Xəstə baxıcısı olmaq: yaşlıya qulluq işi və agentlik

Xəstə baxıcısı yataq xəstəsinə, insult keçirmiş və ya demensiyası olan yaşlıya evdə gündəlik qulluq edən adamdır. O, xəstəni yuyundurur, bezini dəyişir, yeməyini və dərmanını vaxtında verir, həkimə aparır. Uşaq baxıcısı və dayə xidməti ayrı bazardır, ev təmizliyinin hesabı isə təmizlik şirkəti kartındadır. Aşağıda əvvəl ailənin evində tək işləyən baxıcının, sonra baxıcıları yoxlayıb ailələrə yerləşdirən agentliyin pulu hesablanıb.

Göstərici	Fərdi baxıcı	Baxıcı agentliyi (MMC)
Başlanğıc pulu	~150 ₼, təzyiq aparatı, iş geyimi və ilk ayın qəbzi	~4,500 ₼, ofis, reklam və koordinatorun iki aylıq xərci
Ayda gedən	120–140 ₼, yarıdan çoxu vergi və sığorta qəbzidir	2,500–3,100 ₼, ən böyük sətir koordinatorun 954 ₼-lıq xərcidir
Geri qayıtma	ilk maaşla	orta tempdə ~3 ay, zəif aylar təkrarlansa 3 ildən çox
Çətinlik	orta; bel yükü, gecə oyanmaları, maaşın gecikməsi	yüksək; baxıcı birdən çıxanda və evdə nəsə itəndə şikayət agentliyə gəlir
Format	oflayn, ailənin evində, yatılı və ya gündüz	oflayn; ofis müsahibə üçündür, sifariş telefonla gəlir

Ailələrin təklif etdiyi haqlar elanlardan, vergi və sığorta qanun mətnlərindən götürülüb. Agentliyin komissiyası, paket qiyməti və sifariş sayı bizim fərziyyəmizdir, çünki elanlarda agentliklərin qiyməti yazılmırdı.

Xəstə baxıcısı tələb olunur elanlarında ailələr nə qədər təklif edir?

Lalafo.az-da xəstə baxıcısı axtarışı 6 mindən çox nəticə qaytarır, lakin onların böyük hissəsi dayə, ev işçisi və iş axtaran baxıcıların öz elanlarıdır. 15 noyabrda ailələrin Bakı və Abşerona aid, maaşı yazılmış 12 elanını məbləğə görə sıralayanda aylıq haqq 250 ₼-dan 1,200 ₼-a qədər dəyişirdi, ortada 650 ₼ dayanırdı.

İş rejimi	Elan	Aylıq haqq	Elanda nə yazılıb
Gündüz, saatı göstərilib	6	250–800 ₼	gündə 8–12.5 saat, üçündə həftədə altı gün
Yatılı, evdə qalmaq şərti ilə	3	500–1,000 ₼	yemək və yataq ailədən
Rejim açılmayıb	3	800–1,200 ₼	əlil arabası, fiziki güc, tibbi bilik

Ən aşağı təklif Razindədir. Demensiyası olan 69 yaşlı kişiyə həftədə altı gün, 10:00-dan 19:00-dək qulluq üçün ailə 250 ₼ yazıb, halbuki bu, həftədə 54 saat edir və tam ştat üçün qoyulan 400 ₼-lıq minimum əmək haqqından da azdır. Gəncədəki elanlarda haqq 400 ₼, Mingəçevirdə 350 ₼ yazılıb.

Günlük və saatlıq haqq elanlarda demək olar ki, görünmür, günlük qiyməti yalnız bir baxıcı öz elanında yazıb.

İş axtaran baxıcılar Bakıda özlərinə 600–1,000 ₼ istəyirlər. Türkiyədə iş təklif edən elanlarda maaş 1,300–2,000 ₼ göstərilir.

Yatılı qalmaq, yoxsa hər gün gəlib-getmək?

Yatılı baxıcı ailənin evində yaşayır, yeməyini və yatağını ailə verir, həftədə bir gün istirahət edir. Onun maaşı kirayəyə, yola və yeməyə getmir, ona görə 800 ₼-lıq yatılı iş eyni məbləğli gündüz işindən xeyli çox pul saxlayır. Bununla belə gecə də işdir, çünki demensiyalı və ya yataq xəstəsi gecə oyanıb kömək istəyir. Aylarla yarımçıq yuxu və hər gün yaşlı adamı qaldırmaq bu işin pulla ölçülməyən xərcidir.

