Ezamiyyə normaları 2026: Bakıda 125 ₼, xaricdə ölkəyə görə

Ezamiyyət işəgötürənin əmri, sərəncamı və ya qərarı ilə işçinin müəyyən müddətə iş yerindən başqa yerə gedib orada qanuni tapşırığı yerinə yetirməsidir. Bu tərif Əmək Məcəlləsinə 3.9-1-ci bənd kimi 2026-cı ilin yanvarında düşüb. 30 dekabr 2025-ci il tarixli 332-VIIQD nömrəli qanun Məcəllənin terminlərini yeniləyəndə ezamiyyəni də ayrıca anlayış kimi yazdı. Həmin qanunun gətirdiyi digər dəyişikliklər Əmək Məcəlləsinin 2026 redaksiyası haqqında yazıda toplanıb.

Ezamiyyə normaları, yəni işçiyə gündə nə qədər pul düşdüyü isə Məcəllədə yazılmır. Məbləğləri Nazirlər Kabinetinin 25 yanvar 2008-ci il tarixli 14 nömrəli qərarı müəyyən edir. Aşağıdakı rəqəmlər həmin qərarın 10 noyabr 2026-da e-qanun.az-da açılan redaksiyasındandır, vergi tərəfi Vergi Məcəlləsinin və «Sosial sığorta haqqında» Qanunun qüvvədə olan mətnindən götürülüb.

Mündəricat

• Ezamiyyət nədir və Məcəllə işçiyə nə zəmanət verir?
• Ölkə daxilində ezamiyyə normaları necə bölünür?
• Xaricə ezamiyyədə hansı ölkəyə nə qədər düşür?
• Bilet, taksi və otel çeki
• Avans və qayıdandan sonrakı 3 iş günü
• Normadan artıq ödəniş vergiyə necə düşür?
• Ezamiyyə əmri və vəsiqəsi lazımdırmı?
• Ezamiyyə hesablanması: Gəncə və İstanbul

Ezamiyyət nədir və Məcəllə işçiyə nə zəmanət verir?

Məcəllə səfərin özünü ezamiyyət adlandırır, Nazirlər Kabinetinin qərarı və Vergi Məcəlləsi onun pulunu ezamiyyə xərcləri kimi yazır. Danışıqda ezamiyyət xərcləri, ezamiyyət normaları kimi ifadələr də işlənir, söhbət eyni puldan gedir. Məcəllənin tərifində ezamiyyətin əsası əmrdir və işçinin öz təşəbbüsü ilə etdiyi səfər, hətta iş üçün olsa belə, bu tərifə düşmür.

Eyni qanunla Məcəlləyə ezamiyyə barədə dörd müddəa əlavə olunub:

• işçi normalardan az olmayan məbləğdə ezamiyyə xərclərini almaq hüququna malikdir (9-cu maddə, «ö» bəndi);
• işçi Məcəllədəki məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla işəgötürənin tapşırığı ilə ezamiyyətə getməlidir (10-cu maddə, «f» bəndi);
• işəgötürən işçini ezamiyyətə göndərmək hüququ alıb (11-ci maddə, 1-ci hissənin «h» bəndi);
• işçi yaşadığı inzibati ərazidən başqa bölgəyə və ya xaricə göndəriləndə iş yeri və orta əmək haqqı saxlanılır (179.2-ci maddənin «x» bəndi).

Kiçik işəgötürənlər üçün ən ağır sətir birincidir. Əvvəllər normadan az ödəmək daha çox mühasibat sualı sayılırdı. İndi bu, işçinin Məcəllə ilə təsbit olunmuş hüququnun pozulmasıdır və mübahisə əmək müfəttişliyinə və ya məhkəməyə gedə bilər.

Bütün işçiləri göndərmək olmur. Hamilə qadınları, 14 yaşınadək uşağı və ya əlilliyi olan uşağı olan qadınları ezamiyyətə yalnız onların yazılı razılığı ilə göndərmək olar, hamilə və 3 yaşınadək uşağı olanlar üçün həkim rəyi də lazımdır (242-ci maddə). Belə uşağı övladlığa götürən qadınlara da eyni qayda şamil edilir. Yaşı 18-dən az olan işçilərin ezamiyyətə göndərilməsinə ümumiyyətlə yol verilmir (254-cü maddə).

Ölkə daxilində ezamiyyə normaları necə bölünür?

