Prompt nədir: ChatGPT-yə düzgün tapşırıq yazmağın 9 qaydası

Eyni alət eyni gündə həm yararsız, həm də hazır mətn verə bilər və fərqi çox vaxt tapşırıq yaradır. Nümunələrin çoxu ChatGPT üçündür: Statcounter-in iyun 2026 datasında Azərbaycandakı AI çat-bot trafikinin 85.86%-i ona düşür, bu rəqəmi AZƏRTAC təhlil edib. Qaydalar Gemini və Claude-da da eyni işləyir.

Azərbaycanca prompta sorğu və ya sadəcə tapşırıq da deyirlər. Süni intellektin necə işlədiyi süni intellekt nədir bələdçisində izah olunub, burada söhbət ondan istədiyiniz nəticəni almaqdan gedir. Qaydaların yanında azərbaycanca nümunələr var, sonda da telefonda saxlanası şablon.

Prompt nədir və niyə nəticəni bu qədər dəyişir?

Model biznesinizi də, müştərilərinizi də tanımır və yalnız ona yazılanı bilir. Post yaz deyəndə orta statistik post çıxır, çünki başqa məlumatı yoxdur.

İqtisadiyyat Nazirliyinin Dördüncü Sənaye İnqilabının Təhlili və Koordinasiyası Mərkəzinin icraçı direktoru Fariz Cəfərov 2026-cı ilin fevralında ChatGPT-nin azərbaycanca cavablarından danışarkən dedi ki, sistemin cavab keyfiyyəti ona verilən datadan asılıdır və data olmayanda model əsassız cavab uydura bilər (News.az, Report.az-a istinadla). O, modelin öyrədildiyi datadan danışırdı. Tapşırıqda da məntiq eynidir: promptda olmayan faktı model ya bilmir, ya da onu təxmin edir.

Anthropic Claude üçün prompt bələdçisində modeli işə yeni gəlmiş, ağıllı, amma şirkətdəki qaydaları bilməyən əməkdaşa bənzədir. Elə oradaca sadə sınaq var: promptu mövzudan xəbəri olmayan həmkarınıza göstərirsiniz, o çaşırsa, model də çaşacaq.

Google, Gemini üçün hazırladığı bələdçidə yaxşı promptun dörd hissəsini sayır, bunlar rol, tapşırıq, kontekst və formatdır. Sonra əlavə edir ki, dördü də hər dəfə şərt deyil, bir neçəsini yazmaq nəticəni yaxşılaşdırır. İlk beş qayda bu dörd hissəyə söykənir.

Tapşırığın əsasını quran beş qayda

Yaxşı prompt kimin adından, nəyi, kim üçün, niyə və hansı formada yazılacağını deyir. Bunlardan biri çatışmayanda model boşluqları ümumi sözlərlə doldurur.

1. Rolu deyin

Model kimin adından danışacağını bilməyəndə neytral, ensiklopediya tonunda yazır. Rol həm tonu, həm də bilik səviyyəsini dərhal dəyişir.

Əvvəl	Sonra
Kafe üçün menyu təsviri yaz.	Sən Gəncədə ailəvi kafenin menecerisən. Menyudakı 5 isti yemək üçün qısa təsvir yaz.

2. Tapşırığı bir aydın fellə yazın

Kömək et, bir şey fikirləş kimi sözlər modeli nə edəcəyini təxmin etməyə məcbur edir. Rəqiblər haqqında kömək istəyəndən nə çıxacağı bəlli deyil. Üç rəqibin qiymət və çatdırılma şərtlərini cədvəldə müqayisə etmək tapşırığı ölçülən nəticə verir. Yaz, qısalt, cədvəl qur, 5 variant ver kimi fellər işin sonunu göstərir.

3. Konteksti verin

Kontekst biznesiniz və müştəriləriniz haqqında məlumatdır. Onu bir dəfə, bir səhifəlik biznes kartı kimi yazıb hər tapşırığın əvvəlinə qoymaq olar: nə satırsınız, qiymət aralığı, çatdırılma, iş saatı və ton.

Əvvəl	Sonra
Çatdırılma haqqında elan yaz.	Biz Sumqayıtda ev şirniyyatı satırıq. Çatdırılma Sumqayıt daxilində 3 ₼, Bakıya 7 ₼-dır, sifariş bir gün əvvəl qəbul olunur. Bunu Instagram hekayəsi üçün 25 sözlük elana çevir. (Rəqəmlər nümunədir.)

4. Nə üçün lazım olduğunu izah edin

Məqsədi bilən model daha uyğun seçim edir. Anthropic qaydanın yanında səbəbini də yazmağı tövsiyə edir, çünki model izahdan ümumi prinsip çıxarır və onu promptda yazılmayan hallara da tətbiq edir. Bələdçidəki nümunədə «heç vaxt üç nöqtə qoyma» qaydası mətnin səsli oxunacağı izah olunanda daha təsirli sayılır.

