Qrant necə alınır: biznes üçün qrant müraciəti addım-addım

Azərbaycanda biznes üçün qrantı dövlət qurumları və xarici donorlar müsabiqə ilə verir və pul sahibkarın gündəlik xərcinə yox, konkret layihəyə ayrılır. Kimlərin qatıla biləcəyi, layihədə nələrin yazılmalı olduğu və komissiyanın hansı 14 meyara bal verdiyi Nazirlər Kabinetinin qərarlarında və KOBİA-nın sənəd formalarında açıq yazılıb. Müraciətçilər çox vaxt VÖEN-i olan fərdi sahibkarlar və şirkətlərdir, VÖEN-in necə alındığını şirkət açmaq bələdçisi addım-addım göstərir.

Mündəricat

• Qrant nədir və hansı pul qrant sayılmır?
• Azərbaycanda sahibkara qrantı kim verir?
• Qrant müsabiqəsinə kim qatıla bilər?
• Yeni qrant müsabiqələrini harada izləmək olar
• Qrant müraciəti necə hazırlanır?
• Büdcəyə hansı xərclər yazılır?
• Komissiya layihəyə necə bal verir?
• Layihələr niyə rədd edilir
• Qalibdən sonra: müqavilə, hesabat və vergi
• Güzəştli kredit, subsidiya və özünüməşğulluqla fərq

Qrant nədir və hansı pul qrant sayılmır?

Qrant donorun resipiyentə, yəni pulu alan tərəfə konkret məqsəd üçün verdiyi pul və ya əmlakdır. 17 aprel 1998-ci il tarixli 483-IQ nömrəli «Qrant haqqında» Qanun onu təmənnasız sayır (1.2) və ayrıca yazır ki, birbaşa mənfəət əldə etmək üçün işlədilən maddi yardım qrant sayılmır (1.3). Dövlət müsabiqələrinin daha çox başqa kiçik bizneslərə xidmət edən layihələri maliyyələşdirməsinin səbəbi də budur.

Pul yalnız müqavilədə yazılan məqsədə gedir, başqa xərc üçün donorun yazılı razılığı lazımdır (4.2), həmin vəsaitlə alınan avadanlığı layihə müddətində satmaq da müqavilə icazə vermirsə qadağandır (4.3). Sahibkarlar üçün qrant müsabiqəsi buna görə sifarişə bənzəyir. Dövlət konkret nəticəni alır, məsələn, 40 nəfərin təlimini və ya bir prototipin sınağını, pulu da həmin nəticənin büdcəsi qədər ödəyir.

Azərbaycanda sahibkara qrantı kim verir?

Dövlət büdcəsindən kimin qrant verə biləcəyini Prezidentin 21 oktyabr 2015-ci il tarixli 654 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş siyahı müəyyən edir. Sahibkara aid olan qurumlar azdır və hər birinin öz qaydası var.

Qurum	Kim qatıla bilər	Bir layihəyə ən çox	Layihənin müddəti	Əsas sənəd
KOBİA	mikro, kiçik və orta sahibkarlar	20,000 ₼	3–12 ay	Nazirlər Kabinetinin 364 nömrəli qərarı, 2.1–2.4
İnnovasiya və Rəqəmsal İnkişaf Agentliyi (İRİA)	fiziki və hüquqi şəxslər	500,000 ₼	36 aya qədər	agentliyin vəsaitindən istifadə Qaydası, 6.1, 6.9.3, 6.25
Azərbaycan Elm Fondu	elmi təşkilatlar, ali məktəblər, alim və tədqiqatçılar	hər müsabiqədə ayrıca	3 ilə qədər	Nazirlər Kabinetinin 416 nömrəli qərarı, 1.7, 2.1.8
Gənclər Fondu	gənclər və gənclər təşkilatları	hər müsabiqədə ayrıca	elana görə	fondun elanı
QHT Agentliyi	yalnız qeyri-hökumət təşkilatları	hər müsabiqədə ayrıca	elana görə	agentliyin elanı
Aİ və başqa xarici donorlar	proqramın şərtinə görə	proqrama görə	proqrama görə	«Qrant haqqında» Qanun, 2.5

Mənbə: qurumların qrant qaydaları (e-qanun.az, aef.gov.az, mincom.gov.az); 654 nömrəli Fərmana istinad Elm Fondunun müsabiqə qaydasındadır (1.3).