Qərarın 1-ci bəndi dörd məbləğ verir və hər birinin 70%-ini mehmanxana xərci sayır, qalan 30% gündəlik xərclərdir. 4-cü bənd müəyyən edir ki, gündəlik xərclərə yemək, şəhərdaxili nəqliyyat, rabitə və digər xidmətlər daxildir.

Ezamiyyə yeri	1 günlük norma	Mehmanxana payı (70%)	Gündəlik xərclər (30%)
Bakı	125 ₼	87.5 ₼	37.5 ₼
Naxçıvan	100 ₼	70 ₼	30 ₼
Gəncə, Sumqayıt	95 ₼	66.5 ₼	28.5 ₼
Digər şəhərlər, rayon mərkəzləri, qəsəbə və kəndlər	90 ₼	63 ₼	27 ₼

Mənbə: Nazirlər Kabinetinin 25.01.2008 tarixli 14 nömrəli qərarı, 1-ci və 4-cü bəndlər, e-qanun.az-dakı cari redaksiya.

Bu məbləğlər 2008-dən bəri üç dəfə qaldırılıb. İlk redaksiyada Bakı üçün gündə 35 ₼ yazılmışdı. 2011-də bu rəqəm 65 ₼, 2018-də 90 ₼ oldu, 4 aprel 2024-cü il tarixli 200 nömrəli qərarla 125 ₼-a çatdı. Həmin qərar Naxçıvanı Gəncə və Sumqayıtla bir sətirdən ayırdı və mehmanxana payını 80%-dən 70%-ə endirdi.

Nəticədə Bakıda yeməyə və şəhərdaxili yola qalan hissə gündə 18 ₼-dan 37.5 ₼-a qalxdı, yəni iki dəfədən çox artdı.

Taksi, metro, mobil internet və yemək hesabları ayrıca ödənilmir, çünki hamısı gündəlik hissənin içindədir. Gəncəyə gedən işçi şəhər daxilində taksiyə 15 ₼ xərcləsə, bu pul 28.5 ₼-dan çıxır.

Xaricə ezamiyyədə hansı ölkəyə nə qədər düşür?

Xarici ezamiyyə normaları qərarın 1 nömrəli əlavəsində 106 sətirdə verilib. Məbləğ ABŞ dolları, avro, Böyük Britaniya üçün funt sterlinq, Yaponiya üçün iyenlə yazılıb. Bəzi ölkələrdə paytaxt və iri şəhərlər ayrıca, daha yüksək normadadır. Cədvələ qonşu ölkələr və bir neçə uzaq istiqamət seçilib.

Ölkə	Ölkə üzrə norma	Ayrıca şəhər normaları	Ölkə norması manatla
Türkiyə	180 avro	Ankara 200 avro, İstanbul 220 avro	~343 ₼
Gürcüstan	155 $	Tbilisi 200 $	~264 ₼
Rusiya	170 $	Moskva və Sankt-Peterburq 260 $	289 ₼
Qazaxıstan	150 $	Almatı və Astana 200 $	255 ₼
Özbəkistan	140 $	Daşkənd 180 $	238 ₼
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri	280 $	—	476 ₼
Almaniya	250 avro	—	~476 ₼
Fransa	250 avro	Paris 300 avro	~476 ₼
Çin	250 $	—	425 ₼
ABŞ	350 $	Nyu-York 450 $	595 ₼

Mənbə: 14 nömrəli qərarın 1 nömrəli əlavəsi, 4 aprel 2024 redaksiyası. Manatla məbləğ Mərkəzi Bankın noyabrın ilk həftəsində elan etdiyi rəsmi məzənnə ilə hesablanıb (1 $ = 1.7 ₼, 1 avro = 1.9037 ₼).

Cədvəl də 2024-cü ilin aprelində yeniləndi. Ondan əvvəl Türkiyə üçün norma 150 avro idi, Ankara ilə İstanbul bir sətirdə 165 avro alırdı. İndi İstanbul ölkənin qalan hissəsindən gündə 40 avro yuxarıdadır.

