Onlayn konsaltinq və kouçinq: seans qiyməti və ilk müştəri

Bu kart öz sahəsində illərlə işləmiş və bildiyini başqa bizneslərə satmaq istəyən adam üçündür. Marketoloq, satış rəhbəri və ya HR meneceri əvvəlcə tək konsultant kimi işləyir, müştəriləri sığmayanda şirkət qurur. Bilik bir dəfə yazılıb çox adama satılanda bu artıq onlayn kurs açmaq sayılır, lakin konsultantın hər saatı bir müştərinin işinə gedir.

Konsaltinq nədir və kouçinq ondan nə ilə fərqlənir?

Konsaltinq müştərinin konkret problemini təhlil edib onun üçün həll yolu hazırlayan ödənişli xidmətdir. Konsultant satış rəqəmlərinə, reklam kabinetinə və ya işə qəbul qaydasına baxır, nəyin işləmədiyini göstərir və yazılı plan verir. Kouç hazır cavab vermir, suallarla müştərini öz qərarına aparır, buna görə kouçinq karyera, rəhbərlik və vərdiş kimi qərarı müştərinin özünün verməli olduğu mövzulara uyğundur. Mentor öz keçdiyi yolu danışır və adətən bir adamla uzun müddət işləyir.

Elan saytlarında bu sözlər qarışıq işlənir. 12 noyabrda lalafo.az-da mentorluq sorğusu 20 elan qaytardı, mentorluq yeddisinin mətnində keçirdi və onlardan beşi «evdən gəlir», «komandamıza qoşul» tipli komanda yığımı idi, ikisi Homm Life, biri Faberlic adı ilə. Belə elanların arasında ekspertin pullu mentorluq təklifi ilk baxışda komanda yığımından seçilmir.

Kouçluq üçün ölkədə rəsmi sertifikat imtahanı da var. AZƏRTAC 2025-ci ilin oktyabrında xəbər verdi ki, «Azerbaijan Quantum and Coaching Cooperation» MMC AZS ISO/IEC 17024:2024 standartı üzrə akkreditasiya alıb və «Kouç (səviyyə 6)» ixtisası üzrə imtahandan keçənlərə iki illik səriştəlilik sertifikatı verə bilir. İmtahana ən azı 60 saatlıq kouçluq təlimini sənədlə göstərən namizəd buraxılır (AZƏRTAC). Xəbərdə kouç sertifikatının işləmək üçün məcburi olub-olmadığı deyilmir.

Onlayn konsaltinq hansı sahədə satılır, hansında diplom lazımdır?

Müştərinin pulunu birbaşa artıran və ya qoruyan biliyə pul verməyə daha asan razılaşırlar. Satış skripti və CRM, reklam büdcəsinin bölgüsü, işə qəbul müsahibəsi, ixrac sənədləri, proqram üçün texniki seçim və karyera planı belə mövzulardır. Hər mövzuda biznes məsləhəti vəd edən təklif heç kimin konkret sualına cavab vermir.

«Diplomum yoxdur, konsultant ola bilərəm?» sualının cavabı sahədən asılıdır. Biznes, marketinq və satış məsləhəti lisenziya tələb olunan fəaliyyətlərin siyahısında yoxdur və bu sahələrdə müştəriləri diplomdan çox əvvəlki işlərin rəqəmləri inandırır.

Ancaq bəzi sahələrdə məsləhət ixtisasla bağlıdır. Özəl tibb fəaliyyəti «Lisenziyalar və icazələr haqqında» Qanunun 1 nömrəli əlavəsində lisenziya tələb olunan fəaliyyətlərin 2-ci bəndidir (qanunun mətni). Səhiyyə müəssisəsində psixoloji yardım göstərən klinik psixoloq Səhiyyə Nazirliyindən ixtisas attestatı alır, ərizəyə klinik psixologiya üzrə magistr diplomu və ən azı bir illik iş təcrübəsi əlavə olunur (Nazirlər Kabinetinin qaydası, 2.2-ci bənd). Vergi bəyannaməsi və uçot üzrə məsləhət mühasibin işidir və onlayn mühasibat xidməti kartında ayrıca yazılıb. Bu kart hüquq, vergi, tibb və psixoloji yardım sahələrində diplomsuz məsləhəti biznes ideyası kimi təklif etmir.

Seans və paket neçəyə satılır?