KOBİA qrant müsabiqəsi nəyi maliyyələşdirir?

Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyinin müsabiqəsini Nazirlər Kabinetinin 30 sentyabr 2020-ci il tarixli 364 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş maliyyələşdirmə Qaydası tənzimləyir. Dörd sahə var: təhsil, elm, tədqiqat və dəstək layihələri (1.4). Biznesə ən yaxını dəstəkdir, ora patent almaq, məhsulların laboratoriya testi, ilk dəfə qeyri-neft məhsulu ixrac edən KOB-ların sertifikat xərcləri və startapların xarici bazarlarda təşviqi düşür (6.2).

Elm Fondu qrantı və e-QRANT sistemi

Azərbaycan Elm Fondunun müsabiqələri Nazirlər Kabinetinin 11 oktyabr 2017-ci il tarixli 416 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş müsabiqə qaydası ilə keçirilir. Elmi təşkilatlar, ali məktəblər, elmi işlə məşğul olan hüquqi şəxslər və vətəndaş alimlərin müvəqqəti kollektivləri orada bərabər hüquqla iştirak edir (1.7), layihə rəhbəri və iştirakçılarının çap olunmuş məqalələri olmalıdır (2.1.4). Biznes buraya elmi tədqiqat mövzusu ilə, kollektivin tərkibində gəlir.

Layihə əvvəl onlayn verilir, sonra imzalı kağız nüsxəsi fonda göndərilir (3.1). Fondun onlayn sistemi saytda «Qrant Layihələrinin Elektron İdarəolunması Sistemi» adlanır, qısa adı e-QRANT-dır, axtarışda onu çox vaxt e qrant kimi yazırlar.

Köhnə e-qrant.az domeni isə artıq dövlətə aid deyil. Wayback arxivində 2022–2023-cü illərdə orada QHT Agentliyinin elektron xidmətlər portalı görünür, 10 noyabr 2026-da həmin ünvan qeydiyyat və bonus düymələri olan kazino reklamı göstərdi. Elm Fondunun ünvanı aef.gov.az, QHT Agentliyinin ünvanı ngoagency.gov.az-dır.

Gənclər Fondu, İRİA və QHT Agentliyi

Gənclər Fondu qrantı gənclərə və gənclər təşkilatlarına verir. Hər müsabiqənin elanında hansı layihələrin qəbul olunmadığı ayrıca yazılır və kommersiya məzmunlu layihələr bu siyahıya düşə bilər, odur ki gənclər fondu qrantını biznesin öz xərci üçün planlamazdan əvvəl elanın həmin bəndini oxumaq lazımdır.

İRİA-nın vəsaitindən istifadə Qaydası agentliyə investisiya qoymağa, güzəştli kredit və qrant verməyə icazə verir (2.1). Startap qrantı axtaranlar üçün buradakı tavan KOBİA-dakından 25 dəfə yüksəkdir, prioritetləri və qiymətləndirmə qaydasını agentlik hər müsabiqə üçün ayrıca təyin edir (6.2). QHT Agentliyi qrantı yalnız qeyri-hökumət təşkilatlarına verilir, MMC və fərdi sahibkar ora müraciət etmir. Startapların başqa hansı yollarla pul tapdığını Layihə & Startap bölməsindəki kartlarda görmək olar.

Avropa İttifaqının qrant proqramı necə işləyir?

Aİ-nin kiçik biznesə dəstəyi EU4Business adı altında toplanır və hər proqram müəyyən müddətə açılıb bağlanır. Samuxlu Royal Məmmədov 2021-ci ildə FED.az-a danışıb ki, Aİ-nin maliyyələşdirdiyi ADSMİRRA layihəsinin təlimində biznes planını yazıb, plan qəbul olunanda istixana üçün 4,000 manat alıb. ADSMİRRA 2018–2021-ci illərdə işləyib, istixananın xərcləri göyərti istixanası kartında hesablanıb.