Əlil arabasında olan 67 yaşlı qadın üçün verilən elanda baxıcının «xəstəni qaldırıb-qoya bilməli» olduğu yazılıb, 15 yaşlı yataq xəstəsi üçün verilən elan da eyni tələbi qoyur. Yaşlı qadının yanında gecə-gündüz qalmaq şərti ilə verilən iki elanda haqq 500–550 ₼-dır, onlardan birində ailə qadının xəstə olmadığını, özünü idarə etdiyini yazır.

Baxıcıdan hansı bacarıq gözlənilir və tibb bacısının işi haradan başlayır?

Elanlardakı vəzifə siyahıları bir-birinə çox oxşayır. Ailələr şəxsi gigiyenanı və bezin dəyişdirilməsini, qidalandırmanı, dərmanların vaxtında verilməsini, təzyiq və şəkərin ölçülməsini, həkimə müşayiəti yazırlar. Yataq xəstəsini gün ərzində bir neçə dəfə çevirmək lazımdır ki, yataq yarası açılmasın. Demensiyalı adamla iş daha çox səbir tələb edir, o, dərmanı içdiyini unudur və gecə qapını açıb çıxmaq istəyir.

Ən yüksək təklif tibbi biliyi olan namizəd axtarır, başqa bir elan ilk yardım bacarığını arzuolunan sayır. Sadə təzyiq aparatı lalafo-da 19–60 ₼-a satılır və onu çox vaxt ailə alır.

Sərhəd iynədə və sistemdədir. Vena daxilinə sistem qoymaq, iynə vurmaq, PEG zondu ilə qidalandırmaq tibb işçisinin işidir, özəl tibb fəaliyyəti isə İqtisadiyyat Nazirliyinin lisenziyalar siyahısındadır. Antalyadakı bir ailənin baxıcıdan PEG və aspirasiya prosedurlarını bilməyi tələb etməsi göstərir ki, o elan əslində tibb bacısı axtarır.

İlk görüşdə ailəyə veriləcək suallar

1. Xəstənin diaqnozu nədir, onu hansı həkim aparır və təcili halda kimə zəng edilir?
2. Dərmanların yazılı siyahısı varmı və dozanı kim dəyişir?
3. Xəstə özü yeriyirmi, yoxsa onu çarpayıdan kresloya qaldırmaq lazımdır? Binada lift varmı?
4. İş saatı, istirahət günü və gecə növbəsi necə olacaq?
5. Yemək bişirmək, paltar yumaq və ev təmizliyi işə daxildirmi?
6. Sınaq günü ödənilirmi, maaş ayın neçəsində, nağd, yoxsa kartla verilir?
7. Evdə kamera varmı, pul, qızıl və sənədlər harada saxlanılır?
8. Xəstə xəstəxanaya düşsə və ya vəfat etsə, son maaş necə hesablanacaq?

Baxıcı üçün maaşın gecikməsi və evdə nəyinsə itməsi xüsusilə risklidir. Cavablar bir vərəqə yazılıb iki tərəf imzalayanda maaş günü sübut kimi qalır, qiymətli əşyaların siyahısı isə ittiham olunanda baxıcının əlində olur.

Baxıcı rəsmi necə işləyir: aylıq qəbz və sığorta

Muzdlu işçi tutmadan evlərdə xəstəyə, qocaya və uşağa qulluq edən adam Vergi Məcəlləsinin 220.10-cu maddəsinə görə sadələşdirilmiş vergini sabit məbləğlə ödəyir. Baza məbləğ ayda 10 ₼-dır, Bakıda o, 2 əmsalı ilə vurulur. 2026-cı ilin yanvarından bu adamların sosial sığortası Vergi Xidmətinin flayerində göstərildiyi kimi minimum əmək haqqının 5%-i ilə, yenə əmsalla hesablanır. İcbari tibbi sığorta minimumun 4%-idir.

