətinin necə qurulduğunu, neçəyə satıldığını və ayın sonunda sahibə nə qaldığını hesablayır.

Tariflər Bakıdakı bir kuryer şirkətinin saytından, vergi və sığorta qaydaları Vergi Xidmətinin sənədlərindən götürülüb, satış həcmi və orta qiymət bizim gümanımızdır.

Bakıda kuryer şirkətinin çatdırılması neçəyədir?

Bakıdakı kuryer şirkətlərindən MyKuryer tarifini saytında açıq hesablayır, ona görə müqayisə üçün onu götürmüşük. Şirkətin tarif səhifəsi şəhəri A, B və C zonalarına bölür. Avtomobillə çatdırılma A zonasında 1.4, B-də 1.3, C-də 1.2 əmsalla vurulur, motosiklet, velosiped və piyada kuryer üçün əmsal əsasən 1-dir. Kalkulyator 4 ₼ baza qiymətinə kilometrə görə haqq əlavə edir, A zonasında 0.22 ₼, B-də 0.25 ₼, C-də 0.30 ₼.

Eyni kalkulyator 28 May metrosundan dörd ünvana motosiklet və avtomobil üçün bu qiymətləri verdi.

Kalkulyatora görə şəhərin içində bir bağlamanın çatdırılması 5–7 ₼ edir, Sumqayıt ikiqat bahadır. Qiymətdə nağd pul yığımı ayrıca göstərilmir, onu şirkət operatorla razılaşdırmağı yazır. Saytda 200-dən çox aktiv kuryer və 6,000-dən çox çatdırılma göstərilib, bu, şirkətin öz rəqəmidir.

Mağazalar və restoranlar çatdırılmanı kimə verir?

2024-cü ildə Azərbaycanda ekspress poçt və kuryer göndərişlərindən gəlir 26.43 milyon ₼-a çatıb və bir ildə 43% artıb, Dövlət Statistika Komitəsinin bu rəqəmlərini Report.az 27 avqust 2025-də dərc edib. Təkcə kuryer göndərişləri 20% artaraq 4.2 milyon ₼ olub. Ekspress poçtla göndərilən 1.519 milyon bağlamanın 1.408 milyonu sənəd idi, mal olanlar 111 mindən bir az çox. Say baxımından bu bazarın əsas hissəsi sənəd daşınmasıdır. Banklar, notariuslar, klinikalar və ofislər kiçik kuryer şirkəti üçün ilk müqavilə yeri ola bilər.

İkinci qrup Instagram-da satan mağazalardır. Sifarişi WhatsApp-da qəbul edən belə mağaza hər gün bir neçə bağlamanı şəhərin müxtəlif yerlərinə göndərməli olur. Birmarket-də satanların bağlamasını platformanın öz kuryeri götürür, lakin onların Instagram sifarişləri yenə sizə qalır. Üçüncü qrup topdan alıb satanlardır, onlara hər səhər mağazalara mal paylamaq üçün sabit marşrut lazım olur. Platformada olmayan restoran və dönərxanalar da öz kuryerini saxlamaq əvəzinə axşam çatdırılmasını kənara verə bilər.

«Mağaza kuryeri özü saxlasa, ucuz başa gəlməzmi?» Gündə üç bağlama göndərən mağaza bizim tariflə çatdırılmaya ayda təxminən 490 ₼ verir. Minimum maaşlı kuryer ona sığortalarla birlikdə 484 ₼-a, üstəlik nəqliyyata başa gəlir və günün çox hissəsini boş keçirir. Bizim hesabla mağazanın öz kuryeri gündə on-on beş bağlamadan sonra sərfəli olur.

Öz tarif cədvəliniz

Yeni şirkətin kilometr kalkulyatoruna ehtiyacı yoxdur, rayonlara görə üç qiymət kifayət edir. Biz hesabda A zonasına (mərkəz rayonları, 5 km-dək) 5 ₼, B zonasına (Bakının qalan rayonları və Xırdalan) 7 ₼, C zonasına (Sumqayıt və uzaq qəsəbələr) 12 ₼ yazmışıq. Bu qiymətlər yuxarıdakı motosiklet tarifləri ilə demək olar eynidir. Çatdırılmaların 60%-i A, 30%-i B, 10%-i C zonasına düşsə, orta qiymət 6.3 ₼ olur.

