Aptek açmaq: lisenziya, farmasevt və başlanğıc xərci

Azərbaycanda aptek açmaq qərarı çox vaxt iki fərqli adamdan gəlir. Biri illərlə başqasının aptekində işləmiş əczaçıdır, o biri dərman satışını sabit tələb kimi görən, diplomu olmayan sahibkardır. Qanun bu ikisinə ayrı yol açır, ona görə kartda əvvəl əczaçının öz kiçik apteki, sonra işçi əczaçılarla işləyən şirkət apteki hesablanıb. Lisenziyasız ideyalar biznes ideyaları kataloqundadır.

Şəxsi aptek açmaq: kim öz adına aça bilər?

«Əczaçı tutub apteki öz adıma fərdi sahibkar kimi aça bilmərəm?» sualının cavabı «Dərman vasitələri haqqında» Qanunun 5.2-ci maddəsindədir. Bu maddə əczaçılıq fəaliyyətinə əczaçılıq ixtisası üzrə ali və ya orta ixtisas təhsili almış fiziki şəxsləri və istənilən mülkiyyət formasında hüquqi şəxsləri buraxır. Deməli, fərdi sahibkar kimi apteki yalnız əczaçının, gündəlik dildə farmasevtin özü açır, diplomu olmayan iş adamları əvvəl MMC qurur, qeydiyyatın addımları şirkət açmaq bələdçisində yazılıb.

Diplom tək kifayət etmir. Səhiyyə Nazirliyinin aptek qaydaları tələb edir ki, reseptli və reseptsiz dərmanı, eləcə də digər tibb təyinatlı malı yalnız sertifikasiya şəhadətnaməsi qüvvədə olan əczaçılar satsın (12.3-cü bənd), maddi-məsul şəxs də əczaçı olsun (5.1). Şəhadətnamə 5 il etibarlıdır və ya imtahanla, ya da beş ildə 250 kredit davamlı peşəkar inkişaf toplamaqla yenilənir (Nazirlər Kabinetinin 2025 qaydası, 1.3 və 9.2).

Ucuz başlanğıc kimi düşünülən aptek köşkü və ya aptek məntəqəsi formatı qanunda yoxdur. Əhaliyə dərmanı yalnız aptek təşkilatı buraxır (Qanunun 13.1-ci maddəsi), qaydalara görə aptek ayrıca binada və ya qeyri-yaşayış sahəsində yerləşir, zirzəmi olmaz, klinikanın içində ayrıca giriş qapısı tələb olunur (qaydaların 4.2.1-ci bəndi). Xüsusi köşkdə bioloji aktiv qida əlavələrini satmaq olar (14-1.4), dərmanı yox.

Aptek açmaq üçün lisenziya necə alınır?

Dərman vasitələrinin pərakəndə satışı «Lisenziyalar və icazələr haqqında» Qanunun 1 nömrəli əlavəsindədir. Bu siyahı üzrə lisenziyanı İqtisadiyyat Nazirliyi verir (Prezidentin 2016-cı il fərmanı, 2.3.1), ərizə lisenziya.gov.az portalından göndərilir. Nazirlik obyekti yerində qiymətləndirə bilər (19.6.4), qərarı 10 iş günündə verir (19.8) və lisenziya müddətsizdir (22.1).

«Dövlət rüsumu haqqında» Qanun pərakəndə satış lisenziyasının rüsumunu 1,000 ₼ müəyyən edir (22.0.3.3), aptek yalnız regionlarda işləyəndə yarısı ödənilir (23.2). Hər yeni ünvan lisenziyanın ayrıca əlavəsi ilə rəsmiləşir, ona da rüsumun 50%-i alınır (23.4). Topdansatış lisenziyası 20,000 ₼-dır və öz anbarından öz aptekinə mal daşımaq kiçik sahibkar üçün baha yoldur.