Otel və gündəlik xərc bölgüsü qərarda yalnız Azərbaycan ərazisi üçün yazılıb, xarici normalarda mehmanxananın payı faizlə göstərilmir. Lakin 4-cü bənd ümumidir və xaricdə də 1 günlük norma oteli, yeməyi və şəhərdaxili nəqliyyatı birlikdə əhatə edir. Qərarın 7-ci bəndi açıq yazır ki, büdcədən maliyyələşməyən şirkətlər normadan artıq pulu öz vəsaitləri hesabına verə bilər. Artıq hissənin vergidə necə görünəcəyi ayrıca məsələdir.

Bilet, taksi və otel çeki

Ezamiyyə yerinə gediş və qayıdış bileti normaya daxil deyil. Qərarın 5-ci bəndinə görə nəqliyyat xərcləri, o cümlədən ölkə daxilində yol xərcləri təqdim edilən sənədlər əsasında ayrıca ödənilir. Bakıdan Gəncəyə qatar və ya avtobus bileti, İstanbula aviabilet bu qrupa düşür.

Otel çeki ilə bağlı qayda illər ərzində yerini dəyişib. 2011-ci ildə qərara əlavə olunan 1-1-ci bəndə görə ölkə daxilində mehmanxana sənədi təqdim edilməyəndə işçiyə normanın mehmanxana payının 50%-i ödənilirdi. Bu həftə e-qanun.az-da qərarın mətnini açanda gördük ki, həmin bəndin üstündən xətt çəkilib və haşiyəyə görə onu 27 yanvar 2021-ci il tarixli 13 nömrəli qərar ləğv edib. Həmin il dekabrda 406-VIQD nömrəli qanunla oxşar qayda Vergi Məcəlləsinin 108.4-cü maddəsinə yazıldı, ancaq başqa mənada, çünki indi o, işçiyə nə qədər ödəniləcəyini deyil, şirkətin vergi bazasından nə qədər çıxılacağını müəyyən edir.

108.4-cü maddəyə görə ölkə daxilində ezamiyyə xərcləri təsdiqedici sənəd əsasında norma daxilində gəlirdən çıxılır, gündəlik xərclər üçün sənəd tələb olunmur. Otel hesabı yoxdursa, mehmanxana payının yarısı çıxılır: Bakıda gecəyə 43.75 ₼, Gəncədə 33.25 ₼.

Avans və qayıdandan sonrakı 3 iş günü

Nağd avansın qaydası Nazirlər Kabinetinin 30 sentyabr 2020-ci il tarixli 365 nömrəli qərarı ilə təsdiqlənən «Vergi ödəyicilərində nağd pul vəsaitinin uçotu və kassa əməliyyatlarının aparılması Qaydası»ndadır. Səfər dörd addımda bağlanır.

1. İşəgötürən əmr verir: işçi, yer, tarixlər, tapşırıq və avansın məbləği.
2. Kassa avansı verir. Başqa avanslar ən çox 5 iş gününə verilir, ezamiyyə xərcləri bu həddən istisnadır (Qaydanın 2.6-cı bəndi).
3. Səfərdə toplanan biletlər, otel hesabları, elektron qaimə-fakturalar, qəbzlər və alış aktları avans hesabatına əlavə olunur (2.7).
4. Səfər bitəndən sonra ən geci 3 iş günü ərzində işçi avans hesabatını verir və xərclənməyən nağd pulu kassaya qaytarır (2.8).

Hesabat gecikəndə iki nəticə yaranır. Əmək Məcəlləsinin 175.2-ci maddəsinin «d» bəndi işəgötürənə qayıdandan sonra artıq qalmış avans borcunu öz sərəncamı ilə, işçinin razılığı olmadan əmək haqqından tutmağa icazə verir. Vergi Məcəlləsinin 98.2.7-ci maddəsi daha irəli gedir və müəyyən edilmiş qaydada qaytarılmayan təhtəlhesab vəsaiti işçinin muzdlu işdən gəlirinə daxil edir. Yəni vaxtında bağlanmayan avans işçi üçün vergiyə cəlb olunan maaşa çevrilə bilər.

Avans hesabatı şirkətin mühasibat uçotunda təhtəlhesab məbləğin bağlanmasıdır. İldə bir neçə səfəri olan kiçik şirkətlər bu sənədləri çox vaxt ştatda olmayan mühasiblərə verir. Onlayn mühasibat xidməti göstərənlərin aylıq işinə avans hesabatlarının yoxlanması da daxildir.

Normadan artıq ödəniş vergiyə necə düşür?