Kuryerə hər çatdırılmaya 3.5 ₼ ödənilir, platformalara işləyən kuryerin hesabındakı qədər. Bundan az pul verəndə kuryer sabah Wolt-a qayıda bilər. Bir çatdırılmadan şirkətə 2.8 ₼ qalır, reklam, mühasib və sahibin özü bu puldan ödənilir.

Kuryerlər işçi olsun, yoxsa tərəfdaş?

Minimum maaşla işçi götürmək ilk baxışda sadədir. 400 ₼ maaşın üstünə işəgötürən 74 ₼ sosial, 8 ₼ tibbi və 2 ₼ işsizlik sığortası ödəyir, tutulmalardan sonra işçinin əlinə 352 ₼ çatır (hesab şirkət açmaq bələdçisindədir). Halbuki gündə 15 çatdırılma edən kuryer 3.5 ₼-dan ayda 1,365 ₼ qazanır. Belə fərqlə maaşlı kuryeri saxlamaq çətindir. Platformalara adam yazan komandaların elanlarında da kuryerin pulu sifarişlərdən pay kimi hesablanır və gündəlik verilir.

Tərəfdaş kuryer VÖEN-li fərdi sahibkar olanda ona köçürülən pul sənədlə xərc kimi göstərilir. Kuryer qrafikinizlə, çantanızla və yalnız sizə işləyirsə, bu münasibət əmək münasibətinə çox bənzəyir. Xidmətin 2025-ci il bukletində müqaviləsiz işçiyə görə ilk dəfə 2,000 ₼ maliyyə sanksiyası, İnzibati Xətalar Məcəlləsində də hüquqi şəxsə 20,000–25,000 ₼ cərimə göstərilib. Tərəfdaşlıq müqaviləsini ilk kuryerdən əvvəl hüquqşünasa göstərmək bu riski azaldır.

Platformalar da şirkətlə işləyir. Bolt-un kuryer şərtlərinə görə kuryer hüquqi şəxs ola bilər, sifarişləri onun işçiləri və ya podratçıları çatdıranda pul şirkətin bank hesabına gəlir (4.6-cı bənd). Lalafo.az-da kuryer elanlarının birinci səhifəsindəki 20 elandan 15-ni Wolt, Bolt Food və Yango-ya adam yazan belə komandalar vermişdi. Səhər mağazalara, axşam platformaya işləyən kuryer şirkətin boş saatlarını doldurur.

Qapıda alınan nağd pul

Instagram mağazalarının alıcıları çox vaxt qapıda nağd ödəyir və kuryer gün ərzində bir neçə mağazanın pulunu cibində gəzdirir. Gün sonunda hər kuryer pulu dispetçerə imza ilə təhvil verməlidir. Bunun üçün təhvil-təslim aktı hazır formadır, aktda sifarişlərin nömrəsi və məbləği yazılır. Mağazaya pul bank köçürməsi ilə, razılaşdığınız gündə gedir, MyKuryer də yığılan məbləği razılaşdırılmış müddətdə köçürdüyünü yazır.

Nağdı nağd ötürmək həm hesabı qarışdırır, həm də qanunla məhdudlaşır. Vergi Xidməti izah edib ki, Nağdsız hesablaşmalar haqqında Qanunun 3.3-cü maddəsi ilə təqvim ayında 15,000 ₼-dan çox ödəniş yalnız nağdsız aparılır, sahibkarın bank hesabından nağd çıxarışa da 1% vergi tutulur (DVX sual-cavabı, 28.08.2025). Bir mağaza üçün ayda yığılan məbləğ bu həddi keçəndə pulu ona yalnız köçürmə ilə vermək olar.