Aptek açmaq üçün lazım olan sənədlər Qanunun 18.2-ci maddəsində sayılır:

• MMC üçün hüquqi şəxslərin reyestrindən çıxarış, fərdi sahibkar üçün şəxsiyyət vəsiqəsi;
• vergi uçotu haqqında şəhadətnamə (VÖEN);
• hər aptek ünvanı üzrə mülkiyyət və ya icarə sənədi;
• lisenziya şərtlərinin yerinə yetirildiyini göstərən sənədlər, aptekdə ilk növbədə əczaçının diplomu və şəhadətnaməsi.

Lisenziyanı başqasına vermək olmur, çünki 5.4-cü maddəyə görə ondan yalnız sahibi istifadə edir və o, sahiblə əməkdaşlıq müqaviləsi bağlayan şəxslərə şamil edilmir.

Aptek açmaq üçün qaydalar obyektdən nə istəyir?

Tələblər Səhiyyə Nazirliyi Kollegiyasının 2018-ci il 1 nömrəli qərarının 3 nömrəli əlavəsindədir. Orada satış zalı (reseptura və əl-satışı şöbələri), ventilyasiyalı anbar, müdir və işçilər üçün otaqlar, sanitar qovşaq və ən azı iki material otağı sayılır (4.2.2), dərman hazırlamayan aptek hazırlıq otaqlarını ixtisar edə bilər (4.4.4). Avadanlıq siyahısına bağlanan dolablı aptek mebeli, malın həcminə uyğun əczaçılıq soyuducusu, kondisioner, termometr və termohiqrometr düşür (4.4.1). Qanunda və bu qaydalarda minimum sahə və qonşu aptekə məsafə tələbi yoxdur, ölçünü otaq siyahısı özü qoyur.

Saxlama şərti kağızda qalmır. Qaydalar satış zalında və anbarda temperatur, rütubət və havalandırmanı sutkada bir dəfə qeyd xəritəsinə yazmağı tələb edir (7.6). 2025-ci il aprelin 4-də Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi Salyandakı «Salyan 20» aptekinin anbarında havalandırma sisteminin quraşdırılmadığını və temperaturun qeydə alınmadığını aşkarlayıb, anbarda iş nöqsanlar aradan qalxanadək dayandırılıb (AQTA-nın məlumatı).

Qiymət tavanı aptekə nə qədər marja saxlayır?

Qeydiyyatdan keçmiş dərmanın topdan və pərakəndə qiymətinin yuxarı həddini Tarif (qiymət) Şurası təsdiq edir. Nazirlər Kabinetinin qiymət qaydası aptekin əlavəsini topdansatış qiymətinin 20%-i ilə məhdudlaşdırır, şərti qiyməti 50 ₼-dan baha dərmanlarda faiz azalır (3.4). Tavana ƏDV daxildir və aptekin ƏDV ödəyicisi olub-olmamasından asılı deyil (3.5). Topdan qiymətinin yuxarı həddi 10 ₼ olan dərman rəfdə ən çoxu 12 ₼ olur və anbar tavanla satanda satışın altıda biri aptekə qalır.

Tavanı keçmək lisenziyanı riskə atır. Qanunun 4.7-ci maddəsi tənzimlənən qiymətdən baha satışı qadağan edir, buna görə il ərzində üç dəfə məsuliyyətə cəlb olunan aptekin lisenziyası altı ayadək dayandırılır (5.3). Bununla belə, Qanunun 13.3-cü maddəsinin icazə verdiyi qeyri-dərman malların qiyməti sərbəstdir və kiçik aptek marjanı bu rəflərlə qaldıra bilər. Hesablarımızda satışın 30%-i belə mallardır və onlara 35% əlavə qoyulur, bu bölgü bizim fərziyyəmizdir.

Əczaçı öz apteki ilə ayda nə qazanır?

