AI ilə Excel və Google Sheets: düstur, cədvəl və analiz

Excel və Google Sheets-də süni intellektdən ən çox istifadə olunan iş çat-bota düstur yazdırmaqdır. Sütunları sözlə təsvir edirsiniz, ChatGPT, Claude və ya Gemini sizə hazır SUMIFS və ya XLOOKUP qaytarır. Cədvəlin içində işləyən köməkçilər də var, Excel-də Copilot, Sheets-də Gemini, lakin onlar pullu planla açılır. Faylı çat-bota yükləyib analiz etdirmək və təkrarlanan işi VBA makrosuna və ya Apps Script-ə tapşırmaq bu iki yolun arasında qalır.

Bu alətlərin abunə qiymətlərini və hansılarının azərbaycanca menyusu olduğunu süni intellekt proqramları icmalı bir cədvəldə toplayıb. Modelin rəqəmlərlə işləyəndə niyə inamla səhv edə bildiyini süni intellektin sadə izahından anlamaq olar. Aşağıdakı nümunələrin hamısı Bakıda iki filialı olan kiçik qab-qacaq mağazasının satış və anbar cədvəli üzərində qurulub.

Mündəricat:

• Excel-dəki Copilot hansı planda var?
• Excel və Google Sheets-i pulsuz işlətmək
• Düsturu çat-bota necə yazdırmaq olar?
• Vergül, nöqtəli vergül və ə hərfi
• Faylı çat-bota yükləmək nə vaxt sərfəlidir?
• VBA makrosu və Apps Script
• Xəta mesajı verməyən səhvlər

Excel-dəki Copilot hansı planda var və neçəyədir?

Microsoft-un kömək səhifəsinə görə Copilot in Excel Microsoft 365 Personal, Family və Premium abunəsi ilə, şirkətlərdə Copilot daxil olan biznes lisenziyası ilə işləyir. Sağdakı paneldə ona sual vermək də, vərəqi birbaşa dəyişən tapşırıq vermək də olur.

Plan	Qiymət, ayda / ildə	Manatla, ayda	Excel-də Copilot
Pulsuz Microsoft hesabı	0	0	Excel-in veb versiyası, 5 GB OneDrive; AI istifadəsi məhduddur
Microsoft 365 Personal	9.99 $ / 99.99 $	~17 ₼	var, limit pulsuz hesabdan yüksəkdir
Microsoft 365 Family, 6 nəfərədək	12.99 $ / 129.99 $	~22 ₼	Personal ilə eyni limit
Microsoft 365 Premium	19.99 $ / 199.99 $	~34 ₼	geniş limit, araşdırma və analiz üçün agent rejimi

Mənbə: Microsoft 365 planlarının müqayisəsi, ABŞ qiymətləri, noyabr 2026. Dollar qiymətləri manata 1.70 məzənnəsi ilə çevrilib. Microsoft-un saytında Azərbaycan üçün ayrıca qiymət səhifəsi tapmadıq, yekun məbləği ödəniş ekranı göstərir.

Copilot yalnız avtomatik saxlanan faylla işləyir. Plan səhifəsinin qeydində yazılıb ki, AutoSave açıq olmalıdır, bu da faylın OneDrive-da durması deməkdir. Kompüterin masaüstündə saxlanan köhnə hesabatı əvvəl OneDrive-a köçürmək, .xlsx formatında saxlamaq və hesablama rejiminin Automatic olduğuna baxmaq lazım gələcək.

Dil məsələsi ayrıca baxılmalıdır. Microsoft-un sentyabr 2026 tarixli dil siyahısında şəxsi hesablar üçün 43, iş hesabları üçün 48 dil var. Türk və rus dili hər ikisində görünür, azərbaycan dili yoxdur.

Şirkət özü də yazır ki, siyahıda olmayan dildə verilən tapşırıqda və datada nəticə zəif ola bilər. Sütun adları azərbaycanca olan cədvəllərdə Copilot-u almazdan əvvəl öz fayllarınızla bir neçə gün sınamaq pulu boşa xərcləməkdən yaxşıdır.