Lalafo-da biznes məsləhəti təklif edən üç elanın heç birində seansın qiyməti yazılmayıb. Mühasibat konsultasiyası elanında «Konsultasiya ödənişlidir» deyilir, məbləğ yoxdur. Qiymətin açıq yazıldığı iş əsasən CV hazırlanmasıdır, elanlarda 3–20 ₼. Qiymət yazışmaya saxlanılır və bazarın açıq rəqəmi demək olar ki, yoxdur.

Beynəlxalq Kouçinq Federasiyasının (ICF) 2023 tədqiqatının qısa hesabatında Şərqi Avropa regionunda bir saatlıq kouçinq seansının orta qiyməti 138 $ (~235 ₼) göstərilib. Həmin regionda kouç həftədə orta hesabla cəmi 7.7 saat seans keçirir, 8.4 aktiv müştərisi olur və ildə kouçinqdən 18,700 $ (~31,790 ₼) qazanır. Yəni bölgədəki kouçların gəlirini seansın qiymətindən çox satılan saatların azlığı məhdudlaşdırır.

Bu kartın hesabında kiçik biznes üçün iki məhsul götürülüb. Birdəfəlik diaqnostik seans 80 ₼-dır, 60–90 dəqiqə çəkir, sonunda müştəri bir səhifəlik yazılı nəticə alır. Aylıq paket isə 280 ₼-dır, ona dörd seans, hər seansdan sonra tapşırıq siyahısı və iş günləri seanslararası yazışma daxildir. Qiymətlər ICF-in regional ortalamasından xeyli aşağı qoyulub, çünki hesabdakı müştəri öz cibindən ödəyən kiçik biznes sahibidir.

Seans Zoom və ya Google Meet üzərindən keçir, boş saatı müştəri Calendly kimi təqvimdə özü seçir (Standard planı illik ödənişdə ayda 10 $, ~17 ₼). Görüşdən əvvəl doldurulan sual formasını Google Forms ilə qurmaq olur. Üz-üzə görüş istəyənlər üçün Bakıda və Masazırda psixoloqlara, konsultantlara və kouçlara saatlıq otaqlar 9–15 ₼-a, ayda 20 saatlıq paketlə 100–110 ₼-a icarəyə verilir.

Tək konsultantın ayı necə bağlanır?

Göstərici	Dəyər	Tək konsultantın işində
Başlanğıc kapitalı	400–1,160 ₼	mikrofon və işıq, iki aylıq alətlər, ilk reklam; yuxarı ucda müştərisiz üç ayın xərci; noutbuk sizdədir
Aylıq xərc	~300 ₼	Zoom, təqvim, ChatGPT Plus, internet, reklam, 76 ₼ sosial və tibbi sığorta
Geri qaytarma	3 aya qədər	iki paket müştərisi olan zəif ayda da
Çətinlik	orta	bilik artıq var, çətin olan ilk üç müştərini tapıb saxlamaqdır
Format	onlayn, evdən	bəzi görüşlər saatlıq kabinetdə keçir

Mikrofon və işığın qiyməti lalafo.az-ın noyabr elanlarındandır, dollarla ödənən alətlər 1.70 ₼ məzənnəsi ilə manata çevrilib.

Müştərilər şirkət olanda nümunə belə qurulur. Fərdi seanslar ödəniş linki ilə gəlir, yerli ödəniş şlüzü standart faizini açıq yazmadığı üçün komissiya 2% götürülüb. Paketləri şirkətlər bank köçürməsi ilə ödəyirlər.

• Zəif ay: 2 paket və 3 diaqnostik seans 800 ₼ gətirir. Sabit xərc və komissiya çıxılandan, 20% gəlir vergisi ödənəndən sonra ~400 ₼ qalır.
• Yaxşı ay: 5 paket və 6 seans 1,880 ₼ edir, vergidən sonra ~1,260 ₼ qalır.

Muzdlu işçi olmadığından bu pul konsultantın öz maaşıdır. Yaxşı ayda 26 seans keçirilir, yəni həftədə altı saata yaxın görüş olur və bu, ICF-in Şərqi Avropa rəqəmindən bir az azdır. Hazırlıq, yazılı plan və yazışma həmin saatların üstünə gəlir.

VÖEN-li müştərilərə göstərilən xidmətin rübdəki payı 30%-i keçəndə sadələşdirilmiş vergi hüququ itir (DVX-nin 2026 bukleti), buna görə nümunədə mənfəətin 20%-i ilə gəlir vergisi götürülüb (Vergi Məcəlləsi, maddə 101). Karyera kouçinqi kimi işdə müştərilər fiziki şəxslər olur və dövriyyənin 2%-i ilə sadələşdirilmiş vergi uyğun gəlir.