Modeldə əczaçı Bakı ətrafındakı qəsəbədə fərdi sahibkar kimi tək işləyir. Lalafo.az-dakı «aptek icarəyə verilir» və ticarət obyekti elanlarını 12 noyabrda yığanda Xırdalan və Digahda vitrinli kiçik obyektlər ayda 200–400 ₼, Bakıda 40–60 m²-lik yerlər 1,200–1,300 ₼ idi. Suraxanıda keçmiş aptekin 135 m²-lik sahəsi 3,000 ₼-a, Masazırda işləyən aptekin 128 m²-i 6,000 ₼-a təklif olunurdu. İşlənmiş aptek mebeli 900–1,500 ₼, tam komplektlər 3,500–8,000 ₼, tibbi soyuducu 680–1,000 ₼-dır.

Göstərici	Dəyər	Əczaçının öz aptekində
Başlanğıc kapitalı	19,900–29,400 ₼	lisenziya, mebel, soyuducu, kassa; 15,000 ₼-ı ilk mal qalığıdır
Aylıq xərc	~650 ₼ + satışın ~4%-i	400 ₼ kirayə, kommunal, proqram, sığorta, POS, vaxtı keçən mal
Geri qaytarma	14–31 ay	ayda 12,000–16,000 ₼ satışla
Çətinlik	yüksək	lisenziya, qiymət tavanı, böyük mal qalığı
Format	oflayn	qeyri-yaşayış sahəsində aptek

Satış ayda 12,000 ₼ olanda vergidən sonra əczaçıya ~960 ₼, 16,000 ₼ olanda ~1,450 ₼ qalır və bu, onun öz maaşıdır. Yuxarı hədd elə seçilib ki, illik satış 192,000 ₼ olsun və aptek ƏDV qeydiyyatına düşməsin. Ən ucuz variantda kapitalın dörddə üçü rəfdəki maldır, bağlanan apteklər isə elanlarda onu avadanlıqla birlikdə satır. Tək işləyən əczaçı xəstələnəndə aptek bağlı qalır, çünki satışı şəhadətnaməsi olmayan adam edə bilməz.

Aptek niyə sadələşdirilmiş vergidə qala bilmir?

Vergi Məcəlləsinin 218.5.13-cü maddəsi lisenziya tələb olunan fəaliyyətlə məşğul olanları sadələşdirilmiş vergidən kənarda saxlayır. Əczaçı fərdi sahibkar kimi mənfəətin 20%-ini gəlir vergisi kimi ödəyir (101.3), MMC də mənfəət vergisini eyni dərəcə ilə verir (105.1). Fərdi sahibkar üstəlik satışın 2%-i qədər, ayda 60–400 ₼ sosial və 16 ₼ tibbi sığorta köçürür (DVX-nin 2026 bukleti).

Ardıcıl 12 ayda dövriyyə 200,000 ₼-ı keçəndə aptek ƏDV ödəyicisinə çevrilir (155.1, ətraflı ƏDV bələdçisində). Tavana ƏDV artıq daxil olduğundan vergi qiymətə yox, marjaya düşür və hər 118 ₼ marjanın 18 ₼-ı büdcəyə gedir. Topdan anbarlar malı e-qaimə ilə yazır. Orta aylıq işçi sayı ən azı 3 olan, sığorta borcu olmayan mikro sahibkarların mənfəətinin 75%-i vergidən azaddır (102.1.30, 106.1.20), lakin üç əczaçı saxlayıb ildə 200,000 ₼-dan az satan aptek çətin ayaqda qalar.

Şirkət apteki üçün əczaçı və topdan anbar haradan tapılır?

Lalafo-dakı əczaçı vakansiyalarında maaşlar çox vaxt 500–800 ₼ və bonusdur. Bakıxanovdakı iki aptek 500 ₼, Azadlıq metrosunun yanındakı aptek axşam növbəsinə 600 ₼ yazır, bir elanda 200 ₼ və bonus yazılıb. Bir aptek şəbəkəsi müdir vakansiyasında 800–850 ₼ maaş, əczaçılıq təhsili və üç il təcrübə istəyir. Səhər 8-dən gecə 11-dək açıq aptek üçün modeldə bir müdir və növbə ilə işləyən üç əczaçı götürülüb.