Qrant müsabiqəsinə kim qatıla bilər?

Müraciətçi qurumun qaydasında adı çəkilən kateqoriyaya düşməli, layihə də onun maliyyələşdirdiyi sahəyə uyğun gəlməlidir. KOBİA-da şərtlər belədir:

• KOB subyektinə aid istənilən hüquqi şəxs və ya hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıqla məşğul olan fiziki şəxs iştirak edir (2.1);
• hər şəxs bir müsabiqəyə yalnız bir layihə verir (2.2);
• başqa qurumun tam maliyyələşdirdiyi, icrası gedən və ya bitmiş layihə maliyyələşdirilmir (2.5), KOBİA-nın əvvəl maliyyələşdirdiyi eyniməzmunlu layihə də təkrar buraxılmır (7.8);
• layihəni onun rəhbəri təmsil edir (7.3), mətn azərbaycanca yazılır (7.13).

KOBİA-nın 14 noyabr 2022-ci il tarixli metodiki göstərişi dörd halda komissiya üzvlərinə layihəni ümumiyyətlə qiymətləndirməməyi tapşırır: büdcə qaydadakı həddən çoxdur, müddət 3–12 aydan kənara çıxır, layihə dörd sahənin heç birinə düşmür və ya müraciətçi KOB subyekti deyil.

İRİA-da fiziki və hüquqi şəxslər iştirak edir (6.1), layihə 36 aydan uzun olmur (6.9.3), bir layihə qaydası burada da var (6.8).

Yeni qrant müsabiqələrini harada izləmək olar

Hər qurum qrant elanını əvvəlcə öz saytında verir, xəbər saytları onu sonra götürür. Rəsmi saytları və sosial şəbəkə hesablarını izləyən sahibkarlar elanı ilk gün görür. Bölmə adları 10 noyabr 2026-da saytlarda yoxlanıb.

• KOBİA (smb.gov.az): menyudakı «Qrant» bölməsində ümumi şərtlər, sənəd formaları və əvvəlki qaliblər toplanıb, yeni elan «Xəbərlər» lentinə də düşür. Saytın aşağısında agentliyin Telegram kanalına, Facebook və Instagram hesablarına keçid var.
• Azərbaycan Elm Fondu (aef.gov.az): «Cari qrant müsabiqələri» və «Elanlar» bölmələri, ana səhifədə e-QRANT sisteminə keçid.
• Gənclər Fondu (youthfoundation.az): «Elanlar», «Gənclər üçün imkanlar» və «Gənclər təşkilatları üçün imkanlar» bölmələri, keçmiş qaliblər «Qrant nəticələri» səhifəsində.
• İRİA (idda.az): «Xəbərlər» bölməsi və agentliyin sosial şəbəkə hesabları. Qaydanın 6.3-cü bəndi tələb edir ki, elan sənəd qəbulunun son tarixindən ən azı 10 iş günü əvvəl saytda, sosial mediada və mediada verilsin.
• EU4Business (eu4business.az): Aİ-nin Azərbaycandakı biznes proqramları «Xəbərlər» bölməsində yazılır, saytın aşağısındakı «Abunə ol» forması yenilikləri e-poçtla göndərir.
• QHT Agentliyi (ngoagency.gov.az): qeyri-kommersiya layihələri üçün müsabiqələr ana səhifənin xəbər lentində çıxır, agentliyin Telegram kanalı da var.

KOBİA təqvim ilində ən çox iki müsabiqə keçirə bilər (7.2). Elanı müsabiqənin başlanmasına ən azı 30 gün qalmış verir və layihə qəbulunu başlanğıcdan bir gün əvvəl dayandırır (7.4, 7.6), 2023–2025-ci illərdə nəticələri ildə bir-iki dəfə açıqlayıb. Bir ayda sıfırdan layihəni və büdcəni yığmaq çətindir, problemi və xərc sətirlərini elandan əvvəl yazan sahibkarlar həmin ayı təchizatçı qiymətlərini toplamağa sərf edir.