Vergi baxımından burada iki ayrı sual var. Şirkət bu pulu xərc kimi gəlirdən çıxa bilərmi və işçi ondan gəlir vergisi ödəyirmi?

Ödəniş	Şirkətin vergi bazası	İşçinin gəlir vergisi
Norma daxilində ödənilən ezamiyyə xərcləri	gəlirdən çıxılır; ölkə daxilində sənəd tələbi ilə (108.4)	azaddır (102.1.14.2)
Faktiki xərcin normadan artıq hissəsi	gəlirdən çıxılmır (109.7)	sənədlə təsdiqlənən faktiki xərcin əvəzi gəlir sayılmır (98.3)
Sənədsiz verilən, normanı aşan gündəlik pul	gəlirdən çıxılmır (109.7)	azadolma siyahısına düşmür, muzdlu işdən gəlir kimi qiymətləndirilə bilər (98.1)
Vaxtında qaytarılmayan avans	—	işçinin gəlirinə daxil edilir (98.2.7)

Mənbə: Vergi Məcəlləsinin e-qanun.az-dakı qüvvədə olan redaksiyası.

Bu cədvəl yalnız mənfəət vergisi və ya xərcləri çıxılan gəlir vergisi ödəyən şirkətlər üçün tam mənalıdır. Sadələşdirilmiş vergi dövriyyədən hesablanır, xərcin gəlirdən çıxılıb-çıxılmaması orada sual yaratmır və rejimlər arasındakı fərq şirkətin vergi rejimi seçimi mərhələsində müəyyən olur.

İşçinin gəlir vergisi tərəfi isə hər rejimdə eynidir.

Sosial sığortada qayda bir qədər genişdir. «Sosial sığorta haqqında» Qanunun 15-ci maddəsi 2020-ci il dəyişikliyindən sonra faktiki ezamiyyə xərclərinin əvəzinin ödənilməsini sığorta haqqı hesablanan gəlirlərdən çıxarır. Əvvəlki redaksiya burada «qanunvericiliklə müəyyən edilmiş» məbləğlərdən danışırdı. Qanun açıq demir ki, sənədsiz verilən artıq gündəlik pul da bu azadolmaya düşür. Belə ödənişi daxili qaydaya yazmazdan əvvəl onun gəlir vergisi və sığorta haqqı tərəfini mühasiblə dəqiqləşdirin.

Ezamiyyə əmri və vəsiqəsi lazımdırmı?

Əmr məcburidir, çünki Məcəllənin 3.9-1-ci bəndi ezamiyyəti məhz işəgötürənin əmri, sərəncamı və ya qərarı ilə bağlayır. Şirkətlər əmrdə adətən bu məlumatları yazır:

• işçinin adı və vəzifəsi;
• ezamiyyə yeri, şəhəri və ya ölkəsi;
• gediş və qayıdış tarixləri, günlərin sayı;
• tapşırığın qısa məzmunu;
• xərclərin hansı normalarla ödəniləcəyi və avansın məbləği;
• mühasibatlığa avansı hesablamaq tapşırığı.

«Vəsiqəsiz ezamiyyə sayılırmı?» sualına aktların özü cavab verir. Baxdığımız aktların, yəni Əmək Məcəlləsinin, 14 nömrəli qərarın, Vergi Məcəlləsinin, kassa Qaydasının və Sosial sığorta Qanununun heç birində ezamiyyə vəsiqəsi tələbi yoxdur. 2008-ci il qərarı Maliyyə Nazirliyinə və Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinə bir ay ərzində «İşçilərin ezamiyyə qaydaları»nı hazırlamağı tapşırmışdı (8-ci bənd), lakin bu qaydaların qüvvədə olan mətnini e-qanun.az-da tapmadıq. Gediş və qayıdış tarixini bilet və otel hesabı da sübut edir, vəsiqə formasını saxlayan şirkətlər onu daxili sənəd kimi işlədir.

Əmrdən başqa iki sənəd tez-tez lazım olur. Səfərdə işçi şirkət adından müqavilə imzalayacaq və ya mal təhvil alacaqsa, ona şirkət adından etibarnamə verilir. Kiçik uşağı olan qadın işçinin yazılı razılığını sərbəst formada, işəgötürənə ərizə nümunəsi kimi almaq olar.