İlk müştərilər haradan gəlir?

İlk müştərini axtarmağa sizi əvvəlki işdən tanıyan adamlardan başlamaq məntiqlidir, çünki keçmiş rəhbər, təchizatçı, başqa şirkətə keçmiş həmkar artıq bilir ki, siz satış şöbəsini qurmusunuz və ya ixrac partiyasını gömrükdən çıxarmısınız. LinkedIn bu tanışlığı yazıya çevirir. Bir layihənin əvvəlki və sonrakı rəqəmini müştərinin icazəsi ilə göstərən post keçmiş həmkarlara indi nə satdığınızı xatırladır, profilin necə qurulduğu sahibkarların LinkedIn-də şəxsi brendi haqqında yazıdadır.

Diaqnostik seans ilk müştəri üçün rahat qapıdır, çünki 80 ₼ şirkət sahibinə risk kimi görünmür və seansın sonunda o, paketin nə verəcəyini görür. Razı qalan müştəridən tövsiyə istəmək olar, yeni müştəri gətirənə mükafatı necə hesablamaq referal proqramları kartında var. İngiliscə işləyən konsultant xarici sifarişçini də axtara bilər, platformaların haqqı və pulun çıxarılması Upwork və oxşar saytlar haqqında yazıda yazılıb.

1. Bir problem və bir müştəri tipi seçin, məsələn Instagram-dan satan mağazalarda reklam büdcəsinin bölgüsü.
2. Diaqnostik seansın sual formasını, bir səhifəlik nəticə şablonunu və paketin təsvirini hazırlayın.
3. Fərdi sahibkar kimi VÖEN alın, ödəniş linkini qoşun, müqavilə şablonunu hüquqşünasa göstərin.
4. Keçmiş işlərinizdən iki keysi rəqəmlə yazın və LinkedIn-də paylaşın.
5. Hər seansdan sonra bir iş günü ərzində yazılı xülasə göndərin.

Paket müştərisi beşi keçəndə təqvim, xatırlatmalar və hesab-fakturalar seans vaxtını almağa başlayır və bu işləri virtual assistentə vermək olar.

Konsaltinq şirkəti: komanda, layihə və tender

Konsultant ayda iki-üç layihədən imtina edəndə və korporativ müştəri müqaviləni şirkətlə bağlamaq istəyəndə ikinci pillənin vaxtı çatır. Bu mərhələdə konsaltinq xidməti saatla yox, layihə ilə satılır, məsələn satış prosesinin auditi və üç aylıq plan. Aylıq abunədə konsultant hər ay hesabata baxır və rəhbərlə görüşür. MMC-nin qeydiyyatı şirkət açmaq bələdçisində addım-addım göstərilib.

Hesabda şirkət sahibi direktor kimi 1,000 ₼ maaş alır, iki konsultant 1,200 ₼ maaşla işləyir. Layihə 3,000 ₼-a, aylıq abunə 700 ₼-a satılır. Ofis üçün Elmlər Akademiyası metrosunun yanında konsultasiya və ofis işinə uyğun göstərilən 40 m²-lik əşyasız otaq götürülüb, kirayəsi kommunal və internetlə birlikdə 950 ₼-dır. Eyni metronun çıxışında ölçüsü yazılmayan otaq 300 ₼-a təklif olunur.

• Sabit xərc: üç maaş işəgötürənin sığortası ilə, ofis, alətlər, satış xərci və kənar mühasib ayda ~5,700 ₼ tutur.
• Zəif ay: 1 layihə və 3 abunə 5,100 ₼ gətirir, şirkət ~590 ₼ zərərə düşür.
• Yaxşı ay: 2 layihə və 5 abunə 9,500 ₼ edir, 20% mənfəət vergisindən sonra ~3,040 ₼ qalır, sahibin 1,000 ₼ maaşı xərcin içindədir.
• Başlanğıc: ofisin depoziti və ilk ayı, mebel, iki noutbuk və iki aylıq xərc ehtiyatı ~17,200 ₼ edir, yaxşı aylar ardıcıl gəlsə 6 aya yaxın qayıdır.

Dövlət sifarişi də bu pillədə açılır. etender.gov.az-da ehtimal olunan qiyməti 30,000 ₼-dək olan kotirovka sorğularında yalnız mikro və kiçik sahibkarların təklifləri qiymətləndirilir, 1–10 işçisi və ildə 200,000 ₼-dək gəliri olan şirkət mikro sayılır. Portalın qaydaları və iştirak haqqı tender nədir bələdçisindədir. Dövlət sifarişində pul təhvildən sonra köçürülür, hesabda korporativ müştərilər də aktdan sonra ödəyir və ehtiyatın iki aylıq xərcə bərabər götürülməsinin səbəbi budur.