Qrant müraciəti necə hazırlanır?

KOBİA-nın layihə forması 12 bölmədən ibarətdir və bölmələrin çoxunda simvol limiti var. Addımlar həmin formaya görə düzülüb. Başqa qurumlarda başlıqlar fərqli adlansa da, tələb oxşardır: Elm Fondunun qaydası da annotasiya, icra mərhələləri, gözlənilən nəticələr və xərclər smetası istəyir (3.4).

1. İdeya və sahə. Layihənin adı mahiyyətini deyir, formada dörd sahədən biri işarələnir (1-ci bölmə).
2. Problem. Layihənin nədən bəhs etdiyi və məsələnin aktuallığı 1,500 simvola sığmalıdır (2-ci bölmə). Rayonda neçə KOB-un laboratoriya testi üçün Bakıya getdiyini göstərən rəqəm ümumi cümlədən çox iş görür. Bazarı və rəqibləri görmək üçün SWOT təhlili yaxşı başlanğıcdır.
3. Hədəf, məqsəd və vəzifələr. Əsas hədəfə 500, ölçülə bilən məqsədə 500, vəzifələrə 1,500 simvol ayrılıb (3–4-cü bölmələr). Ardınca yenilik, iqtisadi səmərə və tətbiq imkanı yazılır (5-ci bölmə).
4. Faydalananlar və ərazi. Kimlərin faydalanacağı, sayları və bu qrupun niyə seçildiyi 1,000 simvolda göstərilir, icra yeri kəndə qədər yazılır (6–7-ci bölmələr).
5. Fəaliyyətlər və təqvim. Görüləcək işlər ay-ay cədvələ düşür (8-ci bölmə), layihə 3 aydan qısa, 12 aydan uzun olmur (2.3).
6. Büdcə. Ayrıca maliyyə əsaslandırması formasında hər xərcin ölçü vahidi, sayı və vahidin qiyməti yazılır. Pulun hansı ayda çıxacağını pul vəsaitlərinin hərəkəti cədvəli göstərir.
7. Risklər, nəticələr və göstəricilər. Risklərə və nəticələrə 1,500 simvol ayrılıb, sonra monitorinq üsulları və nəticələrin ölçülmə meyarları gəlir (9–11-ci bölmələr).
8. Baza və əlavələr. Son bölmə layihə üçün lazım olan maddi-texniki bazanı soruşur (12-ci bölmə). Ərizəyə büdcənin əsaslandırılması, şəxsiyyət və səlahiyyət sənədlərinin surəti, şirkətlər üçün reyestrdən çıxarış və nizamnamə əlavə olunur (7.9), Elektron Hökumət sistemindən götürülə bilən sənəd istənmir (7.9-1). Ayrıca formada layihə rəhbərinin və komandanın bu sahədəki əvvəlki işi yazılır.

KOBİA formasında biznes plan bölməsi yoxdur, ADSMİRRA kimi bəzi donor proqramlarında isə pul məhz planın qəbulundan sonra verilirdi. Belə müraciət üçün 1–2 səhifəlik qısa planı biznes plan nümunəsi səhifəsindən götürüb öz rəqəmlərinizlə doldurmaq olar.

Hazır qrant layihəsi nümunəsi axtaranlar KOBİA-nın «Qrant» bölməsindəki I–VII müsabiqələrin qalib siyahılarında hər layihənin adını, qısa məqsədini və məbləğini tapacaq. Sənədlər Elektron Hökumət İnformasiya Sistemi ilə və ya kağız şəklində agentliyə verilir (7.10), hər layihə həmin gün qeydə alınır (7.11) və agentlik elan günündən tərtibatla bağlı suallara cavab verir (7.14).

Büdcəyə hansı xərclər yazılır?

