Özünə məşğulluq avadanlıqları: hansı biznesi qurmaq olar

Zərflərin tərkibi Dövlət Məşğulluq Agentliyinin saytından, vergi Dövlət Vergi Xidmətinin bukletindən götürülüb; sifariş sayı və qiyməti bizim gümanımızdır.

Özünə məşğulluq avadanlıqları siyahısında hansı zərflər var?

Özünə məşğulluq avadanlıqları Dövlət Məşğulluq Agentliyində zərflərə bölünüb: hər zərf bir biznes istiqamətidir və onun ayrıca səhifəsində nə verildiyi ədədi ilə yazılıb. 8 noyabrda bu səhifələri bir-bir açanda 32 zərf saydıq, onlardan beşi pilot kimi işarələnib: qəssab dükanı, kotançılıq, özünəxidmət avtoyuma, avtodəmirçi və PDR (zədələrin boyasız düzəldilməsi), avtorazval. Bu say Agentliyin 2025-ci il yanvar xəbərindəki 32-dək iqtisadi fəaliyyət sahəsi ilə üst-üstə düşür. Aşağıdakı qruplar bizimdir, saytda zərflər yalnız kənd təsərrüfatı və istehsal-xidmət kimi ayrılır.

Ən böyük qrup maşınla bağlıdır: 32 zərfin 9-u avtoservisdir.

Döşəmə cilalama zərfi (üç diskli maşın, baraban, texniki tozsoran) təmirdən sonra mənzil təhvil verən təmizlik şirkətlərinin işinə yaxındır. Siyahıda istixana yoxdur, torpaq payı olan adam onu öz pulu ilə qurur, 200 m²-lik tikilinin xərci istixanada göyərti yetişdirmək kartındadır. Kənd zərflərində yem 800 kq-dır, sonrakı yem sizin hesabınıza düşür.

Hansı zərflə qurulan iş daha uzun yaşayır?

Agentliyin sifarişi ilə Əmək Bazarı və Sosial Müdafiə Məsələləri üzrə Milli Observatoriya özünüməşğulluq reyestrindən təsadüfi seçilmiş 1,100-dək iştirakçını sorğulayıb, nəticəni Agentlik 2025-ci ilin aprelində dərc edib. Cavab verənlərin 70%-i özünüməşğulluq proqramı ilə qurduğu işi davam etdirdiyini deyib, zərflər arasında isə fərq böyükdür. Sorğuda ən davamlı beşlik avtoçilingər xidməti (89%), kiçik dərzi sexi (87%), qadın gözəllik salonu (83%), un məmulatları istehsalı (75%) və keçiçilik (73%) olub. İstiqamətlər üzrə xidmət 78%, istehsal 72%, kənd təsərrüfatı 64% göstərib.

Ən çox verilən zərflər kənd zərfləridir. Report.az nazir Anar Əliyevin çıxışından yazıb ki, 2025-in 11 ayında özünüməşğulluq proqramına qoşulan 16,500 nəfərin 8,700-ü kənd təsərrüfatı, 7,800-ü istehsal və xidmət istiqamətindədir.

Kənd işlərinin niyə daha az davam etdiyini sorğu yazmır. Bizim fikrimiz belədir: bərbərlər və dərzilər pulu hər gün alırlar, inək və arı ailələri gəliri mövsümlə gətirir, bir xəstəlik də bütün aktivi apara bilər. Əlinizdə peşə varsa, ona uyğun xidmət zərfini götürün, çünki ilkin monitorinqdə təcrübə və peşə yoxlanır, ilk sifarişlər də bacarıqdan gəlir. Heyvandarlıq zərfləri isə tövləsi və bu işdə təcrübəsi olan ailələrə uyğundur.

Dərzi zərfi ayda nə qədər qazandıra bilər?

«Avadanlıq pulsuzdursa, niyə öz pulum lazımdır?» Çünki iş yeri, sap, fermuar və elektrik zərfə daxil deyil. Zərfin manatla dəyərini Agentlik saytda yazmır. Tikiş atelyesi kartında toplanan lalafo.az qiymətləri ilə yalnız iki maşın, yəni sənaye tikiş maşını (500 ₼) və sənaye overloku (150–500 ₼), 650–1,000 ₼ edir. Hesabı rayonda evdən işləyən dərzi üçün qurduq və sifarişin orta qiymətini Bakı hesabındakından aşağı, 6 ₼ götürdük.