	Tək konsultant	Konsaltinq şirkəti
Nə satılır	diaqnostik seans və aylıq paket	layihə və aylıq abunə
Pul nə vaxt gəlir	seansdan və ya paketdən əvvəl	mərhələ və ya təhvil aktından sonra
Başlanğıc pulu nəyə gedir	alətlərə və müştərisiz aylara	əsasən iki aylıq xərc ehtiyatına
Zəif ayda	~400 ₼ qalır	~590 ₼ zərər
Vergi	20% gəlir vergisi və ya 2% sadələşdirilmiş	20% mənfəət vergisi
Əsas risk	bir-iki müştəridən asılılıq	boş ayda da ödənən maaşlar

Konsaltinq şirkəti nədən zərər görür?

Tək konsultant boş ayda az qazanır, lakin şirkət maaşları yenə ödəyir. Hesabdakı bir layihəli ay zərərlə bağlanır, heç bir layihənin imzalanmadığı ayda isə zərər ~3,590 ₼-a çatır və bir yaxşı ayın qazancını üstələyir.

İkinci risk hesabatların keyfiyyətidir. Deloitte Avstraliya hökumətinin Məşğulluq və İş Münasibətləri Departamenti üçün 440,000 Avstraliya dollarlıq hesabat hazırlamışdı. 2025-ci ilin iyulunda Sidney Universitetinin alimi Kristofer Rac orada mövcud olmayan mənbələrə istinad və məhkəmə qərarından uydurma sitat tapdı. Düzəldilmiş versiyada hesabatın hazırlanmasında GPT-4o əsaslı alətin işlədildiyi açıqlandı və şirkət müqavilənin son ödənişini qaytarmağa razılaşdı (The Register, oktyabr 2025).

Alimin tənqidinin bir hissəsi süni intellektdən istifadənin gec açıqlanmasına aid idi. Adı tanınmayan kiçik konsaltinq şirkəti belə səhvdən sonra korporativ müştərini çətin ki, saxlaya bilsin.

Müqavilədə baxılası bəndlər

• seansların sayı, hansı sənədin (plan, audit hesabatı) nə vaxt təhvil veriləcəyi və seanslararası yazışmanın həddi;
• gec ləğv edilən seansın taleyi, məsələn 24 saatdan az qalmış ləğv keçirilmiş seans sayılır;
• ödənişin vaxtı, paket üçün əvvəlcədən, layihə üçün mərhələlərlə və avansın faizi ilə;
• məxfilik, seansın yazılması və transkriptin süni intellekt alətinə verilməsi üçün razılıq, hesabatda belə alət işlədilibsə rəqəmləri kimin yoxladığı;
• satışın və ya gəlirin artacağına zəmanət verilmədiyi;
• şirkətdə konsultantların əmək müqaviləsində müştəri məlumatının məxfiliyi.

Seans qeydlərini, təqvimi və müştəriyə gedən xülasəni bir köməkçiyə tapşırmaq istəyən konsultant üçün KURS: AI Agent & YouTube biznesi Hermes AI Agent ilə şəxsi köməkçi qurmağı, şirkət mərhələsində isə biznes proseslərini AI ilə avtomatlaşdırmağı öyrədir.

