Turizm agentliyi açmaq: lisenziya, sığorta və xərc

Turizm agentliyini evdən, bir telefon və Instagram səhifəsi ilə də açmaq olur, çünki satış yazışmada gedir. Qanun turizm agentliyinə daha ciddi baxır və axşam Bakıya qayıdan birgünlük səfər də daxil olmaqla satılan hər turu müqavilə, sığorta və reyestr öhdəliyinə bağlayır. Başqa xidmət sahələri ilə müqayisə üçün biznes ideyaları kataloqu var.

Göstərici	Kiçik agentlik üçün	Nəyə bağlıdır
Başlanğıc pulu	1,500–6,000 ₼	aşağı hədd özünüz açdığınız MMC, iki ayın reklamı və ilk turun ehtiyatıdır, yuxarı hədd elanda satılan hazır şirkətdir
Hər ay ödənən sabit xərc	~870 ₼	direktorun maaşı və işəgötürən payları, ƏDV ilə reklam, rabitə; sığorta haqqı ayrıca
Pulun qayıtması	4–16 ay	ayın qalığı gecəli turun yığılıb-yığılmamasından asılıdır
Çətinlik	orta	qeydiyyat asandır, müştəri etibarı, ön ödənişlər və bayram mövsümü çətindir
Format	qarışıq	satış onlayn, tur yolda; ofis qanunla tələb olunmur

Turoperator, yoxsa turagent: fərdi sahibkar nəyi sata bilər?

2021-ci il 27 dekabr tarixli «Turizm haqqında» Qanun bu işdə iki rol ayırır. Turoperator turizm zərfini hazırlayıb birbaşa və ya agentlər üzərindən satan hüquqi şəxsdir (1.1.12-ci maddə). Turagent operatorun hazırladığı zərfi və ya ayrı-ayrı turizm xidmətlərini satır, vasitəçilik edir və fiziki şəxs də ola bilər (1.1.13). Zərf dedikdə iki və daha çox xidməti, məsələn, nəqliyyatı və gecələməni bir qiymətdə birləşdirən məhsul nəzərdə tutulur.

Bunun nəticəsi elanlarda görünür. Avtobusu, tur rəhbərini və səhər yeməyini bir biletdə satan həftəsonu turu tərifə görə zərfdir və onu öz adınızla yığmaq üçün MMC lazımdır. Fərdi sahibkar kimi operatorların paketlərini, aviabileti və otel bronunu satmaq qalır. Qanunun 4.2-ci maddəsi tələbləri birgünlük ziyarətçilərə də şamil edir, yəni Şəkiyə gedib həmin gün qayıdan qrup da istisna sayılmır. İki formanın vergi və sığorta fərqini şirkət açmaq bələdçisi manatla göstərir.

Lisenziya istənmir, bəs nə məcburidir?

Qanunda agentlik üçün lisenziya və ya icazə maddəsi yoxdur. Tələbləri qanun satışın özünə qoyub.

• Yazılı müqavilə (8.1). Xidmətlərin siyahısı və qiyməti, ödəniş qaydası, turun başlama və bitmə tarixi, ləğv şərtləri, sığorta və zərərin ödənilməsi qaydası mütləq yazılır. Müqavilədə aydın olmayan hər şey istehlakçının xeyrinə şərh olunur.
• Turizm yollayışı (8.3). Pulu ödəyən hər müştəriyə verilir və müqavilənin hissəsi sayılır. Qanun onu ciddi hesabat blankı adlandırır.
• Mülki məsuliyyət sığortası (8.2). Müqavilə şərtləri pozulanda turistin zərərini sığortaçı ödəyir. Dövlət Turizm Agentliyi Kollegiyasının 22 avqust 2022-ci il tarixli 13 nömrəli qərarı minimum sığorta məbləğini sahibkarın ölçüsünə bağlayır. Mikro sahibkar üçün bu, 50,000 ₼, kiçik üçün 100,000 ₼, orta üçün 200,000 ₼, iri üçün 500,000 ₼-dır. Bu, polisin ödəyəcəyi həddir, illik sığorta haqqını sığortaçı özü təklif edir.
• Turizm Reyestri (13.2). Fəaliyyətə başladığınız gündən 15 gün ərzində sığorta məlumatını reyestrə özünüz daxil edirsiniz. Məlumat dəyişəndə yeniləmə üçün də 15 gün var.
• POS-terminal. Vergi Xidməti turizm şirkətlərini dövriyyəsindən asılı olmayaraq qeydiyyat günündən terminal quraşdırmalı olanların sırasında sayır.