Bəzi dərslərdə göstərilən =COPILOT funksiyası 14 sentyabr 2026-dan Excel-də işləmir. O, yalnız Frontier və Insider proqramlarında sınaq funksiyası idi. Əvvəllər hesablanmış nəticələr xanada qalır, xana yenidən hesablananda #NAME? xətası çıxır. Microsoft eyni tapşırığı Copilot panelində adi sözlə verməyi təklif edir.

Excel-ə üçüncü tərəfin AI əlavəsini də qoşmaq olur. Anthropic-in Claude for Excel əlavəsi Pro (20 $, 34 ₼) və daha yuxarı planlarda işləyir, Excel 2016 və 2019-un daimi lisenziyasında, iPad və Android-də açılmır, makro yazmır. Anthropic onun sənədində ayrıca xəbərdarlıq edir ki, kənardan gələn faylda, məsələn, tədarükçünün göndərdiyi şablonda gizli təlimat ola bilər və o, əlavəni datanı çıxarmağa və ya qeydləri dəyişməyə yönəldə bilər. Claude-un planları və fayl limitləri Claude-un ChatGPT-dən fərqi haqqında yazıda ətraflı verilib.

Excel və Google Sheets-i pulsuz necə işlətmək olar?

MS Excel üçün pul ödəmək məcburi deyil.

Microsoft hesabı ilə Excel-in brauzer versiyası, yəni çoxlarının hələ də Excel Online adlandırdığı Excel for the web, pulsuz açılır və 5 GB OneDrive yaddaşı verilir, fayllar da orada saxlanılır (Microsoft 365 for the web). Düsturlar, filtr, PivotTable və qrafiklər brauzerdə işləyir. Makrolar brauzerdə işə düşmür. Microsoft-un fərqlər siyahısında .xlsm faylının açıldığı, ancaq içindəki makronun aktiv olmadığı yazılıb, qorunan vərəqlərə də yalnız baxmaq olur.

Brauzerdə dəyişikliklər avtomatik saxlanır və eyni faylı bir neçə işçi eyni anda redaktə edə bilir.

Google Sheets Google hesabı ilə tam pulsuzdur. Sheets-in içindəki Gemini paneli ödənişli Google AI planı və ya Workspace lisenziyası istəyir, onun dil siyahısında azərbaycan dili hələ yoxdur. Paneli və hər sətri ayrıca emal edən =AI funksiyasını Gemini haqqında bələdçi limitləri ilə birlikdə izah edir, burada onları təkrarlamırıq.

Bizim fikrimizcə, gündə bir neçə düstur və həftədə bir hesabat hazırlayan kiçik mağaza üçün pulsuz Excel və ya Sheets ilə pulsuz çat-bot kifayət edir. Copilot abunəsi o zaman özünü doğruldur ki, hər gün böyük fayllarda filtr, qruplaşdırma və qrafik hazırlayırsınız və bu işi Excel-dən çıxmadan görmək vaxt qazandırır. Eyni abunə ilə Copilot PowerPoint-də də işləyir, satış cədvəlindən təqdimat düzəltmək süni intellektlə slayd hazırlamaq yazısında addım-addım göstərilib.

Düsturu çat-bota necə yazdırmaq olar?

Çat-bot faylınızı görmür, ona görə cədvəli sözlə elə təsvir etmək lazımdır ki, başqa adam da onu təsəvvür edə bilsin. Vərəqin adı, sütunların hərfi və adı, datanın neçənci sətirdən başladığı, tarixin hansı formatda yazıldığı, Excel-in versiyası və regional ayarı tapşırıqda olmalıdır. Nümunə üçün kiçik mağazanın satışlarını tutan belə bir Excel cədvəli götürək:

	A: Tarix	B: Məhsul	C: Filial	D: Say	E: Məbləğ, ₼
2	03.10.2026	Çay dəsti	Yasamal	2	90
3	05.10.2026	Armudu stəkan, 6 ədəd	Nərimanov	5	75
4	12.10.2026	Çay dəsti	Nərimanov	1	45
5	18.10.2026	Mürəbbə qabı	Yasamal	4	48
6	27.10.2026	Armudu stəkan, 6 ədəd	Yasamal	3	45
7	02.11.2026	Çay dəsti	Yasamal	1	45

Cədvəl nümunə üçün qurulub, qiymətlər bazar qiyməti deyil.