Cümlələri qısa yaz qaydası tək qalanda quru səslənir. Səbəbi ilə belə səslənir: mətni müştərilər avtobusda telefonla oxuyacaq, cümlələr qısa olsun və vacib məlumat ilk sətirdə gəlsin.

5. Formatı və uzunluğu göstərin

Format yazılmayanda model ya çox uzun, ya da istəmədiyiniz siyahı ilə cavab verir.

Əvvəl	Sonra
Vakansiya elanı yaz.	Satış meneceri vakansiyası üçün elan yaz: 3 bölmə (vəzifə borcları, tələblər, şərtlər), hər bölmədə 3–4 bənd, cəmi 120 sözdən az.

Cavabı öz üslubunuza necə yaxınlaşdırmaq olar?

Qalan dörd qayda cavabı dilinizə və faktlarınıza bağlayır.

6. Nümunə göstərin

Anthropic nümunələri cavabın formatını və tonunu idarə etməyin etibarlı yollarından biri sayır. Bəyənilən postlarınızı və ya yaxşı alınmış müştəri cavablarınızı tapşırığa əlavə edib bu tonda yaz demək tonu sözlə təsvir etməkdən asandır.

7. Dil tələbini və qadağaları yazın

Azərbaycanca cavablarda türk sözləri və rus dəftərxana ifadələri qarışa bilər. Bunun üçün tapşırığın sonuna bir sətir əlavə olunur, məsələn: ədəbi azərbaycan dilində yaz, türk sözlərini və rus dəftərxana ifadələrini işlətmə, emoji qoyma, qiymət uydurma.

ChatGPT-də bu sətri hər dəfə yazmamaq üçün onu Custom instructions bölməsinə bir dəfəlik qoymaq olar, necə edildiyi ChatGPT-ni azərbaycan dilində qurmaq bələdçisindədir.

8. Böyük işi addımlara bölün

Biznes plan yaz tək tapşırıq kimi görünür, əslində on tapşırıqdır. Anthropic-in bələdçisi mürəkkəb işi ardıcıl sorğulara bölməyi aralıq nəticəni yoxlamaq lazım olanda tövsiyə edir. Orada adı çəkilən sxemdə əvvəl qaralama yazılır, sonra həmin qaralama meyarlarla yoxlanır və düzəldilir. Biznes planda da əvvəlcə struktur istənilir, sonra bölmələr ayrıca yazılır, rəqəmləri sahiblər sonda özləri doldurur.

Əvvəl	Sonra
Kofe şopu üçün biznes plan yaz.	Kofe şopu üçün biznes planın bölmələrini siyahı ilə ver. Hələ mətn yazma, yalnız bölmə adları və hər birində hansı sualın cavablanacağı.

9. Mənbəni verin, cavabı yoxlayın və davam edin

2023-cü ildə Nyu-Yorkda iki vəkil Avianca aviaşirkətinə qarşı iddiada ChatGPT-nin uydurduğu, mövcud olmayan məhkəmə qərarlarına istinad etdi. Federal hakim onlara və hüquq firmasına 5,000 $ cərimə kəsdi, saxta qərarlarda adı çəkilən hakimlərə də məlumat verilməsini tapşırdı (Above the Law). Məhkəmə vəkillərdən birinin sonradan verdiyi izahları da dəyişkən və inandırıcı olmayan saydı.

Belə səhvlərin qarşısını modelə qiymət siyahısını və ya rəsmi səhifədən köçürülmüş şərtləri vermək alır. OpenAI-ın prompt bələdçisi də kontekst əlavə etməyi modelin cavabını seçilmiş mənbələrlə məhdudlaşdırmağın yolu kimi təsvir edir. Tapşırığa bir cümlə də əlavə olunur: yalnız bu mətnə əsaslan, cavab mətndə yoxdursa, bunu açıq de.

İlk cavab adətən son cavab olmur. Daha qısa, ikinci variantı daha rəsmi et, 3-cü bəndi çıxar kimi davam sualları ilə cavabı yeni prompt yazmadan düzəltmək olar. Google-un bələdçisi də promptu söhbətin başlanğıcı sayır.

Hansı qayda tapşırığa nə əlavə edir?

Hər qayda tapşırığa bir ifadə gətirir, cədvəldə hamısı bir yerdədir.

Qayda	Tapşırığa nə yazırsınız	Nümunə ifadə
1. Rol	kimin adından danışır	Sən Gəncədə kafenin menecerisən
2. Tapşırıq	bir aydın fel	yaz, qısalt, cədvəldə müqayisə et
3. Kontekst	biznes, şəhər, müştərilər, qiymətlər	biznes kartının mətni
4. Məqsəd	kim oxuyacaq, harada, niyə	müştərilər telefonda oxuyacaq
5. Format	uzunluq, variant sayı, forma	3 variant, hər biri 50 sözdən az
6. Nümunə	öz yaxşı mətniniz	bu postların tonunda yaz
7. Dil və qadağalar	ədəbi dil, nə olmamalıdır	türk sözləri, nida və emoji yox
8. Addımlar	işi hissələrə bölmək	əvvəlcə yalnız bölmə adlarını ver
9. Mənbə və yoxlama	istinad mətni, davam sualı	yalnız bu mətnə əsaslan

«Hər dəfə bu qədər yazmağa vaxtı haradan tapım?» Sual haqlıdır, lakin biznes kartı və dil qaydası bir dəfə yazılır, sonra ya kopyalanır, ya da ChatGPT-nin Custom instructions bölməsinə qoyulur. Hər yeni tapşırığa 2–3 sətir iş qalır.