Ərazi	Vergi	Sosial sığorta	Tibbi sığorta	Ayda cəmi
Bakı, qəsəbə və kəndlər daxil	20 ₼	40 ₼	16 ₼	76 ₼
Gəncə, Sumqayıt, Xırdalan	15 ₼	30 ₼	16 ₼	61 ₼
Mingəçevir, Şirvan, Lənkəran, Şəki	10 ₼	20 ₼	16 ₼	46 ₼
Cədvəldə adı çəkilməyən rayonlar	5 ₼	20 ₼	16 ₼	41 ₼

«Bir ailəyə baxıram, VÖEN nəyimə lazımdır?» Lazımdır, çünki qəbzin üzərində VÖEN yazılır. Onu işə başlamazdan əvvəl növbəti ay, rüb, yarım il və ya il üçün alırlar, bəyannamə verilmir. Sabit məbləğin bütün peşələr üzrə cədvəli sadələşdirilmiş vergi bələdçisindədir.

Ailə sizi əmək müqaviləsi ilə işə götürmək istəsə, işəgötürən o olur və maaşdan vergini, sığortanı o tutur, bu halın qaydalarını Əmək Məcəlləsi yazısı açır.

Bir baxıcının əlində ayda nə qalır?

Bakıda yatılı işləyən və 800 ₼ alan baxıcı qəbzi ödəyir, telefona 15 ₼, istirahət günü evə gediş-gəlişə ~20 ₼, əlcəyə və gigiyena vasitələrinə ~10 ₼ verir və əlində ~680 ₼ saxlayır. Gündüz işi 600 ₼-a olanda yol ~40 ₼-a çıxır, qalıq ~460 ₼ olur, yemək də ondan ödənir. Başlamaq üçün ~150 ₼ bəs edir və bu pul ilk maaşla qayıdır.

Baxıcı iş elanları əsasən elan saytlarında, Facebook və WhatsApp qruplarında yayılır. Ailələr axtarışa «qocaya baxıcı tələb olunur» kimi ifadələr yazırlar, buna görə elanın başlığında rayon, rejim və təcrübə illəri görünəndə ailənin ilk sualları zəngdən əvvəl cavablanır.

Qocalar evi və dövlətin evdə qulluq xidməti kimə çatır?

Dövlətin iki yolu var və ikisi də yaxın qohumu olmayanlar üçündür. DOST Agentliyinin yerləşdirmə səhifəsində göstərilən qocalar evi Bakının Bilgəh qəsəbəsindədir və pensiya yaşına çatmış, özünə qulluq edə bilməyən, ona baxacaq yaxın qohumu olmayan adamı qəbul edir. Evdə səyyar sosial xidmət 2026-cı ilin yanvar–iyun aylarında 4,409 nəfərə göstərilib, onlardan 4,075-i tək yaşayan ahıllardır. Ona əmək qabiliyyətli qohumları eyni inzibati ərazidə yaşamayan adamlar düşür.

Övladı eyni şəhərdə olan, amma bütün günü işləyən ailə bu iki qapının heç birindən keçmir. Baxıcı bazarı məhz belə ailələrdən ibarətdir.

Gecə növbəsi, tibb işçisi və bina istəyən özəl pansionat ayrı biznesdir.

Baxıcı agentliyi: vasitəçi, yoxsa işəgötürən?

«Məşğulluq haqqında» Qanunun 14-cü maddəsi işə düzəltməkdə vasitəçiliyi, o cümlədən vətəndaşları xaricdə işə düzəltməyi yalnız hüquqi şəxslərə tapşırır. Deməli, ailələrlə baxıcıları tanış edib haqq alan agentlik MMC kimi qeydiyyatdan keçir. Səlahiyyətli qurum belə şirkətlərin elektron reyestrini aparır, agentlik ona müraciət edən və işə düzələn adamların sayını bildirir. Maddə lisenziya istəmir.

Vasitəçi agentlik baxıcını yoxlayır, ailəyə təqdim edir və bir dəfəlik komissiya alır, sonra baxıcı ailə ilə birbaşa, öz qəbzi ilə işləyir. İşəgötürən agentlik baxıcını əmək müqaviləsi ilə saxlayır və ailəyə aylıq baxıcı xidməti satır. Ailə üçün ikincisi rahatdır, ancaq hesabı ağırdır. 750 ₼ maaşlı baxıcı işəgötürənin sosial, tibbi və işsizlik sığortası ilə ~895 ₼-a başa gəlir, ailədən ayda 1,000 ₼ alanda 2% vergidən sonra hər baxıcıdan ~85 ₼ qalır.