Satış cəmi: SUMIFS

Excel 365, regional ayar Azərbaycan, arqumentlər nöqtəli vergüllə ayrılır. Satış vərəqində A2:A7 tarixdir (gün.ay.il), C sütunu filial, E sütunu manatla məbləğ. Yasamal filialının oktyabr 2026 satışlarının cəmini verən bir düstur yaz. Tarix şərtini DATE funksiyası ilə qur, mətn kimi yazma. Düsturun hər hissəsinin nə etdiyini bir cümlə ilə izah et.

Düzgün cavab təxminən belə görünür: =SUMIFS(E2:E7;C2:C7;”Yasamal”;A2:A7;”>=”&DATE(2026;10;1);A2:A7;”<“&DATE(2026;11;1)). Bu cədvəldə nəticə 183 ₼ olmalıdır, çünki Yasamalın oktyabr satışları 90, 48 və 45 ₼-dır, 2 noyabrdakı satış hesaba düşməməlidir. Model şərti <=31.10.2026 kimi mətnlə yazanda və ya ayın son gününü səhv götürəndə fərq elə bu yoxlamada görünür.

«Bəs model səhv düstur versə, mən bunu necə biləcəm?» Çox vaxt heç bir xəbərdarlıq çıxmayacaq, düstur sadəcə başqa rəqəm göstərəcək. Ona görə qəbul etməzdən əvvəl bunları edin:

1. 5–10 sətirlik nümunədə cavabı əl ilə hesablayın və düsturun nəticəsi ilə tutuşdurun.
2. Eyni şərtləri Filter ilə seçin və Excel-in aşağı sətrindəki Sum rəqəminə baxın.
3. Tarix sütununda =ISNUMBER(A2) yazın. FALSE çıxırsa, tarixlər mətn kimi düşüb və SUMIFS sıfır qaytaracaq.
4. Bir sətrin məbləğini müvəqqəti dəyişin və nəticənin də dəyişdiyini görün.

Anbar qalığı: XLOOKUP və köhnə Excel

İkinci vərəq Anbar adlanır: A sütununda məhsulun adı, B-də qalıq, C-də minimum say. Satış vərəqinin yanında hər məhsulun qalığını göstərmək üçün tapşırıq belə yazıla bilər:

Anbar vərəqində A2:A4 məhsulun adıdır, B2:B4 qalıq, C2:C4 minimum say. Satış vərəqinin F sütununda B sütunundakı məhsulun qalığını göstərən düstur yaz, məhsul tapılmasa tapılmadı yazılsın. Mənim ofisimdə bir kompüterdə Excel 2019 var, düstur orada da işləməlidir. G sütununda da qalıq minimumdan azdırsa Sifariş et yazan düstur ver.

Excel 2019 cümləsi təsadüfən yazılmayıb.

Microsoft-un XLOOKUP səhifəsində deyilir ki, bu funksiya Excel 2016 və 2019-da yoxdur və Microsoft 365-də yazılmış XLOOKUP köhnə kompüterdə #NAME? verəcək. Versiyanı bilən model bu halda =IFERROR(VLOOKUP(B2;Anbar!$A$2:$C$4;2;FALSE);”tapılmadı”) və ya INDEX ilə MATCH təklif etməlidir. Versiyanı bilməyən model isə XLOOKUP yaza bilər və səhv yalnız köhnə kompüterdə üzə çıxar. Minimum yoxlaması üçün =IF(F2<VLOOKUP(B2;Anbar!$A$2:$C$4;3;FALSE);”Sifariş et”;””) kifayətdir.

Axtarış düsturunu adların yazılışı da çaşdırır. Bir vərəqdə məhsulun adı ə ilə, o birində ə-siz yazılıbsa və ya adın sonunda görünməyən boşluq qalıbsa, düstur məhsulu tapmayacaq. Adların yerinə məhsul kodu işlətmək bu problemi kökündən aradan qaldırır. Tapşırığın rol, kontekst və format hissələrini necə qurmaq prompt yazmaq bələdçisində ayrıca izah olunub.