Ezamiyyə hesablanması: Gəncə və İstanbul

Hər iki hesabda normanın gündəlik hissəsi əmrdə yazılan bütün günlər üçün, mehmanxana payı isə hər gecə üçün götürülüb. Gediş və qayıdış gününün necə sayılacağını qərar ayrıca tənzimləmir, bunu şirkətin daxili qaydası yazır. Otel qiymətləri şərtidir, real hesab işçinin gətirdiyi sənədlərlə aparılır.

Bakıdan Gəncəyə, 3 gün və 2 gecə

• Gündəlik xərclər: Gəncə üçün gündəlik hissə 28.5 ₼-dır, üç gün üçün 28.5 × 3 = 85.5 ₼.
• Otel normada: mehmanxana payı gecəyə 66.5 ₼, iki gecə üçün 66.5 × 2 = 133 ₼.
• Otelin hesabı: tutaq ki, gecəsi 70 ₼-dır, iki gecə 70 × 2 = 140 ₼.
• Normanı aşan hissə: 140 − 133 = 7 ₼; şirkət onu ödəyə bilər, lakin vergi bazasından çıxa bilməz.
• İşçiyə cəmi: gündəlik pul və otel 85.5 + 140 = 225.5 ₼, bilet bunun üstündən sənədlə.
• Çek itəndə: otelin yerinə gəlirdən 33.25 × 2 = 66.5 ₼ çıxılır.

Bakıdan İstanbula, 5 gün və 4 gecə

• Norma: İstanbul üçün gündə 220 avro, beş gün üçün 220 × 5 = 1,100 avro.
• Manatla: 1,100 × 1.9037 = 2,094.07 ₼; mühasibat bunu ödəniş günündəki rəsmi məzənnə ilə yenidən hesablayır.
• Oteli şirkət ödəyirsə: tutaq ki, gecəsi 150 avrodur, 150 × 4 = 600 avro.
• İşçiyə gündəlik pul kimi qalan: 1,100 − 600 = 500 avro, yəni gündə 100 avro.
• Aviabilet: normadan kənar, elektron bilet və ödəniş qəbzi əsasında ayrıca.

Oteli şirkət kartı ilə ödəyib işçiyə üstəlik gündə tam 220 avro vermək bu hesabı pozur. Norma oteli də əhatə etdiyi üçün belə halda 600 avro normanın üstünə çıxır və həmin məbləğ vergi bazasından çıxılmır.

Nazirlər Kabineti normaları yenidən dəyişəndə bu cədvəlləri yeniləyirik. İşəgötürən üçün qanun dəyişikliklərini və hesab nümunələrini e-poçtla almaq istəyirsinizsə, AZERBUSINESS-ə abunə olun.

Hesabın əsası

• Ölkə daxili bölgü (qərarın 1-ci bəndi, 70%): Bakı 125 × 0.7 = 87.5 ₼ və 125 − 87.5 = 37.5 ₼; Naxçıvan 100 × 0.7 = 70 ₼ və 30 ₼; Gəncə, Sumqayıt 95 × 0.7 = 66.5 ₼ və 95 − 66.5 = 28.5 ₼; digər yerlər 90 × 0.7 = 63 ₼ və 27 ₼.
• 2024-dən əvvəl Bakıda gündəlik hissə: 90 × 0.2 = 18 ₼; indi 37.5 ₼, 37.5 ÷ 18 ≈ 2.1 dəfə.
• Çeksiz otel (Vergi Məcəlləsi, 108.4): Bakı 87.5 × 0.5 = 43.75 ₼; Gəncə 66.5 × 0.5 = 33.25 ₼.
• Məzənnə (Mərkəzi Bankın 06.11.2026 bülleteni): Türkiyə 180 × 1.9037 = 342.67 ₼; Gürcüstan 155 × 1.7 = 263.5 ₼; Rusiya 170 × 1.7 = 289 ₼; Qazaxıstan 150 × 1.7 = 255 ₼; Özbəkistan 140 × 1.7 = 238 ₼; BƏƏ 280 × 1.7 = 476 ₼; Almaniya və Fransa 250 × 1.9037 = 475.93 ₼; Çin 250 × 1.7 = 425 ₼; ABŞ 350 × 1.7 = 595 ₼.
• İstanbul ilə Türkiyə norması arasında fərq: 220 − 180 = 40 avro.
• Gəncə və İstanbul hesabları: yuxarıdakı siyahılarda; otel qiymətləri (70 ₼ və 150 avro) şərti götürülüb.