Agentliyin satdığı ilk şey yoxlamadır. Şəxsiyyət vəsiqəsinə, əvvəlki ailələrin tövsiyəsinə və ya iş yerindən verilmiş xasiyyətnaməyə baxılır, ödənişli sınaq günü keçirilir. İkinci məhsul əvəzedici baxıcıdır ki, baxıcı xəstələnəndə və ya birdən çıxanda ailə ertəsi gün başqasını alsın. Üçüncüsü xaricdə yaşayan övladlar üçündür. Koordinator həftədə bir dəfə valideynin yanına gedir, təzyiqini, dərman ehtiyatını və evin vəziyyətini yoxlayır, fotolu hesabatı WhatsApp Business ilə göndərir.

Bazada diaqnozlar, ünvanlar və telefonlar toplanır. Bunlar «Fərdi məlumatlar haqqında» Qanunla qorunan məlumatlardır və ailənin razılığı müqaviləyə yazılır.

Vasitəçi agentlik ayda nə qazanır?

Hesabda agentlik bir koordinator və kiçik ofislə işləyir, baxıcıları sahib özü seçir. Fərziyyəmizdə komissiya baxıcının ilk aylıq maaşının yarısıdır və 700 ₼-lıq orta maaşda 350 ₼ edir, dörd ziyarətli uzaqdan qayğı paketi isə ayda 150 ₼-a satılır (təxmini qiymət). Baxıcı zəmanət müddətində çıxanda və əvəzi tapılmayanda komissiya qaytarılır.

Ayda, ₼	Zəif ay	Yaxşı ay
Komissiya (5 və 12 yerləşdirmə)	1,750	4,200
Uzaqdan qayğı paketi (6 və 15 ailə)	900	2,250
Koordinator, işəgötürənin haqları ilə	954	954
Ofis	350	350
Reklam	400	400
Ziyarətlərin yol xərci	96	240
Mühasib	250	250
Telefon, internet, CRM, bank	80	80
Qaytarılan komissiya	350	700
Sadələşdirilmiş vergi, 2%	53	129
Sahibə qalır	117	3,347

Qalıq sahibin gəliridir, ona ayrıca maaş yazılmayıb. Zəif ayda agentlik xərcini güclə çıxarır, kapital isə zəif və yaxşı ayın ortası ilə ~3 aya qayıdır. Müştərilər fiziki şəxslər olduğundan e-qaimənin 30% qaydası adətən işə qarışmır, illik dövriyyə də sadələşdirilmiş vergi üçün qoyulan 200,000 ₼-lıq həddən xeyli aşağıdır. Klinikalar və sığorta şirkətləri ilə müqavilə bağlananda e-qaimə payı artır.

Çətin hal evdə itki iddiasıdır, çünki baxıcını agentlik təqdim edibsə, ailə şikayəti agentliyə gətirir. Müqavilədə yoxlamanın həcmi, əvəzetmə müddəti və agentliyin məsuliyyət həddi yazılır, bu bəndləri bir dəfə hüquqşünasa göstərmək ucuz başa gəlir.

Qəbzin məbləği minimum əmək haqqına bağlıdır və o dəyişəndə yenidən hesablanır. Yeni rəqəmləri AZERBUSINESS-in e-poçt bülletenində göndəririk, abunə olanlar onu ayrıca axtarmır.