Maaş və vergi tutulması bu nümunələrə daxil edilməyib. Orada düsturdakı bir səhv işçiyə gedən məbləğə və bəyannaməyə keçir, ona görə həmin hesabı mühasib qurur və yoxlayır. Bu işi xidmət kimi görənlərin xərcləri onlayn mühasibat xidməti ideyasında hesablanıb.

Vergül, nöqtəli vergül və ə hərfi: Azərbaycan ayarında nə pozulur?

Windows 11-də Azərbaycan (latın) regional ayarının parametrlərinə baxanda onluq kəsr vergül, minliklər nöqtə, siyahı ayırıcısı nöqtəli vergül, tarix isə gün.ay.il kimi göründü. ABŞ ayarında kəsr nöqtə, minlik və siyahı ayırıcısı vergüldür. Excel düsturda arqumentləri məhz Windows-un siyahı ayırıcısı ilə ayırır. Çat-botlar nümunələri əsasən ingilisdilli internetdən öyrəndiyi üçün düsturu vergüllə yazır və Azərbaycan ayarındakı Excel onu qəbul etmir. Microsoft-un KB 2853427 məqaləsi bu xətanı məhz siyahı ayırıcısının uyğunsuzluğu ilə izah edir və əlavə edir ki, eyni ayar CSV faylının ayırıcısını da dəyişir.

Gözlənilməz tərəfi rəqəmlərin özündədir. Bu saytda qiymətlər 1,500 ₼ kimi, minlik vergüllə yazılır. Windows-un Azərbaycan ayarının qaydası ilə 1,500 yazısı bir tam onda beş kimi oxunur, 1,500.50 isə ümumiyyətlə rəqəm sayılmır. Bir qiymət siyahısını saytdan və ya çat-botun cavabından Excel-ə köçürəndə cəmin min dəfə az çıxması xəta mesajı vermədən baş verir.

Düstur üçün ən sadə həll tapşırığın əvvəlinə ayarı yazmaqdır, yuxarıdakı nümunələrdə olduğu kimi, onda model arqumentləri nöqtəli vergüllə qaytarır. Rəqəmlər üçün Excel-in öz ayarı var: File → Options → Advanced bölməsində Use system separators işarəsini götürüb onluq və minlik ayırıcılarını əl ilə təyin etmək Windows-un qalan proqramlarına toxunmur. Windows-un regional ayarını dəyişmək isə Microsoft-un CSV bələdçisindəki xəbərdarlığa görə kompüterdəki bütün proqramlara təsir edir.

İnterfeysi rusca və ya türkcə olan Excel-də funksiyaların adı da tərcümə olunur, VLOOKUP rusca ВПР, türkcə DÜŞEYARA adlanır, ona görə interfeysin dilini də tapşırıqda deyin. Google Sheets-də ayırıcını cədvəlin File → Settings bölməsindəki Locale sahəsi müəyyən edir.

Ə hərfi CSV-də itir. Bank çıxarışlarını, onlayn mağazaların sifariş siyahılarını və ya köhnə uçot proqramlarının ixracını açanda Çay dəsti, Şəki sətri Çay dÉ™sti, Şəki kimi görünə bilər. UTF-8 faylı Qərbi Avropa kodlaşdırması ilə oxuyanda məhz bu nəticəni Python-da aldıq. Windows-un Azərbaycan ayarına uyğun köhnə kodlaşdırma, Windows-1254, ə hərfini ümumiyyətlə saxlaya bilmir.

Faylı iki kliklə açmaq əvəzinə Data → From Text/CSV ilə idxal etmək və önizləmə pəncərəsində File Origin sahəsində 65001: Unicode (UTF-8) seçmək məsələni həll edir. Bu edilməyəndə axtarış düsturları pozulmuş adı düzgün adla eyni saymır.

Faylı ChatGPT-yə və ya Claude-a yükləmək nə vaxt sərfəlidir?