KOBİA-nın büdcə forması 11 xərc qrupu verir. Əmək haqqı və ondan sosial ayırmalar, ezamiyyə, nəqliyyat, kommunal və rabitə, zal icarəsi və yemək kimi tədbir xərcləri, çap məhsulları, ofis texnikası və avadanlıq, təlimçi, ekspert, hüquqşünas xidmətləri, proqram təminatı və sayt, bank komissiyası bu qruplara düşür.

Qadağan xərclərin ayrıca siyahısı KOBİA-nın nə qaydasında, nə də formasında yoxdur. Sərhədi qanunla qayda birlikdə çəkir. Pul yalnız müqavilədəki məqsədə gedir (Qanunun 4.2-ci maddəsi), ekspertizanın ikinci mərhələsində büdcənin uyğunluğuna ayrıca baxılır (8.9.2), layihənin icrası tələb olunan büdcəyə uyğun gəlmirsə, agentlik maliyyələşdirmədən imtina edir (8.12.3). İRİA müsabiqə vaxtı başqa qurumdan pul alan iştirakçıdan bunu dərhal yazılı bildirməyi tələb edir, tam maliyyələşmiş layihəni kənarlaşdırır, qismən maliyyələşmişə yalnız qalan hissəyə mütənasib pul ayırır (6.29).

Qaliblərin büdcəsi adətən tavandan aşağı olur. VII müsabiqənin 30 qalibindən heç biri tavanın hamısını almayıb, məbləğlər 13,570 ₼ ilə 19,883 ₼ arasında dəyişib, ortadakı büdcə təxminən 17,200 ₼ olub. Təchizatçıların yazılı qiymət təklifləri büdcə sətirlərinin yanında olanda komissiya rəqəmlərin haradan gəldiyini görür.

Komissiya layihəyə necə bal verir?

KOBİA-da ekspertiza iki mərhələdən ibarətdir (8.2). Əvvəlcə İqtisadiyyat Nazirliyinin iki illiyə yaratdığı 7 nəfərlik ekspert komissiyası layihələrə 30 təqvim günü ərzində baxır, üzvlər müsabiqəyə verilən layihələrdə rəhbər və ya icraçı ola bilməz (8.3, 8.5). Metodiki göstərişə əsasən hər üzv layihəni 14 meyar üzrə 1-dən 5-ə qədər qiymətləndirir, 1 qeyri-qənaətbəxş, 5 əla deməkdir. Ballar meyar sayına bölünür, sonra yeddi üzvün nəticəsinin ortası götürülür. Meyarlar qaydanın 8.10-cu bəndindədir, formanın hansı bölməsinin hansına cavab verdiyini isə biz tutuşdurmuşuq.

Meyar (8.10)	Formada harada görünür
1. Məqsəd və vəzifələrin aydınlığı	3–4-cü bölmələr
2. Mövzunun aktuallığı	2-ci bölmə
3. İnnovativlik	5-ci bölmə
4. Ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf meyillərinə uyğunluq	2-ci və 10-cu bölmələr
5. KOB-ların inkişafına təsir	6-cı və 10-cu bölmələr
6. Layihənin və sənədlərin Qaydaya uyğunluğu	ərizə və əlavələr
7. Dəqiq ifadə olunmuş, əsaslandırılmış ideya	1–2-ci bölmələr
8. Praktik tətbiq imkanları	5-ci və 10-cu bölmələr
9. Layihənin iki və ya daha çox şəxs tərəfindən təqdim edilməsi	icraçılar barədə forma
10. Davamlılıq	10-cu bölmə
11. Büdcənin lazım olan vəsaitə uyğunluğu	büdcə forması
12. Monitorinq mexanizminin keyfiyyəti	11-ci bölmə
13. Maddi-texniki bazanın olması	12-ci bölmə
14. İcraçının bu sahədə təcrübəsi	icraçılar barədə forma

Doqquzuncu meyar az diqqət çəkir, halbuki təkbaşına müraciət edən fərdi sahibkarlar orada bal itirir. Universitet və ya başqa KOB ilə rəsmi tərəfdaşlıq icraçılar formasında görünəndə bu sətir boş qalmır. İkinci mərhələdə agentlik komissiyanın arayışına əsaslanıb ictimai əhəmiyyətə, layihənin real olmasına, davamlılığına və büdcəsinə yenidən baxır (8.9). İRİA-da isə kompleks ekspertizaya layihələr anonim gedir (6.16).