Hesabın əsası

• Haradan götürülüb: ailə və baxıcı elanları 15 noyabr 2026-da lalafo.az-da «xəstə baxıcısı» və «yatılı baxıcı» axtarışlarının ilk iki səhifəsindən, təzyiq aparatlarının qiyməti həmin gün lalafo.az-dan; vergi Vergi Məcəlləsinin 220.10 və 220.11-ci, sosial sığorta «Sosial sığorta haqqında» Qanunun 14.5.1-1.2 və 14.5.1-2-ci, tibbi sığorta «Tibbi sığorta haqqında» Qanunun 15-10.1.3-cü maddələrindən; işəgötürənin haqları Vergi Xidmətinin 2026 flayerindən.
• Bizim fərziyyəmiz: telefon 15 ₼, istirahət günü yolu 20 ₼, gündüz işinin yolu 40 ₼, gigiyena vasitələri 10 ₼; agentlikdə komissiya ilk maaşın yarısı, orta maaş 700 ₼, paket 150 ₼, ziyarət başına yol 4 ₼, ofis 350 ₼, reklam 400 ₼, mühasib 250 ₼, rabitə və bank 80 ₼, yerləşdirmə və paket sayı.
• Ailə elanlarının ortası: 250, 400, 500, 500, 550, 600, 700, 800, 800, 900, 1,000, 1,200 ₼; ortadakı iki rəqəm (600 + 700) ÷ 2 = 650 ₼.
• Razin elanı: 9 saat × 6 gün = 54 saat həftədə.
• Qəbz, Bakı: vergi 10 × 2 = 20 ₼; sosial 400 × 0.05 × 2 = 40 ₼; tibbi 400 × 0.04 = 16 ₼; 20 + 40 + 16 = 76 ₼. Gəncə: 10 × 1.5 = 15 ₼, 400 × 0.05 × 1.5 = 30 ₼, 15 + 30 + 16 = 61 ₼. Mingəçevir: 10 + 20 + 16 = 46 ₼. Digər rayonlar: 10 × 0.5 = 5 ₼, 5 + 20 + 16 = 41 ₼.
• Fərdi baxıcının ayı: yatılı işdə xərc 76 + 15 + 20 + 10 = 121 ₼, 800 − 121 = 679 ≈ 680 ₼; gündüz işində xərc 76 + 15 + 40 + 10 = 141 ₼, 600 − 141 = 459 ≈ 460 ₼.
• Fərdi kapital: təzyiq aparatı 30 + iş geyimi və ayaqqabı 40 + ilk qəbz 76 = 146 ≈ 150 ₼; 150 ÷ 459 ≈ 0.3 ay.
• İşəgötürən agentlikdə baxıcı: sosial 44 + (750 − 200) × 0.15 = 126.5 ₼, tibbi 750 × 0.02 = 15 ₼, işsizlik 750 × 0.005 = 3.75 ₼; 750 + 126.5 + 15 + 3.75 = 895.25 ≈ 895 ₼; vergi 1,000 × 0.02 = 20 ₼; 1,000 − 895 − 20 = 85 ₼.
• Koordinator: sosial 44 + (800 − 200) × 0.15 = 134 ₼, tibbi 800 × 0.02 = 16 ₼, işsizlik 800 × 0.005 = 4 ₼; 800 + 134 + 16 + 4 = 954 ₼.
• Agentliyin gəliri, fərziyyə ilə: zəif ayda komissiya 5 × 350 = 1,750 ₼, paket 6 × 150 = 900 ₼, cəmi 1,750 + 900 = 2,650 ₼; yaxşı ayda 12 × 350 = 4,200 ₼, 15 × 150 = 2,250 ₼, cəmi 4,200 + 2,250 = 6,450 ₼.
• Yol və qaytarma, fərziyyə ilə: 6 × 4 × 4 = 96 ₼, 15 × 4 × 4 = 240 ₼; qaytarılan komissiya 1 × 350 = 350 ₼, 2 × 350 = 700 ₼.
• Agentliyin ayı: vergi 2,650 × 0.02 = 53 ₼, 6,450 × 0.02 = 129 ₼; zəif ayın xərci 954 + 350 + 400 + 96 + 250 + 80 + 350 + 53 = 2,533 ₼, 2,650 − 2,533 = 117 ₼; yaxşı ayın xərci 954 + 350 + 400 + 240 + 250 + 80 + 700 + 129 = 3,103 ₼, 6,450 − 3,103 = 3,347 ₼.
• Agentliyin kapitalı və geri qayıtma: ofisin depoziti və ilk ayı 700 + mebel və kompüter 800 + iki ayın reklamı 800 + koordinatorun iki ayı 1,908 + sayt və CRM 300 = 4,508 ≈ 4,500 ₼; orta qalıq (117 + 3,347) ÷ 2 = 1,732 ₼, 4,500 ÷ 1,732 ≈ 2.6 ≈ 3 ay; yaxşı ay tempində 4,500 ÷ 3,347 ≈ 1.3 ay, zəif ay tempində 4,500 ÷ 117 ≈ 38 ay.
• Dövriyyə həddi: 6,450 × 12 = 77,400 ₼.