Düstur yazdırmaq əvəzinə bütün faylı çat-bota vermək olar. OpenAI-ın data analizi səhifəsi yazır ki, ChatGPT .xls, .xlsx və .csv fayllarını qəbul edir, hesablamanı Python kodu yazıb işlətməklə aparır, cədvəl və qrafik qaytarır. Cədvəl fayllarının həcmi təxminən 50 MB ilə məhdudlaşır. Şirkət faylı hazırlamağı da tövsiyə edir: birinci sətirdə aydın sütun adları, hər sətirdə bir qeyd, bir vərəqdə bir-biri ilə əlaqəsiz bir neçə cədvəl və datanı bölən boş sətirlər olmamalıdır.

Əlavə etdiyim faylda oktyabr ayının satışları var, sütunlar: Tarix, Məhsul, Filial, Say, Məbləğ. Hər filial üçün həftəlik satışı cədvəldə göstər, ən çox satılan 5 məhsulu ayrıca sırala və filiallar üzrə bir sütunlu qrafik qur. Boş, təkrarlanan və mənfi məbləğli sətirləri sil deyil, ayrıca siyahıda göstər. Sonda faylın ümumi cəmini və bunu hesabladığın Python kodunu yaz.

Cavabdakı ümumi cəmi Excel-də PivotTable və ya sadə SUM ilə tutuşdurun, fərq bir manat da olsa səbəbini soruşun. OpenAI özü yazır ki, ilk cəhddə model niyyətinizə uyğun gəlməyən metodu və ya qrafik növünü seçə bilər. Ona görə hər ay təkrarlanan hesabat üçün yükləmə üsulu yaxşı seçim deyil. Bu ay bir cür, gələn ay başqa cür qruplaşdırılan hesabatı müqayisə etmək olmur, halbuki faylın içindəki düstur hər dəfə eyni hesablayır.

Claude da XLSX və CSV fayllarını qəbul edir və analizdən sonra hazır Excel faylı yarada bilir. Hansı alətdə olursa olsun, müştərilərin adı və telefonları olan sütunları yükləmədən əvvəl silmək və ya sifariş nömrələri ilə əvəzləmək lazımdır. Pulsuz və Plus planlarda yazışmaların modelin öyrədilməsinə getməsini söndürən ayar ChatGPT-ni azərbaycanca işlətmək bələdçisində göstərilib. Eyni ehtiyat CV-də FİN və ev ünvanına aiddir, onu süni intellektlə CV hazırlamaq yazısı ayrıca açır.

Təkrarlanan işi VBA makrosuna və Apps Script-ə tapşırmaq

Hər səhər eyni hesabatı əl ilə yığırsınızsa, çat-botdan düstur yox, makro istəmək daha sərfəlidir. Excel üçün bu, VBA kodudur, onu Developer → Visual Basic pəncərəsinə yapışdırıb faylı .xlsm kimi saxlayırsınız. Makronu ilk dəfə faylın surətində işlədin, çünki VBA-nın etdiyi dəyişikliyi Ctrl+Z ilə geri qaytarmaq olmur.

Makrolu faylı başqasına göndərəndə bir maneə çıxacaq. 2022-ci ilin iyulundan Windows-dakı Office internetdən və e-poçtdan gələn fayllarda makronu standart olaraq bloklayır, faylın üstündə SECURITY RISK zolağı görünür və orada Enable content düyməsi yoxdur. Səbəbi Microsoft öz izahında açıq deyir: VBA makroları zərərli proqram və fidyə virusu yayanların geniş istifadə etdiyi yoldur. Etibar etdiyiniz faylda bloku faylın Properties pəncərəsində Unblock işarəsi ilə götürmək olur. Tanımadığınız göndərənin makrolu faylında bunu etmək olmaz.

Google Sheets-də eyni işi Apps Script görür, onu Extensions → Apps Script menyusundan açırsınız və çat-botun yazdığı kodu ora yapışdırırsınız. Pulsuz gmail.com hesabının Google-un kvota cədvəlində gündə 100 e-poçt alıcısı, bir icraya 6 dəqiqə və avtomatik işə düşən skriptlərə gündə cəmi 90 dəqiqə vaxtı var. Workspace hesabında bu rəqəmlər gündə 1,500 alıcı və 6 saatdır. Kiçik mağazaların gündəlik xəbərdarlıqları pulsuz hədddən xeyli aşağıda qalır.