Reyestrin açıq hissəsi data.tourism.gov.az saytındadır və orada hər subyektin yanında sığorta müqaviləsinin olub-olmadığı göstərilir. Turoperator və turagentlər bölməsini 7 noyabrda açanda orada 392 subyekt var idi, onlardan 370-i MMC, 17-si fiziki şəxs idi. Sığorta müqaviləsi cəmi 7 subyektin qarşısında qeyd olunmuşdu, 385-də yox idi.

Bu, 385 agentliyin sığortasız işlədiyini sübut etmir, çünki həmin məlumatı şirkətlər özləri doldurur. Lakin sizi reyestrdə axtaran müştərilər də məhz bu sütunu görürlər.

Həftəsonu turu neçəyə satılır və birindən nə qalır?

Bakıdan rayonlara turlar Instagram-da və elan saytlarında satılır, qiymətlər də adətən açıq yazılır. Cədvəldə lalafo.az-dakı elanlardan bir neçəsi var.

Tur	Müddət	Bir nəfər üçün	Qiymətə daxildir
Şəki və Oğuz	1 gün	28–32 ₼	nəqliyyat, səhər yeməyi, tur rəhbəri; nahar və muzey girişi ayrıca
Quba	1 gün	27 ₼	nəqliyyat, yemək, foto və video çəkilişi
Qax, Şəki, Oğuz, Qəbələ	2 gün, 1 gecə	99 ₼	nəqliyyat, 4 ulduzlu otel, iki səhər yeməyi, tur rəhbəri
Şəki, bayram turu	1 gecə / 2 gecə	100–130 ₼ / 170–210 ₼	otel, səhər yeməyi və ya üç dəfə qidalanma

Mənbə: lalafo.az elanları, noyabr 2026. Muzeylərin giriş biletləri qiymətə daxil deyil.

Birgünlük tur 30 ₼ civarında satıldığı üçün qazanc avtobusun nə qədər dolmasından asılıdır, belə ki 20 yerlik mikroavtobusda 18 bilet satılanda da biletin böyük hissəsi nəqliyyata və yeməyə gedir. Gecəli turda bilet bahadır, ancaq otelin ön ödənişi qrup tam yığılmamış edilir.

Elanlardakı iki gecəli turun ikisi də 7–10 noyabr bayram günlərinə salınmışdı.

Aşağıdakı hesabda sahib MMC-nin direktoru və tur rəhbəridir, ay payızın adi ayıdır.

Maddə	Hesab	Məbləğ
Birgünlük turlar	4 şənbə × 18 nəfər × 28 ₼	2,016 ₼
Bir gecəlik tur	18 nəfər × 100 ₼	1,800 ₼
Viza sənədlərinin hazırlanması	5 müraciət × 120 ₼	600 ₼
Dövriyyə		4,416 ₼
Birgünlük turların nəqliyyatı və yeməyi	4 × (300 ₼ + 18 × 6 ₼)	−1,632 ₼
Gecəli turun oteli və nəqliyyatı	18 × 55 ₼ + 450 ₼	−1,440 ₼
Direktorun maaşı və işəgötürən payları	400 ₼ + 84 ₼	−484 ₼
Reklam, 18% ƏDV ilə	300 ₼ × 1.18	−354 ₼
Rabitə və ASAN İmza		−30 ₼
Sadələşdirilmiş vergi	dövriyyənin 2%-i	−88 ₼
Şirkətdə qalır		~390 ₼

Satış qiymətləri yuxarıdakı elanlardandır, Almaniya vizası üçün sənəd paketi də bir elanda 120 ₼-dan başlayır. Nəqliyyat, yemək və otel xərcləri, viza müraciətlərinin sayı bizim gümanımızdır, sığorta haqqı hesaba daxil edilməyib. Sahib direktor kimi bundan əlavə əlinə 352 ₼ maaş alır. Hesabda ayın qazancını turlardan çox viza sənədləri saxlayır, onların xərci sahibin vaxtıdır. Gecəli tur yığılmayan ayda şirkətdə cəmi ~64 ₼ qalır.

Xarici paketdən və aviabiletdən agentə nə düşür?