Pulun kimə getdiyini hər kəs görə bilər, qayda açıqlığı ayrıca tələb edir: maliyyələşmə qərarında layihəni verən şəxs, layihənin adı, məbləği və müddəti yazılır (8.11), nəticələr agentliyin saytında dərc olunur (1.5).

2023–2025-ci illərin beş müsabiqəsinin nəticə xəbərlərindəki rəqəmləri bir cədvələ yığanda qaliblərin payı 5–11% arasında çıxır.

Müsabiqə	Nəticə tarixi	Layihə gəlib	Qalib	Qaliblərin payı
III	28.02.2023	234	13	5.6%
IV	29.11.2023	382	19	5.0%
V	03.06.2024	290	21	7.2%
VI	06.12.2024	259	20	7.7%
VII	04.07.2025	287	30	10.5%
Cəmi		1,452	103	7.1%

Mənbə: smb.gov.az, müsabiqələrin nəticə xəbərləri; faizləri biz hesablamışıq.

VII müsabiqənin 30 qalibindən 23-ü fərdi sahibkar, 7-si MMC idi və ən azı altısı başqa kiçik bizneslərə xidmət edən platforma və ya proqram qurmuşdu. Mühasibat işini avtomatlaşdıran proqram, KOB-lar arasında barter platforması, laboratoriya testlərini KOB-lara əlçatan edən xidmət belələrindəndir. Mühasibat xidmətinin öz xərcləri onlayn mühasibat xidməti kartında hesablanıb.

İlk dəfə müraciət edən sahibkarlara biz dəstək layihəsini məsləhət görürük, çünki VII müsabiqədə qaliblərin beşdə biri məhz KOB-lara xidmət edirdi, nəticəni də rəqəmlə göstərmək asandır. Neçə KOB xidmətdən istifadə edib, neçə test keçirilib, hansı patent alınıb, komissiya bunu birbaşa görür.

Layihələr niyə rədd edilir

KOBİA qaydası imtinanın dörd əsasını sayır: sənədlər qaydaya uyğun tərtib edilməyib, layihə qiymətləndirmədən keçməyib, icrası tələb olunan büdcəyə uyğun gəlmir və ya eyniməzmunlu layihə artıq maliyyələşdirilib (8.12). İlkin ekspertizada komissiya təkrar və oxşar layihələri də ayırır və müraciətçinin KOBİA pulu ilə əvvəl icra etdiyi layihələrin vəziyyətini yoxlayır (8.7.4, 8.7.5).

Bala çatmadan düşmək üçün formal səbəb kifayətdir. Qəbul müsabiqə başlamazdan bir gün əvvəl bağlanır (7.6), sənəd çatışmayanda layihə qaydaya uyğun sayılmır (7.9), bir müsabiqəyə ikinci layihə qəbul olunmur (2.2).

Qərarda imtinanın səbəbi yazılır (8.14), ondan inzibati qaydada və ya məhkəmədə şikayət etmək olar (8.15), layihəni təkmilləşdirib növbəti müsabiqəyə yenidən vermək də mümkündür (8.16).

Sahibkarların özləri sənəd yükündən narazıdır. KOBİA-nın sifarişi ilə 2025-in oktyabr-noyabrında 203 sahibkar arasında keçirilən sorğuda iştirakçılar dəstəyi faydalı sayıb, bürokratiyanı və zəif kommunikasiyanı tənqid ediblər. Sorğu iştirakçılarının 99.5%-i Bakıdan idi.