Brendlə topdan anbar arasındakı zəncir distribütor kartında izah olunub. Anbarla müqavilədə bunlara baxın:

• ödəniş möhləti və kredit limiti;
• son istifadə tarixi yaxınlaşan malın geri qaytarılması;
• soyuq saxlanan dərmanların çatdırılma şəraiti;
• Tarif Şurası qiyməti endirəndə köhnə qiymətlə alınmış qalığın taleyi.

Şəbəkənin adı ilə işləmək istəyənlər yenə 5.4-cü maddəyə qayıdır. Şəbəkənin lisenziyası onunla əməkdaşlıq müqaviləsi bağlayan sahibkara keçmir, hər aptek ya şəbəkənin öz ünvanıdır, ya da sahibkar öz lisenziyasını alır. Royalti, tədarük öhdəliyi və müqavilədən çıxış şərtləri franşiza kartında ayrıca yazılıb.

Bakıda 80 m²-lik şirkət apteki nə vaxt qazanır?

İkinci modeldə MMC Xətai metrosuna yaxın 80 m²-lik obyekti elandakı qiymətlə, ayda 1,600 ₼-a icarəyə götürür, mebel komplektinə 8,000 ₼, ilk mal qalığına 35,000 ₼ qoyur. Əvvəl aptek olmuş yerdə kapital ~50,000 ₼, təmir tələb edən boş obyektdə ~62,000 ₼ olur, depozit və kirayə artımı şərtləri obyekt icarəsi yazısında var. Ayda 50,000 ₼ satış ildə 600,000 ₼ edir və aptek ƏDV ödəyir.

Göstərici	Əczaçının öz apteki	Şirkət apteki (MMC)
Kim satır	sahibin özü	müdir və 3 əczaçı
Vergi	gəlir vergisi, ƏDV yoxdur	mənfəət vergisi və ƏDV
Yaxşı ayda qalan	~1,450 ₼, sahibin maaşı ilə birlikdə	~1,490 ₼, sahibə maaş yoxdur
Geri qaytarma	14–31 ay	34–42 ay, zəif aylarla qayıtmır

Satış 35,000 ₼-a enəndə aptek ayda ~320 ₼ zərər edir və zərərsizlik nöqtəsi ayda təxminən 37,000 ₼, gündə 1,200 ₼-dan bir az çox satışdır.

Fərqin bir səbəbi ƏDV-dir, o, eyni satışda marjadan ayda ~1,480 ₼ aparır. Dörd işçinin maaşına işəgötürənin sığorta payı da əlavə olunur, o, 200 ₼-dan yuxarı hissənin 15%-i, 44 ₼ və 2% tibbi sığortadır (DVX-nin flayeri). İkinci ünvanın lisenziya əlavəsi 500 ₼-dır və müdirlə mühasib iki aptekə bölünəndə sabit xərcin payı azalır. Mal qalığını borcla almağın şərtləri biznes krediti bələdçisindədir, kredit faizi bu hesaba salınmayıb.

Hazır aptek almaq və obyekti şəbəkəyə vermək

Elanlarda hazır apteklər avadanlıq və dərmanla birlikdə satılır. Bakıxanovda 85 m²-lik aptek biznesi 25,000 ₼-a, başqa elanda avadanlıq, dərmanların 70%-i və lisenziya birlikdə 15,000 ₼-a təklif olunur. Fərdi sahibkarın lisenziyası alıcıya keçmir, şirkətin payını alanda isə lisenziya şirkətdə qalır, bu fərqi hazır biznes almaq bələdçisi açır. Rəfdəki qutuların son istifadə tarixi və qeydiyyatı bir-bir yoxlanır, çünki vaxtı keçmiş və mənşəyi bəlli olmayan dərmanı satmaq da, satış üçün saxlamaq da qadağandır (Qanunun 4.8-ci maddəsi).

Obyekt sahiblərinin də öz yolu var. Mehdiabadda 150 m²-lik aptek obyekti 490,000 ₼-a satılır, satıcı yazır ki, obyekt şəbəkə apteklərindən birinə on illik müqavilə ilə ayda 2,000 ₼-a icarədədir və illik gəlirlilik 4.9%-dir.