Dövriyyə pulu ayrıca məsələdir. Kuryerlər pulu gündəlik və ya həftəlik istəyir, mağazalar isə çox vaxt ayın sonunda hesab-faktura ilə ödəyir. Arada yaranan boşluğu sahib öz pulu ilə doldurur və kapitalın böyük hissəsi buna gedir. Bunu hesablamağın yolu pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında yazıda izah olunub.

Mağaza ilə müqavilədə nələr yazılır?

• Zonalar, qiymətlər və iş saatlarından kənar sifarişlərin şərti.
• Nağd pulun neçə gün ərzində və hansı hesaba köçürüləcəyi.
• Qablaşdırmanın kimin üzərində olduğu və zədələnən və ya itən malın hansı məbləğədək ödəniləcəyi.
• Alıcı qəbul etmədikdə malın geri qaytarılması və bunun haqqı.
• Ay sonunda elektron qaimə-faktura və hər mağaza üzrə çatdırılmaların hesabatı.

Mopedlə işləyən kuryerin sənədləri də müqaviləyə əlavə olunur. 26 mart 2026-dan moped üçün A1 vəsiqəsi, qeydiyyat şəhadətnaməsi və dövlət nömrə nişanı tələb olunur. Şirkət öz adına moped alanda ASAN xidmətin cədvəlinə görə icbari sığorta hüquqi şəxsə hər motosiklet üçün ildə 60 ₼-dır, fiziki şəxs 50 ₼ ödəyir.

Vergi rejimini mağazalar müəyyən edir. Onlar vergi ödəyicisidir və hər ay e-qaimə istəyirlər, DVX-nin 2026 sadələşdirilmiş vergi bukletində yazılıb ki, vergi ödəyicilərinə e-qaimə ilə göstərilən xidmətlər rüb ərzində 30%-i keçəndə 2%-lik rejim növbəti aydan itirilir. Belə şirkət mənfəətin 20%-ini gəlir vergisi kimi ödəyir. Kuryer fəaliyyətinə tətbiq olunan 75% güzəşt yalnız ildə 45,000 ₼-dək gəlirə aiddir və üç kuryerlik şirkət bu həddi birinci ildə keçir. Rejimi VÖEN alarkən mühasiblə dəqiqləşdirmək lazımdır.

Üç kuryerlə ayın hesabı

Zəif ayda hər kuryer gündə təxminən 8, yaxşı ayda 15 çatdırılma edir, ayda 26 iş günü var. Sahib dispetçer və satıcıdır, ona ayrıca maaş yazılmayıb.

Reklama ayda 100 ₼ ayrılıb, Meta 1 sentyabr 2026-dan Azərbaycandakı reklamçıların hesabına 18% ƏDV əlavə edir (onlayn reklam bələdçisi). Mühasibin haqqı onlayn mühasibat kartındakı 80 ₼ (sadə fərdi sahibkar) ilə 250 ₼ (kiçik MMC) arasında götürülüb, çünki hər ay onlarla e-qaimə yazılır.

Kapitalın çoxu xərclənmir. 1,050–4,095 ₼ kuryerlərə qabaqcadan verilən puldur və mağazalar ödəyəndə geri qayıdır. Mağazalarla həftəlik hesablaşmağa razılaşa bilsəniz, başlanğıc üçün 1,600 ₼ bəs edir.

İlk beş mağazaya qədər

1. Fərdi sahibkar kimi VÖEN alın, bank hesabı açın və e-qaimə yazmağı mühasiblə sınayın.
2. Zonaların xəritəsini və qiymət cədvəlini bir səhifədə hazırlayın, nağd pul yığımının şərtini də ora yazın.
3. Öz mopedi və A1 vəsiqəsi olan iki-üç kuryerlə tərəfdaşlıq müqaviləsi bağlayın.
4. Instagram-da gündə bir neçə sifariş göndərən 30 mağazanın siyahısını tutun, son ayda bağlamaları hansı rayonlara göndərdiklərini soruşun və qiyməti həmin rayonlara görə verin.
5. Sifarişləri WhatsApp Business ilə qəbul edin, mağazaların ünvan siyahısını hər səhər eyni formada istəyin.
6. Hər axşam kuryerlərdən nağd pulu aktla qəbul edin və mağazaya həmin həftə köçürün.