Qalibdən sonra: müqavilə, hesabat və vergi

Nəticələr açıqlanandan sonra KOBİA müqavilənin imzalanma tarixini təyin edir (9.3), müqavilə üç nüsxədə imzalanır və Nazirlər Kabinetinin 5 iyun 2015-ci il tarixli 216 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş qaydaya görə qeydiyyata təqdim olunur (9.2). Qanunun 4.4-cü maddəsi qeydiyyat üçün müraciəti pulu alanın öhdəliyinə qoyur, 4.5-ci maddə qeydə alınmamış müqavilə üzrə bank əməliyyatlarını qadağan edir. İRİA qaydasında qeydiyyat orqanı kommersiya qurumları üçün İqtisadiyyat Nazirliyi, fiziki şəxslər üçün Ədliyyə Nazirliyidir (6.24).

KOBİA pulu iki hissədə köçürür, müqavilədən sonra 70%, yekun hesabatdan sonra qalan 30% (9.5). Bu o deməkdir ki, xərclərin son 30%-ini sahibkarlar yekun hesabat qəbul olunana qədər öz dövriyyəsindən ödəyir.

İcra boyu agentlik ilkin, aralıq və yekun hesabat istəyir və monitorinq keçirir (11.2), hesabatı bir ay ərzində yoxlayır (11.4). Hesabat formalarında xərclərin bölgüsü, təsdiqedici sənədlər, görülən işlərin faizi və planla fakt arasındakı fərq soruşulur.

Monitorinq qrupu hər işi tam icra olunmuş (1 bal), qismən icra olunmuş (0.5) və baş tutmamış (0) kimi qiymətləndirir, icra faizi 50%-ə qədərdirsə nəticə qeyri-qənaətbəxş sayılır. Göstəricilərə uyğun gəlməyən layihənin maliyyələşdirilməsi dayandırılır, təyinatı üzrə xərclənməyən pul tam qaytarılır (9.7, 9.8). İcra müddəti bitəndə xərclənməmiş qalıq da agentliyin hesabına köçürülür (9.9). İRİA qrant layihəsi boyunca ən azı iki monitorinq aparır (8.4). Qəbzləri, qaimələri və bank çıxarışlarını ilk gündən ayrıca qovluqda yığan sahibkarlar yekun hesabatın maliyyə hissəsini bir neçə günə hazırlayır.

Vergi sualını «Qrant haqqında» Qanun Vergi Məcəlləsinə yönəldir (5.1), qrant vəsaitindən rüsumlar və büdcəyə başqa məcburi ödənişlər tutulmur (5.2). Vergi Məcəlləsinin noyabr 2026 redaksiyasında mövzuya bilavasitə aid üç müddəa var:

• 106.1.2-ci maddə qeyri-kommersiya təşkilatlarının aldığı əvəzsiz köçürmələri mənfəət vergisindən azad edir, MMC bu maddəyə düşmür;
• 102.1.11-ci maddə kənd təsərrüfatı məhsulu istehsal edən fiziki şəxslərə dövlət büdcəsindən verilən subsidiyaları gəlir vergisindən azad edir;
• 165.1.2-ci maddə xaricdən alınan qrant hesabına qrant alanlara verilən mal, iş və xidmətlərə ƏDV-nin sıfır dərəcəsini tətbiq edir, bu da donor layihəsində təchizatçı olan şirkətlərə aiddir.

Ticarət edən MMC-yə və ya fərdi sahibkara verilən qrantı ayrıca vergidən azad edən maddəni Məcəllədə tapmadıq. Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisinin bazasına hasilatla yanaşı satışdankənar gəlirlər də daxildir (220.1). Alınan vəsaitin vergi bazanıza düşüb-düşmədiyini müqavilədən əvvəl mühasib və ya hüquqşünasla dəqiqləşdirin. Vergi orqanından yazılı izahat almaq hüququ Məcəllənin 15.1.2-ci maddəsindədir və belə cavab sonrakı yoxlamada əlinizdə sənəd olur.

Güzəştli kredit, subsidiya və özünüməşğulluq qrantdan nə ilə fərqlənir?