Antalya, Dubay və ya Batumi üçün hazır tur paketi operatordan gəlir, agent onu öz müştərisinə satır. Operatorların Azərbaycanda agentlərə verdiyi komissiya açıq dərc olunmur, faiz və ödəniş qaydası agent müqaviləsində yazılır. Aviabileti və otel bronunu müştərilər telefonlarından özləri də edə bilirlər. Agent bunları ayrıca satanda üstünə öz xidmət haqqını qoymalı olur və alıcılar bu fərqi tez görürlər.

Vergi bazası satışın necə qurulmasından asılı ola bilər, çünki turu operatorun adından komisyon müqaviləsi ilə satmaq bir şeydir, paketi alıb öz adınızla satmaq başqa. Vergi Xidməti 2021-ci ilin iyununda Azərbaycan Turizm Agentlikləri Assosiasiyası ilə görüşdə komisyon müqavilələri üzrə əməliyyatların vergiyə cəlb olunması qaydasını ayrıca xatırladıb. 2% verginin bütün paketin qiymətindən, yoxsa yalnız komissiyadan hesablanacağını müqavilə layihəsini göstərib mühasibdən və ya Vergi Xidmətinin 195-1 çağrı mərkəzindən soruşun. Fərdi sahibkarlara 75% gəlir vergisi güzəşti verilən sahələrin siyahısında turizm bələdçisi var, turagent isə yoxdur.

Hazır turizm agentliyi elanda neçəyə satılır

Sentyabrda lalafo.az-da Masazırda qeydiyyatda olan Sunvia Travel MMC satışa çıxarılmışdı. Satıcı yazır ki, alıcıya 100% iştirak payı, aktiv VÖEN və bank hesabı, POS-terminal, loqo, sosial şəbəkə hesabları və müştəri bazası verilir. Qiymət sahəsində 3,500 ₼, mətndə 4,000 ₼ göstərilib. MMC-ni elektron qaydada açmaq rüsumsuz olduğundan bu pulun əsas hissəsi səhifənin izləyicilərinə və müştəri siyahısına verilir. Belə alışdan əvvəl şirkətin vergi borcunu, reyestrdəki qeydini və sığorta polisini yoxlamağın ardıcıllığı hazır biznes almaq bələdçisində var.

Saxta tur satışı niyə avqustda üzə çıxır?

2022-ci ilin iyulunda Report.az-a danışan Azərbaycan Turizm Assosiasiyasının sədri Əhməd Qurbanov deyib ki, belə hallar adətən avqustda açılır, çünki mövsümdən əvvəl paket alan müştəri hava limanında nə bileti, nə də oteli olmadığını görür. Azərbaycan Hotellər və Restoranlar Assosiasiyasının rəhbəri Samir Dübəndi eyni yazıda belə satıcıların sosial şəbəkədə işlədiyini, çox vaxt VÖEN-siz və ofissiz olduğunu, hazır turu götürüb üstünə öz faizini qoyduğunu söyləyib. Qurbanov o vaxt yeni qanunun reyestrinə ümid bağlayıb «Dələduzluq halları minimuma enəcək» demişdi.

Dürüst agentlik üçün risk başqa yerdədir. Müştərilərin pulunu siz yığırsınız, operator, otel və ya avtobus sahibi sözündən dönəndə isə müqavilədə sizin adınız durur. Bayram turunda otelin ön ödənişi qrup dolmamış edilir və 18 yerdən 10-u satılanda fərqi sahib öz cibindən ödəyir. Qiymət rəqabəti də sərtdir: Quba turunu 27 ₼-a satan elan beş dost gətirənə turu pulsuz edir, xanımlara 50% endirim yazır.

Reyestrdəki 392 subyektin 26-sı Bakıdan kənardadır, Gəncədə 9, Sumqayıtda 5, Naftalanda 3, Şəkidə, Qaxda və Lənkəranda birər. Şəkidə, Qəbələdə və ya Qubada yaşayanlar üçün başlanğıc Bakıdan gələn qrupları qəbul etmək ola bilər, məsələn, transfer, kənd evlərində gecələmə və yerli bələdçi xidməti. Kiçik şəhərdə başqa hansı işlərin tutduğunu kiçik şəhər üçün biznes ideyaları seçimi göstərir.