Qalan pul sahibin maaşıdır. Sifarişləri WhatsApp Business ilə qəbul edib qiymət siyahısını kəndin və binanın qruplarına göndərmək reklam xərcini aşağı saxlayır. Telefon zərfindəki alətlərlə hansı təmirin pul gətirdiyi telefon təmiri biznesi kartında ayrıca hesablanıb. Un məmulatları zərfini götürən qida istehsalçısıdır və AQTA tələblərinə tabedir, onlar evdə tort biznesi kartında yazılıb.

Hesabın əsası

• Sifariş sayı: gündə 2 × 24 iş günü = 48, gündə 4 × 24 = 96 sifariş.
• Dövriyyə: 48 × 6 ₼ = 288 ₼; 96 × 6 ₼ = 576 ₼. Orta sifariş 6 ₼ bizim gümanımızdır.
• Material: sifariş başına 0.67 ₼ (tikiş atelyesi kartındakı nisbət): 48 × 0.67 ≈ 32 ₼, 96 × 0.67 ≈ 64 ₼.
• Vergi və sığorta: rayonda fərdi dərzi üçün sabit vergi 5 ₼ + sosial sığorta 12 ₼ + tibbi sığorta 16 ₼ = 33 ₼.
• Zəif ay: 288 − 32 − 33 − 25 − 10 = 188 ₼.
• Yaxşı ay: 576 − 64 − 33 − 25 − 10 = 444 ₼.
• Öz pulunuz: material ehtiyatı 100–200 ₼ + üç aylıq qəbz 3 × 33 ≈ 100 ₼ + iş yerinin işığı və elektrik xətti 0–300 ₼ = 200–600 ₼.
• Geri qayıtma: 200 ÷ 444 ≈ 0.5 ay, 600 ÷ 188 ≈ 3.2 ay.

Proqrama necə müraciət edilir?

Müraciəti işsiz kimi qeydiyyatda olan şəxs, həmçinin mülkiyyətində kənd təsərrüfatına yararlı torpaq payı olub başqa işi olmayan işaxtaran edə bilər. Ünvanlı sosial yardım alanlara, əlilliyi olanlara, şəhid ailəsinin üzvlərinə, bir ildən çox işsiz qalanlara, pensiyaya iki ildən az qalanlara və cəzaçəkmə yerindən azad olunmuş işsizlərə üstünlük verilir. İşsizlikdən sığorta alanlar ödəniş müddətində, peşə təhsili alanlar isə təhsil dövründə proqrama cəlb olunmurlar. Addımlar Nazirlər Kabinetinin «Özünüməşğulluğun təşkili Qaydası» ilə müəyyən olunub:

1. Agentliyin yerli qurumunda, DOST mərkəzində və ya e-sosial.az-da işsiz kimi qeydiyyat.
2. İlkin monitorinq: təcrübəniz, peşəniz, maddi vəziyyətiniz və iş üçün şəraitiniz yoxlanır.
3. Fiziki və ya onlayn biznes təlimi.
4. Təlim bitəndən sonra 5 iş günü ərzində biznes-planı elektron kabinetə yükləmək; planın quruluşunu biznes planın tərtibi haqqında yazıdan götürmək olar.
5. Üç nəfərlik komissiya planı 30 iş günü ərzində qiymətləndirir.
6. Müsbət qərardan sonra bir illik müqavilə bağlanır, avadanlıq 10 iş günü ərzində təhvil-təslim aktı ilə verilir.

Zərflərin tam siyahısı və hər birinin tərkibi Agentliyin «Aktivlər və zərflər» səhifəsindədir. Bu yolu İsmayıllıda bərbər-vizajist Samirə Həsənova keçib. AZƏRTAC-ın 2026-cı il may reportajında o deyir ki, peşəni Bakıda öyrənmişdi, İsmayıllıya köçəndə avadanlığa pulu çatmırdı. Peşə kursundan sonra proqram ona manikür masası, güzgülü mebel, sterilizasiya aparatı, kreslo, fen və kondisioner verib, indi salonda işləyir.

Avadanlıq kimin malıdır və nə vaxt sizə keçir?