Google Sheets üçün Apps Script yaz. Anbar vərəqində A sütunu məhsulun adı, B qalıq, C minimum saydır, data 2-ci sətirdən başlayır. Skript qalığı minimumdan az olan məhsulları tapsın və onların siyahısını mənim e-poçtuma bir məktubla göndərsin, belə məhsul yoxdursa məktub göndərməsin. Hər gün səhər 9:00-da işə düşməsi üçün trigger-i necə quracağımı addım-addım izah et.

Kod işləyəndən sonra bir məhsulun qalığını bilərəkdən minimumdan aşağı salın və məktubun gəldiyini yoxlayın. Skript müştəri mesajlarını oxuyub özü qərar verməyə başlayanda o, artıq AI agentinə çevrilir və ona başqa nəzarət qaydaları lazım olur.

Xəta mesajı verməyən cədvəl səhvləri

Belə səhv cədvəldə uzun müddət gizli qalır, çünki rəqəm sadəcə bir az az görünür. 2020-ci ilin oktyabrında İngiltərədə məlum oldu ki, COVID-19 testlərinin 15,841 müsbət nəticəsi hesabatlara düşməyib. BBC-nin araşdırması səbəbi belə izah edib: Public Health England testləri analiz edən şirkətlərdən gələn CSV fayllarını köhnə XLS formatlı Excel şablonlarına yığırdı, bu formatda bir vərəqə təxminən 65,000 sətir sığırdı. Hər test bir neçə sətir tutduğu üçün bir şablona cəmi ~1,400 nəticə düşürdü, qalanı səssizcə kəsilirdi. Bir milyondan çox sətir götürən XLSX formatı bu həddi 16 dəfə yuxarı qaldırardı.

Bakıdakı kiçik bizneslərdə eyni problem başqa formada çıxır: satışlar, xərclər və qalıqlar bir neçə ayrı Excel faylına yazılır. 42 Coffee Roasters-in direktoru Cavid Tarverdiyev EU4Business-ə danışıb ki, maliyyə məlumatı ayrı alətlərdə və Excel fayllarında aparılanda real vaxt hesabatı, anbar qalığı və dəqiq satış görünmürdü. Şirkət bulud ERP sisteminə keçəndən üç il sonra dövriyyə 12% artıb, debitor borcların yığılma müddəti 90% qısalıb.

Hər iki hadisədə problem düsturda deyildi. Süni intellekt düsturu tez yazır, faylı tez oxuyur, lakin bir neçə nəfərin ayrı-ayrı doldurduğu cədvəlləri bir həqiqətə çevirmir. Gündə bir neçə nəfər eyni satışı daxil edirsə, əvvəl tək giriş cədvəli və ya kassa proqramından avtomatik ixrac qurulur, AI isə onun üstündə işləyir.

Anbar qalığını hər səhər yoxlayan skript bu işin başlanğıcıdır. Sifarişləri mesajlardan cədvələ yazan, qalıqları tutuşduran və tədarükçülərə məktub qaralaması hazırlayan axın isə biznes proseslərini AI ilə avtomatlaşdırmaq mövzusudur, onu KURS: AI Agent & YouTube biznesi ayrıca modulda addım-addım qurur.

Hesabın əsası: SUMIFS nümunəsinin cavabı 90 + 48 + 45 = 183 ₼-dır (2, 5 və 6-cı sətirlər). Mərkəzi Bankın 4 noyabr məzənnəsi 1 $ = 1.70 ₼: 9.99 × 1.70 = 16.98 ≈ 17 ₼, 12.99 × 1.70 = 22.08 ≈ 22 ₼, 19.99 × 1.70 = 33.98 ≈ 34 ₼, 20 × 1.70 = 34 ₼. Regional ayarın parametrləri Windows 11-in (10.0.26200) Azərbaycan (latın) mədəniyyət ayarından oxunub, CSV kodlaşdırması Python-da UTF-8 mətni Windows-1252 və Windows-1254 ilə açmaqla sınanıb.