Anbar və fulfillment bu işin növbəti pilləsidir. MyKuryer də kuryer xidmətinin yanında malları saxlayıb qablaşdırmağı təklif edir. Hər səhər mağazalardan gələn siyahıları cədvələ yazmaq, ünvanları zonalara bölmək və axşam hər mağazaya hesabat göndərmək isə hər gün təkrarlanan işdir. Onu AI agentinə tapşırmaq KURS: AI Agent & YouTube biznesi proqramında biznes proseslərini AI ilə avtomatlaşdırmaq bölməsinin mövzusudur.

Hesabın əsası

• Tarif yoxlaması: MyKuryer-in kalkulyatoru 8 noyabr 2026-da 28 May metrosundan dörd ünvana işlədildi; məsələn, 4 + 4.25 km × 0.22 = 4.94 ₼, (4 + 12.78 × 0.25) × 1.3 = 9.36 ≈ 9.35 ₼.
• Orta qiymət: 0.6 × 5 + 0.3 × 7 + 0.1 × 12 = 6.3 ₼. Zona payları bizim gümanımızdır.
• Çatdırılma sayı: üç kuryerlə 3 × 8 × 26 = 624 ≈ 600; 3 × 15 × 26 = 1,170.
• Gəlir və kuryer haqqı: 600 × 6.3 = 3,780 ₼, 600 × 3.5 = 2,100 ₼; 1,170 × 6.3 = 7,371 ₼, 1,170 × 3.5 = 4,095 ₼; 6.3 − 3.5 = 2.8 ₼.
• Sahibin sığortası: 3,780 × 0.02 = 75.6 ≈ 76 + 16 = 92 ₼; 7,371 × 0.02 = 147.4 ≈ 147 + 16 = 163 ₼.
• Vergidən əvvəl: 3,780 − 2,100 − 118 − 40 − 150 − 92 = 1,280 ₼; 7,371 − 4,095 − 118 − 40 − 150 − 163 = 2,805 ₼.
• Vergi və qalan: 1,280 × 0.2 = 256 ₼, 1,280 − 256 = 1,024 ₼; 2,805 × 0.2 = 561 ₼, 2,805 − 561 = 2,244 ₼. Zəif ayın illik dövriyyəsi 3,780 × 12 = 45,360 ₼, 75% güzəştin həddindən çoxdur.
• Reklam: 100 × 1.18 = 118 ₼.
• Maaşlı kuryerlə müqayisə: 15 × 26 × 3.5 = 1,365 ₼; işəgötürənin xərci 400 + 74 + 8 + 2 = 484 ₼; gündə üç bağlama 3 × 26 × 6.3 = 491.4 ≈ 490 ₼.
• Kapital, aşağı uc: 3 termo çanta × 45 ₼ = 135 ₼ + iki ayın reklamı 2 × 118 = 236 ₼ + birinci ayın mühasibi 150 ₼ + zəif ayın yarım aylıq kuryer haqqı 2,100 ÷ 2 = 1,050 ₼; 135 + 236 + 150 + 1,050 = 1,571 ≈ 1,600 ₼.
• Kapital, yuxarı uc: 135 + 236 + 150 + yaxşı ayın bir aylıq kuryer haqqı 4,095 = 4,616 ≈ 4,600 ₼, mağazalar ayın sonunda ödəyəndə.
• Geri qayıtma: 1,600 ÷ 1,024 ≈ 1.6 ay, 4,600 ÷ 2,244 ≈ 2.0 ay, 4,600 ÷ 1,024 ≈ 4.5 ay, yəni 2–5 ay. Qalan pul sahibin dispetçer və satıcı kimi qazancıdır.
• Çanta qiyməti: lalafo.az-da işlənmiş termo çantalar 20–45 ₼, hesabda yuxarı qiymət götürülüb.