Özünə məşğulluq avadanlıqları bir il ərzində dövlətin adına qalır. Qayda əmlakın Daşınar Əmlakın Yüklülüyünün Dövlət Reyestrində qeydə alınmasını tələb edir, müqaviləyə onun dəyəri, texniki göstəriciləri, foto və videosu əlavə olunur. Monitorinq ildə ən azı iki dəfə foto və ya videoçəkilişlə aparılır. Fəaliyyət il sonunda biznes-plana uyğun olanda avadanlıq təhvil aktı ilə iştirakçının mülkiyyətinə keçir.

Pul itkisi riski iki maddədədir. Avadanlığı satan, başqasına verən, başqa işdə işlədən və ya ona qəsdən zərər vuran Mülki Məcəllə ilə zərəri ödəyir. Üzrlü səbəb olmadan 6 ay işlədilməyən avadanlıq ya geri qaytarılır, ya da onun Statistika Komitəsinin qiymətləri ilə hesablanan bazar dəyəri ödənilir. Agentliyin sual-cavab səhifəsində bu müddət bir il yazılıb, ancaq «Məşğulluq haqqında» Qanunun 24.3-cü maddəsi və Qayda 6 ay deyir.

Heyvan tələf olanda və ya aparat xarab olanda Agentliyə dərhal xəbər verilir, kənd zərflərində təsdiqedici sənəd tələb olunur.

VÖEN müqavilədən 5 iş günü sonra lazımdır

Fərdi sahibkar qeydiyyatı sonraya qalmır. Müqavilə bağlanandan sonra həmin müddətdə xidmət və istehsal zərfləri alanlar fərdi sahibkar kimi qeydiyyatdan keçməli, kənd zərfləri alanlar ailə kəndli təsərrüfatı kimi uçota durmalı və bunu elektron kabinetdə göstərməlidirlər. E-taxes portalında uçot ödənişsizdir, fərdi sahibkar qeydiyyatının addımları şirkət açmaq bələdçisindədir.

Vergi rejimi zərfdən asılıdır. Fərdi dərzi, bərbər, çəkməçi və pinəçi DVX-nin 2026 flayerindəki siyahıdadır: muzdlu işçi götürmədən aylıq sabit məbləğlə qəbz alır, bəyannamə vermir. Dərzi üçün bu məbləğ Bakıda 60 ₼, digər rayon və kəndlərdə 33 ₼-dır. Telefon ustası və avtoservis zərflərində çox vaxt sadələşdirilmiş vergi qalır: dövriyyənin 2%-i, üstəlik ayda ən azı 60 ₼ sosial və 16 ₼ tibbi sığorta (DVX-nin 2026 bukleti). Zərfinizin qəbz siyahısına düşüb-düşmədiyini DVX-nin 195 nömrəsində soruşmaq olar.

İkinci il: avadanlıq artıq sizindir

Mülkiyyət keçəndən sonra avadanlıq adi biznes əmlakıdır. Agentliyin sual-cavab səhifəsi yazır ki, VÖEN-i aktiv olan və qaydalara əməl edən iştirakçılar Həvəsləndirmə mükafatları, İş yerində təcrübə və Birgə maliyyələşmə layihələrinə qoşula bilərlər. Avtoservis zərfləri üçün Agentlik 2025-ci ilin yanvarında Avtoklaster layihəsini elan edib: Oğuz və Şəkidə çilingər, rəngsaz, elektrik, razval və yuma zərfi alanların bir məkanda işləməsi nəzərdə tutulur, seçimdə bu sahədə təcrübəsi olanlara üstünlük verilir.

Böyümənin ilk addımı adətən köməkçidir və o, vergi hesabını dəyişir. Sabit məbləğlə qəbz yalnız işçisi olmayan üçündür, şagird rəsmi işə götürülən gün dərzi sadələşdirilmiş vergiyə keçir. İşəgötürən 2026-da 400 ₼ maaşlı işçi üçün sosial sığortaya 44 ₼ + 200 ₼ × 15% = 74 ₼, tibbi sığortaya 2%, yəni 8 ₼ ödəyir (DVX-nin muzdlu işçi flayeri). İkinci dərzi masasına və ya ikinci bərbər kreslosuna tələb olub-olmadığını birinci ilin sifariş dəftəri göstərir.

Kiçik şəhərdə avadanlığı olmayanların da aça biləcəyi işlər kiçik şəhər üçün biznes ideyaları siyahısında, xərc hesabları isə biznes ideyaları kataloqundadır. Yeni kartları e-poçtla almaq üçün abunə olun.