Aptek necə açmaq olar: ərizəyə qədər addımlar

1. Əczaçının diplomunu və şəhadətnaməsinin bitmə tarixini yoxlayın, sahibkar əczaçı deyilsə, MMC qurub əczaçı ilə əmək müqaviləsi bağlayın.
2. Zirzəmi olmayan, qeyri-yaşayış statuslu və otaq siyahısına sığan obyekt seçin, icarə müqaviləsinə lisenziya alınmasa çıxış şərti yazın.
3. Anbarla müqaviləni hazırlayın, malı lisenziyadan sonra gətirin.
4. Ərizəni portalda verin və nazirliyin məlumatından sonra 5 iş günü ərzində rüsumu ödəyin (18.5).
5. İş təlimatlarını və standart əməliyyat prosedurlarını yazın (7.9–7.14), temperatur xəritəsini ilk gündən aparın.

Ərizədən əvvəl sənəd paketini hüquqşünasa, vergi rejimini mühasibə göstərmək bir neçə aylıq yazışmaya qənaət edir.

Lisenziya tələb edən başqa biznes ideyalarını e-poçtla almaq üçün AZERBUSINESS bülleteninə abunə olun.

Hesabın əsası

• Əczaçının kapitalı: lisenziya 1,000 ₼ + depozit və ilk ay 2 × 400 = 800 + işlənmiş mebel 1,500 + tibbi soyuducu 700 + iki termohiqrometr 50 + kassa-POS 245 + kompüter və proqram 600 + ilk mal qalığı 15,000 = 19,895 ≈ 19,900 ₼. Tam mebel komplekti (3,500 ₼, yəni 2,000 ₼ çox) və 50 m² kosmetik təmirlə (50 × 150 = 7,500 ₼): 19,895 + 2,000 + 7,500 = 29,395 ≈ 29,400 ₼.
• Marja: 20% əlavədə aptekə satışın 20 ÷ 120 hissəsi, yəni altıda biri qalır; qeyri-dərman malda 35% əlavə ilə 35 ÷ 135 hissəsi. Satışın 70%-i dərman, 30%-i digər mallardır.
• Əczaçının zəif ayı: 12,000 ₼ satış; dərman 8,400 ÷ 6 = 1,400, digər 3,600 × 35 ÷ 135 ≈ 933; marja 1,400 + 933 = 2,333 ₼.
• Əczaçının yaxşı ayı: 16,000 ₼ satış; dərman 11,200 ÷ 6 ≈ 1,867, digər 4,800 × 35 ÷ 135 ≈ 1,244; marja 1,867 + 1,244 = 3,111 ₼.
• Əczaçının sabit xərci: kirayə 400 + kommunal 150 + internet, proqram və kassa xidməti 80 + tibbi sığorta 16 = 646 ₼. Satışa bağlı xərclər: POS 70% kartla × 1.5% (12,000 × 70% × 1.5% = 126, 16,000-də 168), vaxtı keçən mal 1% (120 və 160), sosial sığorta 2% (240 və 320).
• Zəif ayın nəticəsi: 2,333 − 646 − 126 − 120 − 240 = 1,201 ₼; gəlir vergisi 1,201 × 20% ≈ 240; 1,201 − 240 = 961 ≈ 960 ₼.
• Yaxşı ayın nəticəsi: 3,111 − 646 − 168 − 160 − 320 = 1,817 ₼; vergi 1,817 × 20% ≈ 363; 1,817 − 363 = 1,454 ≈ 1,450 ₼.
• Əczaçının geri qaytarması: 19,900 ÷ 1,454 ≈ 13.7 ay, 29,400 ÷ 961 ≈ 30.6 ay.
• ƏDV həddi: 16,000 × 12 = 192,000 ₼, 200,000 ₼-dan azdır.