Hesabın əsası

• ICF rəqəmləri: 138 $ × 1.70 = 234.6 ≈ 235 ₼ seans; 18,700 $ × 1.70 = 31,790 ₼ illik gəlir. Rəqəmlər 2022-ci il məlumatıdır, 2023 hesabatında dərc olunub.
• Alətlər: Zoom Pro (illik ödənişdə 14.16 $), Calendly Standard (10 $) və ChatGPT Plus (20 $) ayda 44.16 $ edir; 44.16 × 1.70 = 75.07 ≈ 75 ₼. Zoom və ChatGPT ayrıca 24 ₼ və 34 ₼-dır.
• Tək konsultantın sabit xərci: alətlər 75 ₼ + internet və telefon 30 ₼ + reklam 100 × 1.18 = 118 ₼ + sığorta 60 + 16 = 76 ₼; 75 + 30 + 118 + 76 = 299 ≈ 300 ₼.
• Kapitalın aşağı ucu: mikrofon 95 ₼ + ştativ və işıq 35 ₼ + iki aylıq alətlər 2 × 75 = 150 ₼ + ilk reklam 118 ₼; 95 + 35 + 150 + 118 = 398 ≈ 400 ₼.
• Kapitalın yuxarı ucu: mikrofon 171 ₼ + ştativ və işıq 90 ₼ + üç aylıq sabit xərc 3 × 299 = 897 ₼; 171 + 90 + 897 = 1,158 ≈ 1,160 ₼.
• Zəif ay: paketlər 2 × 280 = 560 ₼, seanslar 3 × 80 = 240 ₼; 560 + 240 = 800 ₼. Komissiya 240 × 2% = 4.8 ₼; 800 − 299 − 4.8 = 496.2 ₼; vergi 496.2 × 20% = 99.24 ₼; 496.2 − 99.24 = 396.96 ≈ 400 ₼.
• Yaxşı ay: paketlər 5 × 280 = 1,400 ₼, seanslar 6 × 80 = 480 ₼; 1,400 + 480 = 1,880 ₼. Komissiya 480 × 2% = 9.6 ₼; 1,880 − 299 − 9.6 = 1,571.4 ₼; vergi 1,571.4 × 20% = 314.28 ₼; 1,571.4 − 314.28 = 1,257.12 ≈ 1,260 ₼. Sosial sığortanın 2%-i 1,880 × 2% = 37.6 ₼ edir, minimumdan az olduğu üçün 60 ₼ ödənilir.
• Seans sayı: yaxşı ayda 5 × 4 + 6 = 26 seans, 26 ÷ 4.3 həftə ≈ 6 seans həftədə.
• Tək konsultantın geri qaytarması: 398 ÷ 1,257 ≈ 0.3 ay; 1,158 ÷ 397 ≈ 2.9 ay.
• Şirkətdə maaşların xərci: konsultant 1,200 ₼ üçün işəgötürən 44 + (1,200 − 200) × 15% = 194 ₼ sosial və 1,200 × 2% = 24 ₼ tibbi sığorta ödəyir; 1,200 + 194 + 24 = 1,418 ₼, iki konsultant 2 × 1,418 = 2,836 ₼. Direktor 1,000 ₼ üçün 44 + 800 × 15% = 164 ₼ və 1,000 × 2% = 20 ₼; 1,000 + 164 + 20 = 1,184 ₼.
• Şirkətin sabit xərci: maaşlar 2,836 + 1,184 = 4,020 ₼ + ofis 950 ₼ + alətlər 3 × (24 + 34) = 174 ₼ + satış xərci 300 ₼ + kənar mühasib 250 ₼; 4,020 + 950 + 174 + 300 + 250 = 5,694 ≈ 5,700 ₼.
• Şirkətin zəif ayı: 3,000 + 3 × 700 = 5,100 ₼; 5,100 − 5,694 = −594 ≈ −590 ₼. Layihəsiz ay: 3 × 700 = 2,100 ₼; 2,100 − 5,694 = −3,594 ≈ −3,590 ₼.
• Şirkətin yaxşı ayı: 2 × 3,000 + 5 × 700 = 9,500 ₼; 9,500 − 5,694 = 3,806 ₼; vergi 3,806 × 20% = 761.2 ₼; 3,806 − 761.2 = 3,044.8 ≈ 3,040 ₼. İllik dövriyyə 9,500 × 12 = 114,000 ₼, hesab ƏDV-siz aparılıb.
• Şirkətin kapitalı: ofis 2 × 950 = 1,900 ₼ + mebel 900 ₼ + iki noutbuk 2 × 1,500 = 3,000 ₼ + iki aylıq ehtiyat 2 × 5,694 = 11,388 ₼; 1,900 + 900 + 3,000 + 11,388 = 17,188 ≈ 17,200 ₼. Geri qaytarma 17,188 ÷ 3,045 ≈ 5.6 ay.
• Qeyd: seans və paket qiymətləri, müştəri sayı, 2% ödəniş komissiyası, internet 30 ₼, reklam və satış xərci, maaşlar, layihə və abunə qiyməti, mebel və noutbuk bizim fərziyyəmizdir. Mikrofon, işıq, otaq və ofis qiymətləri lalafo.az elanlarından, kənar mühasibin 250 ₼-ı onlayn mühasibat kartından, sığorta dərəcələri DVX-nin 2026 materiallarından (işəgötürən flayeri), alətlərin qiyməti Zoom və Calendly-nin rəsmi səhifələrindən götürülüb.