Açılışdan ilk tura qədər

1. Yalnız operatorların paketlərini satacaqsınızsa, fərdi sahibkar kimi qeydiyyatdan keçin, öz həftəsonu turunuzu yığacaqsınızsa, MMC açın.
2. İki-üç operatorla agent müqaviləsi bağlayın, komissiyanın faizini, müştəri pulunun kimin hesabına və neçə gün ərzində köçürüldüyünü yazdırın.
3. Bir neçə sığortaçıdan mülki məsuliyyət sığortası təklifi alın, polisi bağlayandan sonra 15 gün ərzində reyestrə daxil edin.
4. Müqavilə və turizm yollayışı şablonunu 8.1-ci maddənin bəndlərinə görə hazırlayıb hüquqşünasa göstərin.
5. Bankdan POS-terminal götürün.
6. İlk marşrut üçün üç avtobus sahibindən gediş-dönüş qiyməti alın, bileti 18 yer dolanda xərci çıxaran qiymətə qoyun.
7. Instagram-da marşrutu, qiyməti və qiymətə daxil olanları yazıb ilk elanı verin, yazışmaları WhatsApp Business kataloqu ilə aparın.

Kiçik reklam büdcəsini kanallar arasında necə bölməyi onlayn reklam bələdçisi izah edir, Meta reklamını başqasına tapşırmaq istəyənlər üçün targetoloq xidməti haqqında kart var. Elandan sonra Direct-ə gələn qiymət, proqram və uşaq endirimi haqqında suallara cavabı bot verə bilər, onun qurulmasını çat-bot hazırlama xidməti kartı göstərir.

Sığorta tələbi və ya reyestr qaydası dəyişəndə bu kartı yeniləyirik. Xəbəri e-poçtla almaq üçün abunə olun.

Hesabın əsası

• Birgünlük turlar (xərclər bizim gümanımızdır): 4 × 18 × 28 = 2,016 ₼ gəlir. Hər səfərin xərci nəqliyyat 300 ₼ + səhər yeməyi 18 × 6 = 108 ₼, cəmi 408 ₼; 4 × 408 = 1,632 ₼. Qalır 2,016 − 1,632 = 384 ₼.
• Bir gecəlik tur: 18 × 100 = 1,800 ₼ gəlir. Otel və səhər yeməyi 18 × 55 = 990 ₼, iki günlük nəqliyyat 450 ₼, cəmi 1,440 ₼. Qalır 1,800 − 1,440 = 360 ₼.
• Viza sənədləri (müraciət sayı təxminidir): 5 × 120 = 600 ₼. Konsulluq rüsumunu müştəri ayrıca ödəyir.
• Dövriyyə və vergi: 2,016 + 1,800 + 600 = 4,416 ₼; 4,416 × 0.02 ≈ 88 ₼.
• Sabit xərc: direktor 400 + 74 + 8 + 2 = 484 ₼; reklam 300 × 1.18 = 354 ₼; rabitə və ASAN İmza 30 ₼; cəmi 484 + 354 + 30 = 868 ₼.
• Şirkətdə qalır: 384 + 360 + 600 = 1,344 ₼; 1,344 − 868 − 88 = 388 ₼.
• Gecəli tur olmayan ay: 2,016 + 600 = 2,616 ₼ dövriyyə, vergi 2,616 × 0.02 ≈ 52 ₼; 384 + 600 − 868 − 52 = 64 ₼.
• Kapital, aşağı uc: ASAN İmza biznes sertifikatı 18 ₼ + iki ayın reklamı 2 × 354 = 708 ₼ + müqavilə şablonuna hüquqi baxış ~300 ₼ + ilk turun nəqliyyatı üçün ehtiyat 450 ₼ = 1,476 ≈ 1,500 ₼. MMC-nin elektron qeydiyyatı rüsumsuzdur.
• Kapital, yuxarı uc: elandakı hazır şirkət 4,000 ₼ + 708 ₼ reklam + 300 ₼ hüquqi baxış + gecəli turun otel ön ödənişi üçün ~1,000 ₼ = 6,008 ≈ 6,000 ₼.
• Geri qayıtma: 1,500 ÷ 388 ≈ 3.9 ay, 6,000 ÷ 388 ≈ 15.5 ay, yəni 4–16 ay. Sığorta haqqı əlavə olunanda müddət uzanır.
• Mənbə: tur və viza qiymətləri lalafo.az elanlarından (noyabr 2026), direktor üzrə payları və 352 ₼ xalis maaş şirkət açmaq bələdçisindən, Meta reklamına 18% ƏDV 1 sentyabr 2026-dan.