• Şirkətin kapitalı: lisenziya 1,000 + depozit və ilk ay 2 × 1,600 = 3,200 + mebel komplekti 8,000 + tibbi soyuducu 900 + iki kassa-POS 490 + iki kompüter 1,200 + lövhə 150 + üç termohiqrometr 75 + ilk mal qalığı 35,000 = 50,015 ≈ 50,000 ₼. Təmirlə 80 × 150 = 12,000 ₼: 50,015 + 12,000 = 62,015 ≈ 62,000 ₼.
• Şirkətin yaxşı ayının marjası (ƏDV-siz): 50,000 ₼ satış; dərman 35,000 ÷ 1.18 ≈ 29,661 və 29,661 ÷ 6 ≈ 4,944; digər 15,000 ÷ 1.18 ≈ 12,712 və 12,712 × 35 ÷ 135 ≈ 3,296; marja 4,944 + 3,296 = 8,240 ₼.
• ƏDV-nin payı: qeydiyyat olmasaydı dərmandan 35,000 ÷ 6 ≈ 5,833, digər mallardan 15,000 × 35 ÷ 135 ≈ 3,889 qalardı; 5,833 + 3,889 = 9,722 ₼ və 9,722 − 8,240 = 1,482 ≈ 1,480 ₼.
• Şirkətin əmək haqqı və sığortası: 850 + 3 × 600 = 2,650 ₼; sosial sığorta 44 + 650 × 15% = 141.5 və 3 × (44 + 400 × 15%) = 312, cəmi 141.5 + 312 = 453.5 ₼; tibbi sığorta 2,650 × 2% = 53 ₼.
• Şirkətin sabit xərci: kirayə 1,600 + əmək haqqı 2,650 + sığorta 453.5 + 53 + kommunal 250 + proqram və internet 120 + mühasib 300 = 5,426.5 ₼.
• Şirkətin yaxşı ayı: POS 50,000 × 70% × 1.5% = 525, vaxtı keçən mal 42,373 × 1% ≈ 424; 8,240 − 5,426.5 − 525 − 424 = 1,864.5 ₼; mənfəət vergisi 1,864.5 × 20% ≈ 373; 1,864.5 − 373 = 1,491.5 ≈ 1,490 ₼.
• Şirkətin zəif ayı: 35,000 ₼ satış; dərman 24,500 ÷ 1.18 ≈ 20,763 və 20,763 ÷ 6 ≈ 3,460; digər 10,500 ÷ 1.18 ≈ 8,898 və 8,898 × 35 ÷ 135 ≈ 2,307; marja 3,460 + 2,307 = 5,767 ₼. POS 35,000 × 70% × 1.5% = 367.5, vaxtı keçən mal 29,661 × 1% ≈ 297; 5,767 − 5,426.5 − 367.5 − 297 = −324 ≈ −320 ₼.
• Zərərsizlik nöqtəsi: hər manat satışdan marja 8,240 ÷ 50,000 = 0.1648, POS 0.0105, vaxtı keçən mal 0.0085; 0.1648 − 0.0105 − 0.0085 = 0.1458; 5,426.5 ÷ 0.1458 ≈ 37,219 ₼ ayda, 30 günə bölünəndə ~1,240 ₼.
• Şirkətin geri qaytarması: 50,000 ÷ 1,491.5 ≈ 33.5 ay, 62,000 ÷ 1,491.5 ≈ 41.6 ay.
• Qeyd: satış həcmləri, 70/30 mal bölgüsü, qeyri-dərman mala 35% əlavə, ilk mal qalığı, kommunal, proqram, mühasib, POS haqqı 1.5% və kartla ödəniş payı 70%, vaxtı keçən mal 1%, kompüter, lövhə və 600 ₼ əczaçı maaşı bizim fərziyyəmizdir. Kirayə, mebel, soyuducu və maaş aralıqları elanlardan, 150 ₼/m² təmir interyer dizayn kartından, kassa-POS qiyməti gözəllik salonu kartından, rüsum, vergi və sığorta dərəcələri qanundan və DVX materiallarından götürülüb. Sahibin əmək haqqı əczaçının hesabında qalan pulun içindədir, MMC-nin hesabında sahibə maaş yoxdur.