Hazır prompt şablonu necə görünür?

Şablon 9 qaydanın hamısını bir yerə yığır, kvadrat mötərizələr doldurulur və mətn telefonda qeyd kimi saxlanılır.

Rol: sən [şəhər] şəhərində [nə edən] biznesin [vəzifə]sən. Kontekst: [biznes kartı: məhsul, qiymət, çatdırılma, ton]. Tapşırıq: [bir fel ilə: yaz / qısalt / müqayisə et]. Məqsəd: bu mətn [kim üçün, harada, niyə] lazımdır. Format: [neçə variant, neçə söz, cədvəl və ya abzas]. Nümunə: [öz yaxşı mətniniz]. Dil: ədəbi azərbaycan dili, türk sözləri yox, nida və emoji yox. Qaydalar: qiymət və fakt uydurma; bilmədiyin məlumat varsa, əvvəlcə soruş.

Doldurulmuş halda belə olur (qiymətlər nümunədir):

Rol: sən Bakıda uşaq geyimi satan onlayn mağazanın SMM menecerisən. Kontekst: məhsullar 2–8 yaş üçündür, qiymət 15–40 ₼, Bakı daxili çatdırılma var. Tapşırıq: yeni məktəb forması kolleksiyası üçün 3 Instagram postu yaz. Məqsəd: valideynlər avqustda forma axtarır, onlara ölçü seçimini asanlaşdırmaq. Format: hər post 50 sözdən az, sonda bir sual. Dil: ədəbi azərbaycan dili. Qaydalar: endirim vəd etmə.

Prompt yazarkən hansı səhvlər tez-tez edilir?

Əsas səhv modelə hər şeyi bilən axtarış sistemi kimi baxmaqdır, qalan səhvlərin çoxu da bundan çıxır.

• Slogan və ya reklam mətni yazıb gözəl nəticə gözləmək. Kontekst olmayanda model ümumi variant verir.
• Bir promptda beş iş istəmək, məsələn, post, şəkil ideyası, qiymət hesabı və rusca tərcüməni bir yerdə. Ayrı-ayrı verilən işlər daha təmiz çıxır.
• Rəqəmi və qanunu ilkin mənbəyə baxmadan qəbul etmək.
• FİN kod, kart nömrəsi və müştəri siyahısı yazmaq. Onların yerinə [Müştəri A], [məbləğ] kimi işarələr qoyulur.
• İnternetdə yayılan gizli promptlara güvənmək. Onların çoxu adi rol və format təlimatıdır və konteksti olmayan biznesə yenə ümumi nəticə verir.

Şəkil və video üçün prompt fərqlidirmi?

Bəli, xeyli fərqlidir. Şəkil alətləri söhbət etmir, təsviri görüntüyə çevirir və orada obyektlər, kompozisiya, işıq və kadr ölçüsü yazılır, məsələn: məhsul fotosu, ağ fonda keramika fincan, yumşaq gün işığı, yuxarıdan 45 dərəcə bucaq.

Azərbaycanca təsviri qəbul etməyən alətlərdə mətni əvvəlcə çat-botla ingiliscəyə çevirmək olar. Alətlərin özü və hazır şəkil promptları süni intellektlə şəkil düzəltmək bələdçisində, qiymətləri 25 süni intellekt proqramının müqayisəsində toplanıb.

Üç gündə məşq, sonra avtomatlaşdırma

Gündə 20 dəqiqə kifayət edir:

1. Birinci gün biznes kartını yazmaq.
2. İkinci gün eyni tapşırığı iki formada vermək, bir cümləlik və şablonla, sonra cavabları yan-yana qoymaq.
3. Üçüncü gün tez-tez təkrarlanan 3 iş (müştəri cavabı, post, hesabat) üçün hazır prompt yazıb telefonda saxlamaq.
4. Bir həftə sonra fərqi saatla ölçmək: əvvəl 20 dəqiqə çəkən tapşırıq indi neçə dəqiqə çəkir və nə qədər düzəliş istəyir.

Vaxtı çox qazandıran prompt avtomatlaşdırma üçün ilk namizəddir. Agentə verilən təlimat da elə həmin rol, kontekst, format və qaydalardır, sadəcə hər dəfə əl ilə yazılmır. Agentlərin özü AI agent nədir yazısında izah olunub. Telefonda saxlanan üç promptu müştəri yazışmasına və cədvəllərə qoşulan şəxsi köməkçiyə çevirmək Hermes AI Agent ilə qurulur və bu, KURS: AI Agent & YouTube biznesi dərslərindən biridir.