Alət	Kim verir	Geri qaytarılırmı?	Nəyə xərclənir	Necə alınır
Qrant	KOBİA, İRİA, Elm Fondu, Gənclər Fondu, donorlar	yox, məqsədə uyğun xərclənibsə	layihənin təsdiq olunmuş büdcəsi	müsabiqə, ekspert balları
Güzəştli kredit	Azərbaycan Biznesinin İnkişafı Fondu, müvəkkil banklar vasitəsilə	bəli, faizi ilə	investisiya layihəsi	bankda müraciət, layihə ekspertizası
Subsidiya	Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi	yox	kənd təsərrüfatı istehsalı	EKTİS elektron sistemi
Özünüməşğulluq	Dövlət Məşğulluq Agentliyi	avadanlıq il sonunda mülkiyyətə keçir; 6 ay işlədilməsə geri qaytarılır və ya dəyəri ödənilir	hazır avadanlıq zərfi	sosial meyar, növbə, təlim

Mənbə: «Qrant haqqında» Qanun; Nazirlər Kabinetinin 22.07.2026 tarixli 231 nömrəli qərarı; agro.gov.az; Dövlət Məşğulluq Agentliyi.

Nazirlər Kabinetinin 22 iyul 2026-cı il tarixli 231 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş qayda güzəştli krediti investisiya layihəsinə yönəldilən təyinatlı kredit adlandırır. Pulu müvəkkil banklar və bank olmayan kredit təşkilatları verir, faizi və məbləği Fondun Müşahidə Şurasının daxili sənədləri müəyyən edir. Çox adam bu krediti hələ də Sahibkarlığın İnkişafı Fondunun adı ilə axtarır.

Subsidiya sözü ilə edilən axtarışların çoxu aqrar dəstəyə aiddir. Fermer subsidiyası layihə müsabiqəsi deyil, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Elektron Kənd Təsərrüfatı İnformasiya Sistemi (EKTİS) üzərindən verilir.

Özünüməşğulluq proqramında pul əvəzinə avadanlıq verilir, iştirakçı müqavilədən sonra 5 iş günü ərzində fərdi sahibkar kimi qeydiyyatdan keçir. Zərflər və proqrama kimlərin düşdüyü özünüməşğulluq avadanlıqları kartında yazılıb.

KOBİA-da elanla pul arasında ən azı bir aylıq qəbul və iki mərhələli ekspertiza, sonra müqavilənin qeydiyyatı dayanır, məbləğin 30%-i layihə bitəndən sonra gəlir. Biznesin bütün maliyyə planını buna bağlamaq riskli olduğundan qrantı ayrıca layihə kimi düşünmək daha real yanaşmadır. Kiçik biznesə dövlət dəstəyi və yeni qrant proqramları barədə yazıları e-poçtla almaq üçün AZERBUSINESS-ə abunə olun.

Hesabın əsası

• III–VII müsabiqələrdə qaliblərin payı (KOBİA-nın nəticə xəbərləri): 13 ÷ 234 = 0.056, yəni 5.6%; 19 ÷ 382 = 0.050, yəni 5.0%; 21 ÷ 290 = 0.072, yəni 7.2%; 20 ÷ 259 = 0.077, yəni 7.7%; 30 ÷ 287 = 0.105, yəni 10.5%.
• Beş müsabiqə birlikdə: 234 + 382 + 290 + 259 + 287 = 1,452 layihə; 13 + 19 + 21 + 20 + 30 = 103 qalib; 103 ÷ 1,452 = 0.071, yəni 7.1%.
• VII müsabiqənin büdcələri (KOBİA-nın qalib siyahısı): 30 məbləğin cəmi 525,051 ₼-dır; sıraya düzəndə ortadakı iki məbləğ 17,159 ₼ və 17,210 ₼-dır, median (17,159 + 17,210) ÷ 2 = 17,184.5 ₼, yuvarlaq 17,200 ₼.
• İRİA və KOBİA tavanı: 500,000 ÷ 20,000 = 25 dəfə.
• KOB-lara xidmət edən qaliblər: 6 ÷ 30 = 0.2, yəni VII müsabiqənin qaliblərinin beşdə biri.